Reactie op verzoek commissie over het opiniestuk in het NRC op 7 april 2024 door de heren Beetsma en Van Wijnbergen met als titel ‘Ook miljarden aan publiek geld gaan de Tata-kwestie niet oplossen’

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202428 089Gezondheid en milieuNr. 298 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN ENKLIMAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 13 mei 2024Op 9 april 2024 heeft uw Kamer mij in de procedurevergadering verzochtte reageren op het opiniestuk in het NRC op 7 april 2024 door de herenBeetsma en Van Wijnbergen met als titel «Ook miljarden aan publiek geldgaan de Tata-kwestie niet oplossen».Externe adviseurs Wijers/Blom hebben op mijn verzoek de plannen vanTata Steel Nederland gevalideerd door deze af te wegen tegen alterna-tieven voor de Staat. De heren Beetsma en Van Wijnbergen (hierna: deauteurs) reageren in bovengenoemd artikel op het advies van Wijers/Blom. Mijn reactie baseer ik dan ook op dat rapport. Hieronder geef ik opeen aantal punten uit het NRC-opiniestuk een reactie.Maatschappelijk draagvlak, concurrentiepositie en strategische autonomieWijers/Blom bekijken de voor- en nadelen van verschillende opties aan dehand van een aantal maatschappelijke lenzen: CO2-reductie, lokale impact,toegevoegde waarde, economische levensvatbaarheid, publieke uitgavenen maatschappelijk draagvlak. Ze geven daarbij aan dat geen enkele routeeenduidig aan te wijzen is als de optimale oplossing. Wijers/Blom wegendeze maatschappelijk lenzen niet ten opzichte van elkaar, want zij gevenaan dat dit aan de Staat/politiek is.De auteurs stellen dat Wijers/Blom aangeven dat het maatschappelijkdraagvlak voor Tata Steel afkalft. Wijers/Blom laten in hun rapport zien datde maatschappelijke perceptie «niet enkel positief is», en dat het vangroot belang is dat het bedrijf snel verschoont en verduurzaamt: het effectop de gezondheid moet verbeteren. Wijers/Blom verwijzen hiervoor ondermeer naar het IPSOS onderzoek, het jaarlijks Inwonersonderzoek naar deleefomgeving, waaruit blijkt dat het vertrouwen dat omwonenden hebbenin een duurzame toekomst in 2022 met 3% is gestegen ten opzichte van2021. De wethouders van de IJmond gemeenten onderschrijven dit beelden spreken zich uit voor het behoud en de verduurzaming van Tata Steel kst-28089-298ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 089, nr. 2981 Nederland. Ook wordt het woongenot in de IJmond ongeveer verge-lijkbaar beoordeeld ten opzichte van het gemiddelde van Nederland(7,5 t.o.v. 7,4).Kosten voor grondsaneringDe auteurs gaan ook in op de kosten voor grondsanering. Het rapport vanWijers/Blom stelt dat het bedrijf weliswaar formeel verantwoordelijk isvoor een eventuele bodemsanering maar dat het in bepaalde scenario’salsnog denkbaar is dat de kosten ervan voor rekening van de Staat zullenkomen. Sanering kan immers noodzakelijk zijn om milieutechnischeredenen en omdat de aanwezige bodemvervuiling maakt dat er onvol-doende mogelijkheden zijn voor alternatieve aanwending van de grond.Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1-1-2024 moeten inmilieuvergunningen voorschriften opgenomen worden tot financiëlezekerheidsstelling, onder meer ter dekking van aansprakelijkheid voormilieuschade zoals het opruimen van afval of ter nakoming van vergun-ningplichten. Het bevoegd gezag werkt dit momenteel uit. In de brief van3 april jl. Milieuproblematiek Tata Steel (door de Staatssecretaris vanInfrastructuur en Waterstaat)1 wordt hier uitgebreid op ingegaan.Kosten groene stroomDe auteurs stellen vervolgens dat de kosten van groene stroom veel lagerzijn in landen als Spanje en Zweden. Dat de elektriciteitskosten inNederland hoger zijn dan in omliggende landen blijkt ook uit eenvergelijkend onderzoek naar de elektriciteitskosten voor de industrie dat ikheb laten doen en blijft een aandachtspunt, wat overigens mede zo isvanwege verschillen in nettarieven