Voortgang kabinetsaanpak risicovolle strategische afhankelijkheden

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202530 821Nationale VeiligheidNr. 244 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN, VANBUITENLANDSE ZAKEN EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL ENONTWIKKELINGSHULP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 31 oktober 2024Met deze brief informeren wij, de Minister van Economische Zaken, deMinister van Buitenlandse Zaken en de Minister voor Buitenlandse Handelen Ontwikkelingshulp, in samenwerking met andere betrokken kabinets-leden, uw Kamer over de voortgang van de kabinetsaanpak risicovollestrategische afhankelijkheden. Dit doen wij in navolging van detoezegging in de Kamerbrief «Voortgang Kabinetsaanpak RisicovolleStrategische Afhankelijkheden» van 15 december 20231. In lijn met dezetoezegging gaat deze brief in op de werkzaamheden van verschillendedepartementen en de Taskforce Strategische Afhankelijkheden (TFSA), diezich richten op het in kaart brengen van risicovolle strategische afhanke-lijkheden en het ontwikkelen van handelingsopties.Tevens informeer ik u over ontwikkelingen op het gebied van investerings-toetsing.Kabinetsaanpak risicovolle strategische afhankelijkhedenIn de Kamerbrief Kabinetsaanpak Strategische Afhankelijkheden van12 mei 2023 en de voortgangsrapportage van 15 december 2023 is uwKamer geïnformeerd over de kabinetsaanpak.2 Daarbij is benadrukt datbetrouwbare waardeketens essentieel zijn voor zowel ons verdienver-mogen als onze nationale veiligheid. Afhankelijkheden zijn niet perdefinitie problematisch; wederzijdse afhankelijkheden vormen dehoeksteen van het mondiale handelssysteem, waardoor specialisatie kanoptreden, innovatie wordt bevorderd, producten toegankelijk blijven,wetenschappelijke kennis circuleert en onze welvaart en koopkrachttoenemen. Het reduceren van afhankelijkheden leidt niet alleen tot hogereprivate en publieke uitgaven, maar heeft ook (in)directe impact op onderandere het investerings- en vestigingsklimaat.1Kamerstuk 30 821, nr. 2042Kamerstuk 30 821, nr. 181 kst-30821-244ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 821, nr. 2441 De TFSA richt zich op risicovolle strategische afhankelijkheden. Eenafhankelijkheid is risicovol en strategisch, als het betreffende product, dedienst of de technologie cruciaal is voor het borgen van onze publiekebelangen, en als het risico van leveringsonderbrekingen hoog is, waarbijonder andere wordt gekeken naar de aard van de betrekkingen met hetland. Marktpartijen zijn primair zelf verantwoordelijk voor het mitigerenvan risicovolle strategische afhankelijkheden, met een ondersteunende rolvan de overheid. Het is daarom van belang om telkens een gedegenafweging te maken van de noodzaak en mate van overheidsingrijpen.Indien meer invasief overheidsingrijpen nodig worden bevonden, zijndoelmatigheid en proprotionaliteit van belang. Vroegtijdig optreden metzo min mogelijk marktverstoring geniet dan de voorkeur.Hierbij is de EU het belangrijkste handelingsniveau. Het kabinet blijftdaarom ook de risicoanalyses die de EU in het kader van de EuropeseEconomische Veiligheidsstrategie uitvoert ten aanzien van afhankelijk-heden nauwgezet volgen. Ook de nieuwe Europese Commissie (hierna:Commissie) zal hier naar verwachting prominent aandacht aan besteden.Dit blijkt reeds uit de politieke richtlijnen van Commissievoorzitter Von derLeyen, en is eveneens zichtbaar in de missiebrief aan onder anderekandidaat-Eurocommissaris voor Handel en Economische VeiligheidSˇefcˇovicˇ. Ook het op 9 september jl. gepubliceerde rapport over detoekomst van het Europese concurrentievermogen van Mario Draghi gaatin op de noodzaak van het mitigeren van (risicovolle) strategischeafhankelijkheden. Uw Kamer is op 4 oktober jl. geïnformeerd over dekabinetsappreciatie3 van dit rapport.De TFSA speelt een centrale