Beleidsbrief Koninkrijksrelaties

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 800 IVVaststelling van de begrotingsstaten vanKoninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)voor het jaar 2026Nr. 56 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENEN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 april 2026We zijn één Koninkrijk – dat is niet zomaar een staatkundig verband.Het is een levende gemeenschap van landen en eilanden, met eengedeelde geschiedenis en een toekomst die we samen vormgeven. Vanuitgelijkwaardigheid en betrokkenheid werkt het kabinet samen met deautonome landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten en de openbarelichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba aan voelbare vooruitgang voorinwoners aan beide kanten van de oceaan.De eilanden staan voor urgente opgaven waarbij externe ontwikkelingenzoals geopolitieke spanningen en klimaatverandering kwetsbaarhedenblootleggen en waar actie nodig is om de economische groei en bredewelvaart ook voor de toekomst veilig te stellen. Maar waar uitdagingenzijn, liggen kansen: kansen om gezamenlijk te bouwen aan eenveerkrachtig en toekomstbestendig Koninkrijk dat niet alleen weerbaar is,maar ook inspeelt op economische kansen die zich voordoen in een zichontwikkelende regio. Er zijn mogelijkheden om de bestaanszekerheid teversterken, de economie te laten groeien en diversifiëren en de positievan de eilanden in de regio te versterken. Na mijn eerste bezoeken aan deeilanden en gesprekken met inwoners, ondernemers en bestuurders benik ervan overtuigd dat we dat kunnen.In het regeerakkoord hebben drie partijen – D66, VVD en CDA – afsprakengemaakt over de maatregelen die nodig zijn om Nederland weer vooruitte krijgen. Dat vraagt om één overheid die duidelijk kiest, samenwerkt enlevert. Deze beleidsbrief vormt een startpunt en geeft richting aan deuitvoering van het regeerakkoord voor het Caribisch deel van hetKoninkrijk. Dit vraagt om gezamenlijke inzet en verantwoordelijkheden –van Haagse departementen, de landen en de eilanden – met nadruk opuitvoering en realisatie om tot zichtbare resultaten te komen voorinwoners. kst-36800-IV-56ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 561 Het kabinet gaat aan de slag met drie prioriteiten:1.Bouwen aan slagvaardig bestuur dat resultaten boekt;2.Versterken van sociaal- en economische veerkracht en duurzameontwikkeling;3.Werken aan kaders en kansen voor effectieve samenwerking binnenhet Koninkrijk.Samen met de landen en de eilanden werkt dit kabinet, met oog voor destaatkundige verhoudingen, deze prioriteiten de komende periode verderuit. De verschillen in positie en verantwoordelijkheid vragen om maatwerkin beleid en samenwerking. De openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatiusen Saba en de autonome landen Aruba, Curaçao en Sint Maartenbeschikken allen over een sterke eigen identiteit en veerkracht.Namens het kabinet ben ik, de Staatssecretaris van Binnenlandse Zakenen Koninkrijksrelaties, de coördinerend bewindspersoon voor het beleidten aanzien van het Caribisch deel van het Koninkrijk. Vanuit mijncoördinerende rol bevorder ik hierbij de samenwerking binnen hetkabinet. Nieuw beleid in Europees Nederland wordt in de basis ingevoerdin Caribisch Nederland, tenzij er zwaarwegende redenen zijn dit niet tedoen.Prioriteit 1: Bouwen aan slagvaardig en resultaatgericht bestuurInwoners en ondernemers moeten kunnen rekenen op een overheid dieresultaten boekt en concrete stappen zet die merkbaar zijn in hun dagelijksleven. Zeker gezien de geopolitieke ontwikkelingen vormt een goedfunctionerend openbaar bestuur de basis voor vertrouwen en hetbenutten van economische kansen.Samen met Bonaire, Sint Eustatius en Saba zet dit kabinet daarom metdrie focusgebieden in op het versterken van het openbaar bestuur: eenslagvaardige overheid, een integere overheid en duidelijke kaders.Hiermee bouwen we voort op de acties en mijlpalen die zijn gestart metde Agenda Goed Bestuur Caribisch