Samenwerkingsconvenant COA en Veldzicht

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202524 587Justitiële Inrichtingen19 637VreemdelingenbeleidNr. 1007 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE EN DESTAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 november 2024Op 8 oktober jl. is uw Kamer geïnformeerd over de actuele stand vanzaken over de samenwerking rondom asielzoekers en ongedocumen-teerde vreemdelingen in het Centrum voor Transculturele PsychiatrieVeldzicht (hierna: CTP Veldzicht).1 Daarin is aangegeven dat de Kamerlater wordt geïnformeerd over de vervolgstappen. Met deze brief komenwij deze toezegging na. Tevens geven wij met deze vervolgstappenuitvoering aan de motie van de leden Van Nispen, Lahlah en Podt.2Achtereenvolgens gaan wij in deze brief in op de voorgeschiedenis, deaanleiding tot de besluitvorming en de inhoudelijke besluiten die wijgenomen hebben.Voorgeschiedenis en aanleiding besluitvormingVeldzicht was tussen 1933 en 2012 een tbs-kliniek. Daarna is Veldzicht eengespecialiseerd Centrum voor Transculturele Psychiatrie geworden. Deaanleiding hiervoor was dat CTP Veldzicht in eerste instantie gesloten zouworden als gevolg van de toenmalige dalende behoefte aan tbs-capaciteit.Sinds 2014 behandelt CTP Veldzicht, tbs patiënten, vreemdelingen meteen tbs-maatregel, vreemdelingen in de strafrechtketen (VRIS), bestuurs-rechtelijke vreemdelingen en daarnaast ook COA-bewoners en ongedocu-menteerde vreemdelingen die (acute) psychiatrische zorg nodig hebben.Voor deze laatste twee doelgroepen geldt dat zij op basis van samenwer-kingsafspraken in CTP Veldzicht geplaatst kunnen worden. Deze afsprakenzijn vastgelegd in een convenant tussen DJI, COA en andere belangheb-bende partijen. Het convenant is in 2017 afgesloten voor de duur van 5jaar en nadien enkele malen verlengd met een kortere geldigheidsduur.Het huidige convenant loopt tot 1 december 2024.1Kamerstukken vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 9742Kamerstukken vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 995 kst-24587-1007ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10071 Zoals in de brief van 8 oktober aangegeven, wordt met partijen verkendwelke alternatieve zorgaanbieders er zijn die in de zorg- en beveiligingsbe-hoefte van de COA-doelgroep kunnen voorzien. Aanleiding voor dezegesprekken is tweeledig. Ten eerste ontstaat door een stijgend aantaltbs-opleggingen meer behoefte aan tbs-capaciteit. Veel tbs-gestelden zijnlangdurig in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. Zij verblijven inhet gevangeniswezen en vergroten de daar al aanwezige capacitaireproblematiek. Ten tweede is er steeds meer behandelinhoudelijke kritiekover het feit dat plaatsing in een hoog beveiligde behandelsettingdisproportioneel is en een inperking inhoudt van vrijheden voor dezedoelgroep. De geneesheer-directeur van CTP Veldzicht heeft vanuit zijnbevoegdheden CTP Veldzicht een aanwijzing gegeven dat deze doelgroepniet langer geplaatst dient te worden.Extern onderzoeksbureau Significant is ingeschakeld om meer zicht tekrijgen op de doelgroep, de zorgbehoefte en alternatieve aanbieders. Uithun eerste bevindingen blijkt dat een deel van de doelgroep op een lagerbeveiligingsniveau geplaatst zou moeten worden. Daarnaast wordtgesproken met alternatieve zorgaanbieders voor de doelgroep. Hetdefinitieve onderzoeksrapport wordt eind januari verwacht.BesluitvormingDe hiervoor geschetste omstandigheden geven aanleiding de samenwer-kingsafspraken te herzien. Het uitgangspunt hierbij is dat patiënten – datgeldt zowel voor vreemdelingen als Nederlandse staatsburgers – op dejuiste plek behandeld worden. Dat wil zeggen dat we mensen niet op eenandere plek plaatsen dan waar ze op basis van hun zorg- en eventuelebeveiligingsbehoefte geplaatst zouden moeten worden en dat alleenbeveiligde zorg wordt geleverd als dat aangewezen en proportioneel is.Hierbij maken we een onderscheid tussen groepen patiënten op basis vanhun zorg- en beveiligingsbehoefte. Bij de herziening van de samenwer-kingsafspraken houden wij rekening met de uitvoeringsconsequenties engevolgen voor zowel DJI, COA als de reguliere zorg. De COA-doelgroepmet psychische klachten is een bijzondere doelgroep omdat zij op eenopvanglocatie verblijven hetgeen prikkelrijk kan zijn. Bovendien kunnen zijeen extra risico vormen voor bewoners, medewerkers en de omgevingvan een opvanglocatie als zij ernstige psychische klachten hebben en niettijdig zorg ontvangen. Vast staat dat mensen met ernstige psychiatrischeproblematiek moeten kunnen blijven rekenen op passende zorg, waarnodig in een beveiligde setting. We zetten psychiatrisch patiënten niet opstraat en willen borgen dat patiënten met ernstige psychiatrischeproblematiek, die niet meer op hun COA-locatie kunnen verblijven, eenplek krijgen in de zorg. Uitgangspunt is dan ook dat bij aanpassing van desamenwerkingsafspraken er toegewerkt wordt naar een volwaardigalternatief.Gelet op bovenstaande worden de samenwerkingsafspraken per1 december 2024, de einddatum van het huidige convenant, herzien. In depraktijk gaan de herziene samenwerkingsafspraken per 1 januari 2025 inen wordt tot 1 januari gehandeld langs de lijnen van het huidigeconvenant. Dit geeft COA en DJI ruimte om hun werkprocessen aan tepassen aan de herziene samenwerkingsafspraken. De herziene samenwer-kingsafspraken zien er als volgt uit:COA-bewoners met een zorg- en beveiligingsbehoefte op beveiligings-niveau 3Er is een groep COA-bewoners die een zorg- en beveiligingsbehoefteheeft die past bij het beveiligingsniveau dat CTP Veldzicht biedt (niveau 3).