Overwogen vervolgstappen Lelylijn en Nedersaksenlijn en Masterplan Lelylijn

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 AVaststelling van de begrotingsstaat van hetMobiliteitsfonds voor het jaar 202529 984Spoor: vervoer- en beheerplanNr. 54 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 31 maart 2025Woensdag 15 januari heb ik met de Kamer in het commissiedebat Spoorgesproken over de vervolgstappen voor de Lelylijn en Nedersaksenlijn. Indit debat heb ik een toelichting gegeven over hoe het kabinet dezevervolgstap voor zich zag, namelijk via een masterplan voor de Lelylijn enhet bekostigen van een MIRT-verkenning van Nedersaksenlijn vanuit hetgereserveerde budget voor de Lelylijn. Door het aannemen van een motievan het Kamerlid Olger van Dijk (NSC) is er geen ruimte voor de voorge-stelde vervolgstap voor de Nedersaksenlijn (Kamerstuk 36 625 XII, nr. 8).Tijdens het commissiedebat Spoor en het daarna volgende Tweeminuten-debat spoor van 23 januari is met de Kamer gedeeld dat een tientaloplossingsrichtingen is onderzocht om tot het voorstel te komen. Metdeze brief deel ik, ook conform de motie Vedder c.s.1, deze opties voorvervolgstappen op hoofdlijnen en wil ik u graag meenemen in hetdilemma om voor zowel de Lelylijn als Nedersaksenlijn een stap tekunnen zetten binnen de kaders die hiervoor gelden. Ik beschouw demotie daarmee als afgedaan.Uw Kamer heeft tevens gevraagd een reactie te geven op de aangenomenmotie in de gemeenteraad van Veendam.2 In het hoofdlijnenakkoord enregeerprogramma zijn de Nedersaksenlijn en Lelylijn genoemd. Ook deKamer hecht veel belang aan vervolgstappen voor beide trajecten. Hetkabinet wil zowel voor de Lelylijn als voor de Nedersaksenlijn eenbetekenisvolle stap te zetten.1Motie van het lid Vedder c.s. over het concreet uitwerken van negen haalbare en betaalbareopties voor de Lelylijn en de Nedersaksenlijn Kamerstuk 29 984, nr. 122522025Z00792/2025D04617 kst-36600-A-54ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 541 Eind september bent u tussentijds geïnformeerd over de toen beschikbareinformatie uit het project. Dat betrof onder andere de actuele ramingen.3Voor de Lelylijn is aanvullend nog € 10,4 miljard nodig en voor deNedersaksenlijn € 1,7 miljard om de lijnen te kunnen bekostigen. Zonderhet benodigde budget is het niet realistisch dat de lijnen ook daadwer-kelijk gerealiseerd worden. Deze tekorten en het feit dat bij het hoofdlij-nenakkoord geen aanvullend budget beschikbaar is gekomen voor deLelylijn en Nedersaksenlijn maakt moeilijke keuzes noodzakelijk.Overwogen vervolgstappen Lelylijn en NedersaksenlijnIn gesprekken die ik met de regio en de Kamer heb gevoerd, zijn verschil-lende, creatieve oplossingsrichtingen langsgekomen. In de zoektocht naareen oplossing heb ik deze en andere oplossingsrichtingen intensief in hetkabinet besproken. Daarbij bestonden geen taboes, zoals dat ook eerder istoegezegd aan de Kamer. In de bijlage bij deze brief vindt u een memomet een overzicht van een tiental mogelijke vervolgstappen die hebbenbijgedragen aan de afweging die binnen het kabinet is gemaakt. Dezeopties zijn gewogen op een aantal criteria, waarbij de budgettaire kadersen uitvoerbaarheid randvoorwaardelijk zijn.Andere belangrijke factoren waren of de optie past binnen de ambitiesvan het hoofdlijnenakkoord/regeerprogramma, of het past bij hetbeheersbaar houden, de hoeveelheid werk en de spelregels van hetMobiliteitsfonds en politiek draagvlak, zowel in de Kamer als in de regio.Alle opties hebben de revue gepasseerd: van afwijken van spelregels totvinden van extra budget binnen het Rijk, van deelverkenningen totonderzoeken naar alternatieve vormen van financiering.Daarbij valt op dat geen van de geschetste mogelijke vervolgstappenpositief scoort op alle criteria. Slechts enkele opties scoren niet negatiefop één van de afweegcriteria. Zo zorgt het afwijken van de spelregelservoor dat de beheersing van het Mobiliteitsfonds gevaar loopt, het risicodat budget voor deze lijnen ten koste gaat van veel andere belangrijkeinfraprojecten, of het risico dat het resterende benodigde budget alsnogniet gevonden wordt, waardoor de lijnen niet kunnen worden afgemaakt.Zonder geld komt er geen project, de regels omzeilen brengt het projectniet dichterbij. Overigens heeft ook de Kamer onderschreven dat weblijven vasthouden aan de eis om bij de start van een MIRT-verkenningminimaal zicht moeten hebben op 75% van het benodigde budget.Er is ook naar aanvullend budget gekeken, bijvoorbeeld vanuit extramiddelen gereserveerd voor andere beleidsthema’s die zijn genoemd inhet regeerprogramma, en aanpassingen binnen het Mobiliteitsfonds.Maar daar is ook een groot nadeel: deze prioriteiten zijn niet voor nietsopgenomen in het regeerprogramma, en voor die prioriteiten zijn degereserveerde middelen ook hard nodig.En