Nederland1, inclusief de initiatievendie al voor de start van deze agenda waren ingezet. De agenda blijftonverkort van kracht en wordt verder uitgevoerd.De situatie bij de stortplaats Selibon Lagun op Bonaire vraagt omslagkracht van overheden. Er is sprake van terugkerende branden, hetvrijkomen van schadelijke stoffen en tekortkomingen in de opslag enverwerking van afval, wat structureel risico’s oplevert voor mens ennatuur. Een belangrijke (mede)oorzaak is de beperkte uitvoerings- enbestuurskracht op het eiland, waaronder ook een tekort aan specialis-tische kennis en capaciteit. Een structurele oplossing is alleen mogelijkmet actieve en blijvende betrokkenheid van zowel het Openbaar LichaamBonaire als het Rijk, met respect voor de bestaande verantwoordelijk-heden. Het kabinet zet daarom in op het versterken van de uitvoerings- enbestuurskracht en het realiseren van een duurzame oplossing omdergelijke zorgwekkende situaties te voorkomen.Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn als autonome landen zelf verantwoor-delijk voor de kwaliteit van hun bestuur. Tegelijkertijd kunnen we degezamenlijke opgaven binnen het Koninkrijk niet los van elkaar zien. DeAfdeling advisering van de Raad van State van het Koninkrijk heeft in haarspontane advies over 70 jaar Statuut ook gewezen op het belang vanintensievere samenwerking binnen het Koninkrijk.2 Het kabinet blijft zich1Kamerstukken II, 2024/25, 36 600 IV, nr. 73.2Raad van State, Advies over 70 jaar Statuut voor het Koninkrijk, Den Haag, 2024.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 562 daarom actief inzetten voor een gelijkwaardige samenwerking binnen hetKoninkrijk. Hierbij is de inzet gericht op het versterken van de rechtsstaaten houdbare overheidsfinanciën.Een integere en slagvaardige overheid (Bonaire, Sint Eustatius enSaba)Een integer en sterk bestuur is de basis voor vertrouwen in onze overheid– of het nu gaat om het beschermen van melders, het tegengaan vanondermijning of het versterken van onze procedures. Het kabinet zet deaanpak van integriteitsschendingen daarom met kracht voort. Het gaathierbij onder andere om het beter beschermen van melders van integri-teitsschendingen, het versterken van interne procedures zodat meldingendaadwerkelijk worden opgevolgd, en ondersteuning bij het verbeterenvan inkoop- en aanbestedingsprocedures en de toepassing daarvan.Daarnaast werkt het kabinet samen met de eilanden aan het beter in beeldbrengen van risico’s en de voortgang in de aanpak van integriteitsschen-dingen. Hiertoe nemen Bonaire, Sint Eustatius en Saba vanaf dit jaar deelaan de Monitor Integriteit en Veiligheid. De komende jaren wordt verdergewerkt aan het wetgevingstraject voor de invoering van de Wetbevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob).Deze wet is bedoeld om de integriteit van het openbaar bestuur tewaarborgen door te voorkomen dat ongewild criminele activiteitenworden gefaciliteerd bij het verstrekken van vergunningen, vastgoedtrans-acties, subsidies en overheidsopdrachten.Het kabinet zet de ondersteuning van Bonaire, Sint Eustatius en Saba bijhet bevorderen van goed bestuur en vergroten van de uitvoeringskrachtde komende periode voort. Dit omvat onder meer de eilandelijkeaanpakken voor goed bestuur onder regie van de gezaghebbers. Maar ookhet ondersteuningsprogramma voor politieke gezagdragers, eilandsecre-tarissen en eilandgriffiers en het uitwisselingsnetwerk van VNG Interna-tional worden voortgezet. Verder wordt gewerkt aan het versterken vaninstituties zoals de rekenkamers, het bevorderen van democratischebewustzijn en participatie middels burgerschapsonderwijs. Het kabinetheeft in het bijzonder oog voor de voorbereidingen van de eilandsraads-verkiezingen in maart 2027 en initiatieven om de kandidaatstelling enopkomst te vergroten. In samenwerking met de eilandsbesturen,ProDemos en het Netherlands Institute for Multiparty Democracy heeft hetkabinet een programma opgesteld waarmee zowel politiek geïnteres-seerden als bestaande politieke