rol door de samenwerking tussen departe-menten te bevorderen en de identificatie en aanpak van risicovollestrategische afhankelijkheden aan te jagen. Deze aanpak is onderdeel vanhet bredere economische veiligheidsbeleid en dient ter versterking vanonze open strategische autonomie, waarmee de TFSA bijdraagt aan deambities uit het Regeerprogramma op voornoemde belangrijke onder-werpen. Dit vergt ook blijvend overleg met en consultatie van hetbedrijfsleven.Voortgang kabinetsaanpak risicovolle strategische afhankelijk-hedenZoals vermeld in de voortgangsrapportage van 15 december 2023, wordtvanwege strategische en nationale veiligheidsoverwegingen zorgvuldigen vertrouwelijk omgegaan met het delen van informatie over dekwetsbaarheden van de Nederlandse en Europese economie, veroorzaaktdoor afhankelijkheden op producten, grondstoffen en technologieën.Daarom is er op 29 mei 2024 een vertrouwelijke technische briefinggeorganiseerd, waarin de aanpak van het kabinet, de uitgevoerdeanalyses en de resultaten aan uw Kamer zijn toegelicht. Ook is hierbij demethode toegelicht waarmee risicovolle strategische afhankelijkhedenworden geïdentificeerd en zijn de bijbehorende dilemma’s besproken.De identificatie van risicovolle strategische afhankelijkheden is eendoorlopend proces dat meebeweegt met veranderende afhankelijkheids-relaties. De nationale analyses zijn recentelijk uitgebreid naar nieuwedeelgebieden op digitaal en technologisch terrein, chemie, kritiekegrondstoffen en binnen het energiedomein. De planning is dat dezeanalyses in het voorjaar van 2025 voor een groot deel gereed zullen zijn.3kenmerk 2024D36903Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 821, nr. 2442 Over de recente onderzoeken naar kritieke grondstoffen is uw Kamernader geïnformeerd in de brief over de Nationale Grondstoffenstrategievan 9 september 2024, waarin ook de oprichting van het NederlandsMaterialen Observatorium (NMO) is aangekondigd.4 Het NMO zalwaardeketens van kritieke grondstoffen monitoren, en bijdragen aan deidentificatie van mogelijke nieuwe risicovolle strategische afhankelijk-heden. De activiteiten van het NMO sluiten ook aan bij de verplichtestresstesten, (risico)analses en monitoring van waardeketens onder deEuropese Critical Raw Materials Act (CRMA), die op 23 mei jl. officieel inwerking is getreden.De identificatie van risicovolle strategische afhankelijkheden en hande-lingsopties worden verder uitgewerkt door de betrokken departementen.Zij zijn zelf verantwoordelijk voor de aanpak binnen de sectoren waar zijbeleidsverantwoordelijkheid voor dragen en de beschikbaarstelling vanvoldoende financiële middelen daartoe. Hierbij is een proportionele enkosteneffectieve aanpak het uitgangspunt. Bovendien is er aandacht voorhet opbouwen van technologisch leiderschap in strategische waarde-ketens waarmee we onze weerbaarheid versterken. Zo werkt het Minis-terie van Klimaat en Groene Groei aan een kosten-batenanalyse tenaanzien van geïdentificeerde risicovolle strategische afhankelijkheden ophet gebied van de energietransitie. Het Ministerie van Volksgezondheid,Welzijn en Sport is actief deelnemer in de Europese Critical MedicinesAlliance. Het doel van deze Alliantie is om relevante partijen (overhedenvan lidstaten, koepels van veldpartijen en individuele fabrikanten) samente brengen om oplossingen voor te stellen om de beschikbaarheid vankritieke geneesmiddelen in de EU te versterken, zoals nieuwe wetgeving.Er wordt gekeken naar de kwetsbaarheden in de leveringsketens vangeneesmiddelen en manieren om die kwetsbaarheden te mitigeren. UwKamer zal zo spoedig mogelijk door de verantwoordelijke bewindsper-sonen in het kabinet geïnformeerd worden over de aanpak van afzonder-lijke risicovolle strategische afhankelijkheden, al dan niet op vertrouwe-lijke basis.Wet vifo en voorstel herziening screeningsverordening buiten-landse