daarnaast zijn ook verschillende varianten van deelverkenningenbekeken, daarbij speelt dat het beperkte stuk infrastructuur dat dan wordtaangelegd op zichzelf geen toegevoegde waarde heeft. Dit kent wel alsbelangrijk nadeel dat dan wel een investering gemaakt wordt, maar debaten relatief beperkt zijn. Dat is geen doelmatige besteding vanbelastinggeld.Er is niet alleen sprake van budgettaire knelpunten, maar ook knelpuntenin de beschikbaarheid van personeel. Zowel ProRail als ingenieurs-diensten en bouwbedrijven kennen krapte in personeel en materieel. Deverwachting is dat met name de Lelylijn een lang proces met zich3Kamerstuk 36 600 A, nr. 6; Alle genoemde bedragen zijn prijspeil 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 542 meebrengt vanwege de grote geografische scope en bijbehorendedoorsnijdingen van percelen met veelal natuur- en landbouwfuncties. Inelk vervolgscenario zullen we hier rekening mee moeten houden.Vervolgstappen Lelylijn en NedersaksenlijnTijdens het bestuurlijk overleg met de regio van 20 december vorig jaar isafgesproken dat het Rijk en de regio met elkaar in gesprek blijven. UwKamer heeft gevraagd om u op de hoogte te houden van de gesprekkenmet de regio. De afgelopen periode heb ik intensief gesprekken gevoerdmet de Commissarissen van de Koning en de Gedeputeerden Mobiliteitvan de provincies Fryslân, Groningen, Drenthe, Overijssel en Flevoland.Ook heb ik met meerdere burgemeesters en wethouders gesproken(onder andere Heerenveen, Groningen en Leeuwarden). Daarnaast ben ikop werkbezoek geweest in Groningen en Fryslân waar ik met mijn eigenogen het belang van de lijnen voor het noorden heb gezien. Degesprekken met de regio zijn constructief, maar hebben nog niet geleid toteen eenduidige oplossingsrichting. De komende weken vinden vervolgge-sprekken plaats.Hiernaast verkent het kabinet verschillende mogelijkheden om eventuelevolgende investeringen in grootschalige infrastructuur te kunnenuitvoeren en bekostigen.4 Het gaat hierbij nadrukkelijk om projecten waarnog geen besluiten over zijn genomen en waar het besluit door dit kabinetof een van de volgende kabinetten wordt genomen. Een belangrijkonderdeel van de verkenning is de vraag of en hoe de projecten in depraktijk te realiseren zijn gegeven verschillende uitdagingen waaronder deschaarse stikstof- en fysieke ruimte, de krappe arbeidsmarkt en detoenemende vraag naar beheer en onderhoud. De Lelylijn en Nedersak-senlijn maken ook onderdeel uit van deze uitvoeringsstrategie, net als deontsluiting van grootschalige woningbouw in bijvoorbeeld de metropool-regio’s in Eindhoven, Amsterdam en Utrecht, en worden in het Kabinet indit licht besproken.Over de gesprekken die met de Europese Commissie zijn gevoerd, verwijsik u naar de beantwoording van de Kamervragen van het lid Olger vanDijk over dit onderwerp, die op 24 maart naar de Kamer zijn gezonden.5LelylijnVoor de Lelylijn zijn de vervolgstappen dit en volgend jaar duidelijk.Tijdens het bestuurlijk overleg met de regio van vorig jaar is voor deLelylijn een afspraak gemaakt over het uitwerken van een masterplan. Inhet masterplan wordt in elk geval de financierbaarheid van de Lelylijnuitgewerkt, zodat bijvoorbeeld gekeken kan worden hoe de realisatie vandeze lijn (stapsgewijs) tot stand kan komen. De aanpak voor eenmasterplan is de afgelopen periode met de regio uitgewerkt. Ook wordt inhet Masterplan gewerkt aan het nader inhoudelijk uitwerken van viertracéverdiepingen en een vooruitblik naar Noord-Nederland over 100 jaar.Het is de bedoeling om het Masterplan Lelylijn in twee fasen op te stellen,waarbij de tweede fase een verdere verdieping is van de inzichten uit deeerste fase. Eind 2025 wordt naar verwachting de eerste fase van hetMasterplan Lelylijn opgeleverd. Het jaar daarop wordt de tweede faseopgeleverd.4Daarnaast treft u als bijlage aan de onderzoeksopdracht die is vastgesteld in de ministerraad20 december 2024 voor de verkenning uitvoeringsstrategie voor langjarige infra enwoningbouw5Aanhangsel Handelingen II 2024/25, nr. 1709Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 543 NedersaksenlijnZoals in het debat op 15 januari jl. gewisseld, is een vervolgstap voor deNedersaksenlijn nog niet voorhanden. Ik vind het belangrijk om nogmaalste benoemen dat vervolgstappen realistisch moeten zijn, zodat duide-lijkheid komt over het vervolg voor de Nedersaksenlijn. Vooralsnog kanvoor de Nedersaksenlijn geen vervolgstap naar een MIRT-verkenningwordt gezet. Tot dat besluit zal het MIRT-onderzoek worden voortgezet.Ten slotteIk blijf de Kamer, zoals toegezegd, nader over de voortgang informeren.En natuurlijk blijf ik over dit onderwerp in gesprek met uw Kamer in degeplande debatten in dit voorjaar.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,C.A. JansenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 544