partijen geholpen kunnen worden met deoriëntatie op deelname bij de verkiezingen en wat daarvoor nodig is.De publieke dienstverlening in Caribisch Nederland wordt verderverbeterd. Het doel is om deze op een gelijkwaardig niveau te brengenmet Europees Nederland – online, telefonisch en aan de balie. DeRijksdienst voor Caribisch Nederland (RCN) en de eilanden werken samenaan toegankelijke, eigentijdse en betrouwbare dienstverlening waarbij deburger en ondernemer centraal staan. Specifieke aandacht gaat naar hetverbeteren van de digitale dienstverlening en het op orde brengen van dedigitale infrastructuur. Uw Kamer ontvangt na de zomer de Visie op deDigitale Overheid en Aansluitplan Publieke Dienstverlening en Digitali-sering Caribisch Nederland.Adequate wettelijke kaders (Bonaire, Sint Eustatius en Saba)Om de bestuurskracht te versterken en de vertegenwoordiging vaninwoners te verbeteren, zet het kabinet in op uitbreiding van het aantaleilandsraadsleden en eilandgedeputeerden. Om invoering vóór deTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 563 eerstvolgende eilandsraadsverkiezingen in maart 2027 mogelijk te maken,ligt de Wet verhoging aantal eilandsraadsleden en eilandgedeputeerden(Verhogingswet) inmiddels in de Tweede Kamer.3 De Staatssecretarisheeft recent met de eilandsbesturen over dit wetsvoorstel gesproken.Daar is opgemerkt dat er steun is voor de wet, maar hebben zij ook eenaantal aandachtspunten meegegeven. Hier gaat het kabinet in hetwetstraject rond de Verhogingswet nader op in.Met de herziening van de Wetten openbare lichamen Bonaire, SintEustatius en Saba (WolBES) en de Wet financiën openbare lichamen(FinBES) worden de randvoorwaarden voor goed bestuur versterkt, doorveranderingen rond de bestuurlijke inrichting, de interbestuurlijkeverhoudingen en de financiële inrichting en het financieel toezicht. Hetstreven is dit wetsvoorstel rond de zomer voor advies aan te bieden aande Raad van State.De Algemene wet bestuursrecht (Awb) vormt in Europees Nederland hetfundament onder behoorlijk bestuur, rechtsbescherming en transparantebesluitvorming door de overheid. In Caribisch Nederland ontbreekt ditfundament. Daarom werkt het kabinet, onder verantwoordelijkheid vanhet Ministerie van Justitie en Veiligheid als eerste ondertekenaar en hetMinisterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, aan deAlgemene wet bestuursrecht BES (Awb BES). Deze wet moderniseert enharmoniseert het bestuursrecht en versterkt de rechtszekerheid voorburgers en bedrijven. Het kabinet streeft ernaar het wetsvoorstel in detweede helft van deze kabinetsperiode aan de Tweede Kamer aan tebieden.Een veilig en weerbaar KoninkrijkDoor hun geografische ligging zijn de Caribische landen extra kwetsbaarvoor ondermijnende criminaliteit. Het kabinet ondersteunt daarom Aruba,Curaçao en Sint Maarten bij de bestrijding van ondermijnende engrensoverschrijdende criminaliteit met capaciteit, expertise en middelen.De inzet richt zich op zowel de strafrechtelijke als de bestuurlijke aanpak,met investeringen in het Recherche Samenwerkingsteam (RST), hetOpenbaar Ministerie Curaçao, Sint Maarten en Bonaire, Sint Eustatius enSaba, het OM Aruba en het Gemeenschappelijk Hof van Justitie. Hetkabinet zet de ondersteuning van Sint Maarten voort met in totaal € 30miljoen voor het op orde brengen van detentiefaciliteiten. Daarnaast voerthet kabinet het gesprek over het voortzetten en waar nodig aanscherpenvan deze samenwerking. Dit gebeurt op basis van de evaluatie van hetprotocol ter versterking van het grenstoezicht, die voor de zomerbeschikbaar komt.In nauwe samenwerking met de landen en eilanden werkt het kabinetverder aan het versterken van de weerbaarheid tegen crises samen-hangend met geopolitieke en klimatologische ontwikkelingen. Alsonderdeel hiervan brengt het kabinet, samen met de landen en deeilanden, de belangrijkste kwetsbaarheden in kaart. Daarnaast levert hetkabinet een bijdrage aan het Caribbean Civil Protection Mechanism(CCPM) en worden er crisisoefeningen georganiseerd om de voorbe-reiding op en samenwerking bij crises te versterken.Toekomstbestendige overheidsfinanciënMet Curaçao en Sint Maarten gaat de Staatssecretaris van BinnenlandseZaken en Koninkrijksrelaties in gesprek over uitvoerbare afspraken om de3Kamerstukken II, 2025/26, 36867 nr. 36 867, nr. 2.