investeringenHet kabinet werkt momenteel aan een actualisering van de reikwijdte vande Wet veiligheidstoets investeringen (Wet vifo), die onder meer ziet ophet voorkomen van ongewenste afhankelijkheden als gevolg van dewijziging van zeggenschap in onder andere bedrijven met sensitievetechnologie. Met een voorgestelde wijziging van een algemene maatregelvan bestuur (AMvB) worden enkele technologieën toegevoegd aan hettoepassingsbereik. De motie Meulenkamp c.s.5, die verzoekt om deNederlandse groente- en zaadveredeling onder de reikwijdte van de Wetvifo te laten vallen, wordt daarin meegenomen. De AMvB gaat dit jaar ininternetconsultatie. De verwachting is om in het voorjaar van 2025 uwKamer over de uitkomsten te informeren.Op het gebied van investeringstoetsing loopt daarnaast ook hetEU-onderhandelingstraject omtrent het Commissievoorstel voor eenherziening van de screeningsverordening buitenlandse directe investe-ringen.6 De voorgestelde herziening is o.a. gericht op meer gelijkvormigetoetsing van investeringen uit derde landen en meer informatie-4Kamerstuk 32 852, nr. 3175Kamerstuk 36 410 XIV, nr. 436Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on the screening offoreign investments in the Union and repealing Regulation (EU) 2019/452 of the EuropeanParliament and of the CouncilTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 821, nr. 2443 uitwisseling over getoetste investeringen.7 Het kabinet wijst uw Kamer erop dat de Raad van State op 2 oktober jl. desgevraagd een voorlichtingheeft gepubliceerd over het herzieningsvoorstel.8 De voorlichting van deRaad van State zal indien en voor zover nodig worden betrokken bij deverdere positiebepaling van het kabinet, lopende de onderhandelingenover het Commissievoorstel. Uw Kamer wordt daarover nog geïnfor-meerd.Tot slotHet mitigeren van de risico’s van strategische afhankelijkheden is eencomplex en vaak kostbaar proces, waarbij de sterke verwevenheid vanNederlandse bedrijven in internationale handelsketens de kosten-batenanalyse bemoeilijkt. Tegelijkertijd geldt dat deze verwevenheid nietalleen bijdraagt aan de Nederlandse welvaart, maar ook aan de diversifi-catie van handelsstromen en daarmee het verkleinen van afhankelijk-heden en nationale veiligheidsrisico’s. Daarom heeft Nederland ook vanuithet perspectief van het mitigeren van strategische afhankelijkheden veelbelang bij het op regels gebaseerde multilaterale handelssysteem waarinhandelsafspraken bijdragen aan de diversificatie van markten en hetvoorkomen van ongerechtvaardigde handelsbelemmeringen.Het kabinet blijft zich onverminderd inzetten om risicovolle strategischeafhankelijkheden goed in kaart te brengen en de mogelijke handelings-opties uit te werken. Daarbij is een zorgvuldige afweging tussen bescher-mende maatregelen en maatregelen die de economie versterkenessentieel. Waar overheidsingrijpen noodzakelijk is, zal het kabinet, via deverantwoordelijke departementen, dit doen.In het voorjaar van 2025 verwachten wij een aantal aanvullende risico-analyes gereed te hebben die wij vertrouwelijk met uw Kamer kunnendelen. Daarnaast werken de departementen voor de reeds geïdentifi-ceerde risicovolle strategische afhankelijkheden op hun beleidsterreinenhandelingsopties uit ten behoeve van nadere politieke besluitvorming.De Minister van Economische Zaken,D.S. BeljaartsDe Minister van Buitenlandse Zaken,C.C.J. VeldkampDe Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp,R.J. Klever7BNC-fiche herziening verordening screening buitenlandse investeringen (overheid.nl)8Voorlichting over het Commissievoorstel voor een verordening van het Europees Parlement inverband met de proportionaliteit, rechtszekerheid, legaliteit en zorgvuldigheid daarvan en deeffecten van het voorstel op systematiek van het Nederlandse bestuursrecht. - Raad van StateTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 821, nr. 2444