die gelden voor de industrie inverschillende landen en verschillende kortingen die landen toepassenvoor grootgebruikers, bijvoorbeeld op de nettarieven. Voor alle productiegeldt dat de totale productiekosten van belang zijn. De kosten vanelektriciteit zijn hiervan een belangrijk onderdeel. Wijers/Blom geven eenuitgebreide analyse van de concurrentiepositie en voor- en nadelen vanstaalproductie in IJmuiden. Bij de totale productiekosten heeft Tata SteelNederland een goede uitgangspositie, want Tata Steel Nederland ligt dichtaan zee (open haven), waardoor de aanvoer van grondstoffen relatiefgoedkoper is. Daarnaast landt Wind op Zee aan bij de site van Tata SteelNederland in IJmuiden en is deze site een ver geïntegreerde productiefaci-liteit en zijn de transportlijnen naar de (buitenlandse) markt kort. Ook iseen nieuwe staalfabriek niet zo makkelijk van de grond te krijgen(aangezien dit kapitaalintensief is en optimalisatie van het productie-proces jaren kost), dus nieuwe spelers genereren op korte termijn teweinig volume om een gelijkwaardige concurrentiepositie te bereiken.Wel wijzen Wijers/Blom op het belang van een gelijk Europees speelveld,zowel qua subsidie voor vergroening als ten aanzien van sneller stijgendenetwerkkosten, specifiek Nederlandse heffingen of wegvallendesubsidies», en het realiseren van een competitief energiesysteem.Verdringing andere gebruikersVoorts stellen de auteurs dat groene stroom beschikbaar stellen aan TataSteel ten koste zou gaan van andere bedrijven «die verder kunnen zonderoverheidsgeld» en huishoudens. Het is juist van belang voor de geheleNederlandse economie en samenleving dat groene stroom voor alleafnemers betaalbaar wordt en blijft. Tata Steel zal in de toekomst een1Kamerstuk 28 089, nr. 275Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 089, nr. 2982 grote afnemer van groene stroom worden en vervult hiermee eenbelangrijke aanjaagfunctie in de ontwikkeling van groene elektriciteitspro-ductie.Bescherming tegen concurrentenOok stellen de auteurs dat Tata Steel volgens Wijers/Blom kennelijkbeschermd zou moeten worden tegen concurrentie van tal van staalpro-ducenten elders in Europa. Wijers/Blom geven aan staalproductie inEuropa van groot belang te vinden vanwege strategische autonomie.Wijers/Blom pleiten juist voor een gelijk speelveld in Europa, onder meerop het gebied van belastingen en netwerktarieven voor energie, juist omde heilzame werking van concurrentie haar werk te laten doen. Uit hetrapport komt naar voren dat ook andere Europese staalbedrijven steunontvangen vanuit hun overheden. Eventuele steun onder vergelijkbarevoorwaarden aan Tata Steel Nederland zou dan ook bijdragen aan eengelijk speelveld.WerkgelegenheidDan stellen de auteurs dat er voldoende alternatieve werkgelegenheidvoor Tata-werknemers is bij sluiting. Tata Steel Nederland geeft direct aanongeveer 11.000 mensen (waarvan 9.000 in IJmuiden) werk en indirectaan enkele tienduizenden, vaak ook lokaal en niet alleen in de techniek;het bedrijf heeft een bredere impact in de regio. Uiteraard zal een deel vandeze mensen elders werk vinden, gezien de hoeveelheid aan vacatures inde techniek. Wanneer ineens tienduizenden mensen werk zoeken zullendeze op de korte termijn echter lang niet allemaal direct aan de slagkunnen.GarantiesHier gaan de auteurs niet specifiek in op het rapport en geven zij alinvulling aan garanties die ik als Minister van EZK al dan niet kan vragen.Ik zal zeker garanties willen van Tata Steel Nederland die primair zijngericht op het succesvol implementeren van dit plan, juist om te zorgenvoor groene en schone staalproductie in de IJmond ook op de langetermijn. Vanzelfsprekend is de intentie om te komen tot waardevollegaranties en nemen we hierbij lessen uit het verleden ter harte.De Minister van Economische Zaken en Klimaat,M.A.M. AdriaansensTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 089, nr. 2983