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 564 nog lopende leningen uit 2010 af te lossen, zodat een houdbare schuldpo-sitie ontstaat zonder de ruimte voor investeringen in gevaar te brengen.Aruba werkt samen met het kabinet aan de Rijkswet houdbare overheids-financiën Aruba (HOFA), die kaders stelt voor begrotingsdiscipline,schuldbeheersing en financieel toezicht, gebaseerd op een advies van hetIMF. Na advies van de Afdeling advisering van de Raad van State van hetKoninkrijk volgt een gezamenlijk nader rapport van Aruba en Nederland.Het financieel beheer op Bonaire, Sint Eustatius en Saba wordt verderversterkt. De eilanden bouwen voort op de recente verbeteringen diehebben geleid tot goedgekeurde jaarrekeningen op alle drie de eilanden.Het kabinet volgt de uitvoering van de verbeterplannen nauwgezet enblijft in gesprek over de voortgang. Mede op basis van de adviezen vanhet College financieel toezicht Bonaire, Sint Eustatius en Saba ziet hetkabinet toe op een deugdelijke financiële huishouding.Prioriteit 2: Versterken sociaal- en economische veerkracht enduurzame ontwikkelingOm toekomstige generaties in het Caribisch deel van het Koninkrijkduurzaam perspectief te bieden op werk, goede voorzieningen en eengezonde leefomgeving, staan de eilanden voor belangrijke opgaven ophet gebied van bestaanszekerheid, infrastructuur, klimaatverandering endemografische ontwikkelingen. Tegelijkertijd liggen er kansen om deeconomieën robuuster en toekomstbestendiger te maken door in te zettenop verdere diversificatie. Dit onder meer via versterking van voedselze-kerheid, onderwijs en arbeidsmarkt en door het benutten van kansen voorgroene groei.Het kabinet zal de eilanden, en in het bijzonder Bonaire, Sint Eustatius enSaba, volwaardig betrekken. Een gezamenlijke aanpak met heldereprioriteiten en fasering is essentieel, waarbij alle betrokken partijen hunverantwoordelijkheid nemen.Versterken van economische groei binnen een context vangeopolitieke ontwikkelingenDit deel van het Koninkrijk ligt op een strategisch kruispunt van geopoli-tieke en economische belangen. Dit biedt kansen voor handel, logistiekeen regionale samenwerking en groeimarkten in de regio. Tegelijk brengtdeze positie kwetsbaarheden met zich mee, zoals orkanen, criminaliteit engeopolitieke spanningen, terwijl ontwikkelingen in Venezuela zowelrisico’s als nieuwe kansen creëren. Daarom is het versterken vaneconomische weerbaarheid, door het diversifiëren en verbreden van deeconomie, essentieel. Om hier een start mee te maken werkt het kabinetsamen met Sint Eustatius en Saba aan sociaaleconomische ontwikkelstra-tegieën. Bonaire werkt hier zelfstandig aan via de commissie Vishon 2050.Daarnaast wordt ingezet op een betere aansluiting tussen onderwijs enarbeidsmarkt (Strategic Education Alliance) en op het vergroten vanstudiesucces via het Vierlandenoverleg onderwijs.Om bovengenoemde ontwikkelingen te kunnen ondersteunen wordt alsvervolgstap het Economisch Groeiplatform Carib opgericht om innovatie,ondernemers en kapitaal op de zes eilanden en in de regio beter metelkaar te verbinden, zodat de economische ontwikkeling en zelfred-zaamheid van de eilanden worden versterkt. Naast betrokken departe-menten en de zes eilanden worden ook ondernemers, de financiële sectoren onderwijsinstellingen betrokken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 565 Aangrenzend wordt de nieuw op te richten Nationale Investeringsin-stelling opengesteld voor het Caribisch deel van het Koninkrijk. Er wordtaangesloten bij bestaande projectstructuren van betrokken departe-menten en investeringsinstellingen, zoals Qredits en de BMKB-regeling.Dit doet het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties insamenwerking met de Ministeries van Buitenlandse Zaken, EconomischeZaken en Klimaat en Financiën, waarbij nadrukkelijk rekening wordtgehouden met de kenmerken van de eilanden. Niet alle Nederlandseinstrumenten zijn passend voor de lokale markten.Bovengenoemd groeiplatform en het openstellen van de NationaleInvesteringsinstelling moeten bijdragen aan het diversifiëren enweerbaarder maken van de economieën van de zes eilanden. Elk eilandheeft daarbij zijn eigen specifieke omstandigheid en opgave.Verder werkt het kabinet aan het versterken van de voedselzekerheid opde zes eilanden.4 In dat kader wordt € 6 miljoen geïnvesteerd in hetverbeteren van randvoorwaarden op het terrein van infrastructuur,waaronder waterbeheer, beschikbaar land, (koelte)opslag en logistiek.Daarnaast wordt € 18 miljoen ingezet voor een revolverend fonds,waarmee ondernemers zoals boeren en vissers toegang krijgen totfinanciering. Ook wordt geïnvesteerd in opleidingen, gericht op hetstimuleren van innovatieve en duurzame manieren om de voedselze-kerheid structureel te versterken.De samenwerking met de Europese Unie (EU) wordt versterkt om deeconomische ontwikkeling en weerbaarheid van het Caribisch deel vanhet Koninkrijk te ondersteunen. Onder andere vanwege de beperkteuitvoeringskracht, zet het kabinet in op samenwerking en ondersteuningbij het effectiever benutten van de mogelijkheden binnen de relatie van delanden en eilanden als Landen en Gebieden Overzee (LGO) met de EU. Ditkan via de activiteiten van het partnerschap onder het LGO-besluit, gerichtop onder meer duurzame economische samenwerking en investeringen.Zoals via recente initiatieven als de Global Gateway, het programma vande EU gericht op duurzame en strategische prioriteiten zoals maritieme endigitale connectiviteit en energietransitie. Dit biedt veel mogelijkheden,maar vereist tegelijkertijd ook nog een concretere uitwerking in vervolg opde gezamenlijke conclusies van het 21e LGO/EU Forum op Aruba.Tegelijkertijd wordt gewerkt aan betere toegang tot horizontaleEU-fondsen, passend bij de schaal en context van de eilanden, zodatEuropese middelen ook daadwerkelijk kunnen worden ingezet.Investeren in bestaanszekerheid Bonaire, Sint Eustatius en SabaDe afgelopen periode zijn stappen gezet op het gebied van bestaansze-kerheid op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, maar de opgave blijft groot.Inwoners hebben moeite om rond te komen, terwijl er voor ondernemersruimte moet blijven om te investeren. Om armoede steviger aan te pakkenstelt het kabinet per 2027 structureel € 30 miljoen beschikbaar voorCaribisch Nederland. Dit geld is bedoeld voor maatregelen die bijdragenaan een leefbaar bestaansminimum en het verlagen van de kosten vanlevensonderhoud. Hierbij houden we oog voor zowel huishoudens alsondernemers en werkgevers. Het kabinet werkt aan een concreetmaatregelenpakket, waarbij de maatregelen voor de korte termijn bij deontwerpbegroting voor 2027 worden gepresenteerd. Voor de korte termijnoverweegt het kabinet ook nadrukkelijk verdere uitbreiding van desubsidie voor nutsvoorzieningen. Voor de structurele inzet vanaf 2028vindt nadere afstemming plaats met betrokken departementen en deeilanden.4Kamerstukken II, 2025/26, 36 600 IV, nr. 64.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 566 Met de Voorjaarsnota 2026 is daarnaast het bestaande koopkrachtpakketuit 2026 voor 2027 verlengd, inclusief subsidies voor elektriciteit,drinkwater en telecom, en een energietoelage. Voor deze inzet is gekozen,omdat de invoering van een inkomensafhankelijke kindregeling voorCaribisch Nederland met een jaar is uitgesteld.In het kader van het principe «comply or explain» vertaalt het kabinettoekomstige koopkrachtmaatregelen in Europees Nederland naar Bonaire,Sint Eustatius en Saba. In de koopkrachtbesluitvorming zullen ook demogelijke gevolgen en maatregelen voor Caribisch Nederland gewogenworden. Daarnaast werkt het Ministerie van Onderwijs, Cultuur enWetenschap aan het versterken van