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10072 Voor deze groep blijven de samenwerkingsafspraken vooralsnogongewijzigd. Deze groep kan ook na 1 januari bij CTP Veldzicht terechtvoor zorg. Het is wel de bedoeling dat deze groep op termijn bij alterna-tieve zorgaanbieders geplaatst wordt, zodat de bedden bij CTP Veldzichtbeschikbaar komen voor tbs-gestelden. De duur van deze termijn wordtnader bepaald aan de hand van de bevindingen in het rapport vanSignificant. Met deze constructie wordt gewaarborgd dat er gedurende deperiode dat gezocht wordt naar alternatieve zorgaanbieders, opnamemo-gelijkheden zijn voor deze doelgroep. Dit verkleint het risico op incidentenen draagt bij aan de veiligheid op de COA-opvanglocaties en in degemeenten/samenleving.COA-bewoners met een lagere of geen beveiligingsbehoefteEr is een groep COA-bewoners die een zorg- en beveiligingsbehoefteheeft die lager is dan niveau 3. Voor deze groep is het uitgangspunt datCTP Veldzicht hen per 1 januari niet langer opneemt. COA-bewoners meteen lagere beveiligingsbehoefte dan beveiligingsniveau 3 dienen daaromvanaf 1 januari in beginsel via de reguliere weg geplaatst te worden bijreguliere zorgaanbieders.3Voor de overgangsperiode hebben wij besloten tot een overgangsbeleidvoor de duur van in beginsel 3 maanden met ingang van 1 januari teneinde maatschappelijke risico’s te beperken. Voor die gevallen datplaatsing bij een reguliere zorgaanbieder, ondanks de inzet van het COA,de door COA gecontracteerde zorgpartijen, de crisisdienst en/of eencrisismachtiging van de burgemeester, niet (direct) lukt en dit tot onveiligesituaties zou leiden op de COA-opvanglocaties, stelt CTP Veldzicht«bedden» beschikbaar. CTP Veldzicht besluit wie op deze bedden wordtgeplaatst. We doen hierdoor ervaring op met de werking van het stelselvoor mensen met ernstige psychiatrische problematiek in de asielketenzonder CTP Veldzicht, terwijl wel de zekerheid wordt geboden dat mensenin het uiterste geval in CTP Veldzicht terecht kunnen. We vragen hierbijCOA, de crisisdiensten en andere partijen zich voortvarend in te zetten omplaatsing bij reguliere zorgaanbieders te realiseren. Dit houdt onder meerin dat afspraken worden gemaakt over de processtappen en termijnenalvorens een bed in CTP Veldzicht wordt ingezet. We richten verderadequate monitoring en evaluatiemomenten in om de lessen uit deovergangsperiode te gebruiken voor de inrichting van een solidedoorverwijzings- en plaatsingsbeleid voor betreffende doelgroep. Waar ditknelt met het zorgstelsel, betrekken we het Ministerie van Volksge-zondheid, Welzijn en Sport (VWS) om in afstemming met hen dezeknelpunten op te pakken.Voor COA-bewoners met een lagere of geen beveiligingsbehoefte die per1 januari al bij CTP Veldzicht geplaatst zijn, geldt dat zij niet op straatworden gezet. Zij worden in CTP Veldzicht behandeld totdat zij kunnenterugkeren naar de opvanglocatie, dan wel overgeplaatst kunnen wordennaar een andere zorgaanbieder.Ongedocumenteerde vreemdelingenUit de mediaberichten blijkt dat bij het lokaal bestuur de indruk is ontstaandat de gesprekken over de aanpassingen van de samenwerkingsafsprakenook zien op een andere doelgroep: ongedocumenteerde vreemdelingendie in CTP Veldzicht verblijven. Die indruk is onjuist. De in CTP Veldzichtgereserveerde bedden voor deze groep (7) blijven vooralsnog voor hen3Procedures via de Wet verplichte ggz (Wvggz)/de Wet zorg en dwang (Wzd), dan wel vrijwilligvia een reguliere verwijzing vanuit de huisartsen van de GZATweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10073 beschikbaar. In 2025 wordt bezien of CTP Veldzicht het meest passend isom aan deze doelgroep zorg te verlenen.Tot slotZowel de asielketen als de forensische zorgketen staan – om uiteenlo-pende redenen – onder grote druk. Daar hebben wij in onze besluit-vorming rekening mee gehouden. Met voorgaande herijking van desamenwerking tussen COA en CTP Veldzicht zorgen we ervoor dat depatiënt meer op de juiste plek belandt. Tegelijkertijd zetten we een eerstestap om op termijn extra capaciteit voor tbs-gestelden te creëren. Met deovergangsperiode, zoals beschreven in deze brief, wordt geborgd dat ergeen problemen op- of rondom COA locaties zullen ontstaan. In hetvoorjaar 2025 wordt de Kamer over de verdere ontwikkelingengeïnformeerd.De Minister van Asiel en Migratie,M.H.M. Faber-van de KlashorstDe Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,I. CoenradieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10074