gelijke kansen, via onder meeronderwijs-, cultuur- en emancipatieagenda’s.Versterken infrastructuur, natuur en klimaatweerbaarheidBonaire, Sint Eustatius en Saba kennen achterstanden op het gebied vaninfrastructuur, volkshuisvesting, connectiviteit, klimaatbescherming eneen gezonde leefomgeving. Inwoners kunnen daarbij vaak niet profiterenvan fondsen voor mobiliteit en infrastructuur, die wél ten goede komenaan inwoners van Europees Nederland. De huidige bekostigingssyste-matiek van de fysieke infrastructuur is niet duurzaam en beperkt deopenbare lichamen in hun integrale bestuurlijke en financiëleverantwoordelijkheid.5Verder werkt het kabinet, samen met Bonaire, Sint Eustatius en Saba, aaneen meerjarig samenwerkingsprogramma om tot een meer samenhan-gende aanpak te komen voor het Rijksbeleid voor de fysieke leefom-geving, met duidelijke fasering van opgaven en prioritering van investe-ringen in infrastructuur, ruimtelijke ontwikkeling, woningbouw enconnectiviteit, vanuit het principe «comply or explain». Een meerjarigsamenwerkingsprogramma vergt ook voldoende uitvoeringscapaciteit enbestuurskracht op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Hierbij is wettelijkvastgelegd dat het verantwoordelijke departement bij nieuwe taken ookzorgdraagt voor adequate financiering van de uitvoering. Daarnaast helpthet kabinet de eilanden bij het vergroten van uitvoeringscapaciteit metondersteuningsarrangementen.6Verder wordt het Natuur- en Milieubeleidsplan Caribisch Nederlandvoortgezet, met inzet op herstel van ecosystemen en een klimaatbe-stendige leefomgeving. Ook wordt in de Nationale Klimaatadaptatiestra-tegie voor het eerst een apart hoofdstuk voor Bonaire, Sint Eustatius enSaba opgenomen, voortbouwend op de eilandelijke klimaatplannen.Daarnaast zet het kabinet in op een duurzame bekostigingssystematiekvoor investeringen, onderhoud en vervanging van eilandelijke infra-structuur, gelijkwaardig aan die van gemeenten en provincies.Inspelen op demografische ontwikkelingenDe demografische ontwikkelingen in Caribisch Nederland, en in hetbijzonder de snelle bevolkingsgroei op Bonaire, vergen keuzes om deleefbaarheid en de beschikbaarheid van publieke voorzieningen ook op delange termijn te kunnen borgen. Samen met de eilanden werkt het kabineteen gezamenlijke meerjarige aanpak uit om demografische ontwikke-lingen en de effecten daarvan structureel te monitoren en integraal mee tewegen in beleidskeuzes.5Kamerstukken 2025/2026, 36 800 IV, nr. 21.6Bijlage bij Kamerstukken 2024/2025, 36 600 IV, nr. 70.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 567 Prioriteit 3. Werken aan kaders en kansen voor effectievesamenwerking binnen het KoninkrijkWe benutten de kansen voor samenwerking binnen het Koninkrijk nogonvoldoende. Dat blijkt ook uit het advies van de Afdeling advisering vande Raad van State van het Koninkrijk ter gelegenheid van 70 jaar Statuut.Een strategische en gerichte samenwerkingsagenda, passend bij deuitgangspunten van het Statuut, is nodig om bij te dragen aan welvaart,stabiliteit en onderlinge verbondenheid, mede in het licht van geopolitiekeontwikkelingen. Het uiteindelijke doel is het vergroten van het welzijn vaninwoners, het versterken van de weerbaarheid van de economieën, hetbevorderen van de deugdelijkheid van het bestuur en het verwezenlijkenvan fundamentele mensenrechten.Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn autonome landen binnen hetKoninkrijk. Bij het vormgeven van samenwerking hanteert het kabinetgelijkwaardigheid als principe. Ook voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba,als volwaardige delen van Nederland, zijn duidelijke kaders voorsamenwerking en bestuurlijke verhoudingen onmisbaar. Daarom gaat hetkabinet verder met de herziening van de WolBES en FinBES en het makenvan bestuurlijke afspraken met eilanden.Samenwerking met Aruba, Curaçao en Sint MaartenOm kansen voor samenwerking met Aruba, Curaçao en Sint Maartenbeter te benutten en de samenwerking structureel te versterken, zet hetkabinet in op het organiseren van een terugkerend gesprek tussen de vierregeringen als volwaardige partners binnen het Koninkrijk: de Koninkrijks-conferentie. De inzet is om met de landen te verkennen om vóór het eindejaar een eerste Koninkrijksconferentie te organiseren. Hier kunnen ondermeer relevante ontwikkelingen, vraagstukken en kansen voor samen-werking binnen het Koninkrijk worden besproken. Dit kan ook perspectiefbieden voor verdiepte regionale samenwerking, met name op terreinenals energie, handel, onderwijs en logistiek.De Onderlinge Regeling Samenwerking bij Hervormingen loopt in 2027 af.Op basis van de onafhankelijke evaluatie7, de behaalde resultaten en debehoeften van de landen gaat het kabinet met Aruba, Curaçao en SintMaarten in gesprek over de afronding, borging dan wel voortzetting vande prioritaire hervormingen uit de landspakketten.Gelet op de geopolitieke ontwikkelingen en in lijn met de verantwoorde-lijkheden die voortvloeien uit het Statuut, zet het kabinet de samen-werking met de landen op het terrein van defensie, buitenlandsebetrekkingen en veiligheid, waaronder luchtvaart en scheepvaart, gerichtvoort en versterkt deze waar nodig.Daarnaast blijft het kabinet Sint Maarten actief ondersteunen bij deuitvoering van het Trustfonds Wederopbouw, dat door Nederland isgefinancierd en door de Wereldbank wordt beheerd en eind 2028 afloopt,onder meer door bilaterale programma’s voort te zetten die versnelderealisatie van projecten mogelijk maken.De Vertegenwoordiging van Nederland in Aruba, Curaçao en Sint Maarten(VNACS) blijft zich structureel inzetten voor het versterken van desamenwerking binnen het Koninkrijk en fungeert daarbij als bruggen-bouwer tussen Nederland en Aruba, Curaçao en Sint Maarten en draagtbij aan verdere regionale samenwerking. De nadruk ligt op het verdiepen7Kamerstukken II, 2025/26, 36 800 nr. 52–4.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 568 van relaties, het opzetten en versterken van gezamenlijke initiatieven enhet ondersteunen van belangrijke opgaven, zowel op overheidsniveau alsin het maatschappelijk middenveld en de private sector.Samenwerking met Bonaire, Sint Eustatius en Saba gericht opgelijkwaardigheidVoor Bonaire, Sint Eustatius en Saba draagt het kabinet een directeverantwoordelijkheid en streeft het ernaar inwoners een gelijkwaardigepositie binnen Nederland te bieden, met een gelijkwaardig voorzieningen-niveau rekening houdend met de lokale context. In het regeerakkoord ishet principe van «comply or explain» aangescherpt. Dit houdt in datnieuw beleid en regelgeving in beginsel tevens van toepassing zijn opCaribisch Nederland (comply), tenzij sprake is van zwaarwegende endeugdelijk gemotiveerde redenen om hiervan af te wijken (explain).Departementen onderzoeken bij de voorbereiding van nieuw beleid actiefop welke wijze dit van toepassing kan zijn op Bonaire, Sint Eustatius enSaba en motiveren dit expliciet. Maatwerk blijft mogelijk maar wordtsteeds transparant en zorgvuldig onderbouwd. Hierbij wordt gestuurd ophet realiseren van een gelijkwaardig effect voor inwoners op Bonaire, SintEustatius en Saba, in relatie tot inwoners in Europees Nederland.Maatwerk vormt daarbij geen grond om lagere standaarden te hanteren.Het is een instrument om te sturen op een gelijkwaardig voorzieningen-niveau rekening houdend met de lokale context, waar prioritering enfasering met het oog op uitvoerbaarheid onderdeel van kunnen zijn.Uitgangspunt is dat dit principe betrekking heeft op het gehele rijksbeleid,waaronder beleidsdoelstellingen, de daarvoor beschikbaar gesteldemiddelen, alsmede wet- en regelgeving en overige beleidsinstrumenten.Dit sluit aan bij bestaande kaders, zoals de Aanwijzingen voor deregelgeving, het Draaiboek voor de regelgeving en het Beleidskompas,waarin is vastgelegd dat expliciet wordt afgewogen in hoeverre regel-geving van toepassing is op Caribisch Nederland.Afwijking van «comply» is uitsluitend aan de orde met het oog op debijzondere omstandigheden waardoor Bonaire, Sint Eustatius en Sabazich wezenlijk onderscheiden van Europees Nederland. Het kabinetevalueert samen met de eilanden de toepassing van «explain» mede opbasis van ervaringen uit de praktijk en betrekt hierbij de andere departe-menten. Ook informeert het kabinet uw Kamer vóór de zomer over deopvolging van motie White (GroenLinks-PvdA).8Samenwerking bij nieuw beleidBonaire, Sint Eustatius en Saba worden beter betrokken bij de totstand-koming van beleid en wetgeving, onder andere door processen rondstartnotities, (internet)consultaties en door het rijksbrede wetgevingsover-zicht te verbeteren. Voor de belastingwetgeving bijvoorbeeld zullenbeleidsvoornemens en andere belangrijke wijzigingen die ondernemersen inwoners direct raken in samenspraak met vertegenwoordigers vanCaribisch Nederland worden besproken alvorens het wetgevingsproceswordt opgestart. Daarnaast worden (internet)consultaties waar relevantmeertalig toegankelijker gemaakt (Nederlands, Engels en Papiaments),zodat de lokale overheden, inwoners en bedrijven op de eilandeneffectiever kunnen participeren en goed geïnformeerd zijn over nieuwbeleid en wetgeving. Ook wordt de VNG Caribendesk verder dooront-wikkeld, die een belangrijke rol speelt in kennisdeling en het uitvoeren vanuitvoeringstoetsen voor wetgeving die aansluit bij de eilandelijke context.8Kamerstuk II 2025/26, 36 800 IV, nr. 10.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 569 Historische en culturele bandenWe besteden dit jaar extra aandacht aan het versterken van de historischeen culturele banden binnen het Koninkrijk. Zo staan we stil bij de250-jarige viering van de eerste buitenlandse erkenning van de onafhan-kelijkheid van de Verenigde Staten door Sint Eustatius, waarbij het eilanddoor het kabinet wordt ondersteund bij de organisatie van deze bijzonderegebeurtenis. Daarnaast blijven we actief werken aan maatschappelijkebewustwording over het koloniale verleden en het slavernijverleden en deblijvende impact daarvan in samenwerking met de zes Caribischeeilanden. Vanuit de opvolging van de excuses van het Nederlands kabinetvoor haar rol in het trans-Atlantisch slavernijverleden worden door delokale overheden eilandelijke actieagenda’s uitgevoerd en loopt er tot enmet 2028 een subsidieregeling voor maatschappelijke initiatieven die inhet kader van het slavernijverleden werkzaam zijn en een project willenuitvoeren.Tot slotDe opgaven waar het Caribisch deel van het Koninkrijk voor staat zijnurgent en vragen om gezamenlijke actie. Met deze beleidsbrief zet hetkabinet voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba in op versterking vanbestuur, bestaanszekerheid, economische ontwikkeling en samenwerkingbinnen het Koninkrijk. Door te investeren in onder andere uitvoerings-kracht, weerbaarheid en kansen voor ondernemers en inwoners, werkenwe aan een solide basis voor houdbare groei en stabiliteit. Dit moet leidentot merkbare verbeteringen in het dagelijks leven van inwoners: bestaans-zekerheid, betere voorzieningen, een veilige leefomgeving en nieuweeconomische kansen, nu en in de toekomst.De relatie met Aruba, Curaçao en Sint Maarten staat op gelijkwaardigheid,dialoog en wederzijds respect – zoals verankerd in het Statuut. Het kabinetwaardeert de koers die de landen zelf hebben ingezet en de inspanningendie zij leveren voor een veerkrachtige economie en veilige samenleving.Nederland werkt binnen het Koninkrijk met deze landen samen enondersteunt waar mogelijk via samenwerking, kennisuitwisseling engezamenlijke initiatieven.Laten we de verbinding en samenwerking binnen het Koninkrijkversterken zonder daarbij de verschillen uit het oog te verliezen. Dezeaanpak versterkt niet alleen de eilanden, maar ook onze gezamenlijkepositie in een veranderende wereld. Een stabiel en welvarend Caribischdeel van het Koninkrijk draagt bij aan de waarde en veerkracht van hetKoninkrijk als geheel.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,E. van der BurgTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 5610