Zesde voortgangsrapportage capaciteit DJI

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202624 587Justitiële InrichtingenNr. 1083 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 2 december 2025Hierbij ontvangt u de zesde voortgangsrapportage over de capaciteit bijde Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). De Kamer wordt hier conformeerdere toezegging van mijn voorganger periodiek over geïnformeerd.1Sinds eind 2023 is sprake van een tekort aan capaciteit in de Nederlandsegevangenissen. De afgelopen periode hebben mijn ambtsvoorgangersverschillende noodmaatregelen genomen om deze problematiek hethoofd te kunnen bieden. Voorbeelden daarvan zijn dat mannelijkezelfmelders zeer beperkt worden opgeroepen, arrestanten met eenopenstaande strafduur tot en met twee maanden niet actief werdenopgespoord, er een zeer hoge bezettingsgraad binnen het regulieregevangeniswezen wordt gehanteerd en dat DJI de ruimte heeft gekregenom – indien echt noodzakelijk – gedetineerden onder voorwaardenmaximaal veertien dagen eerder heen te zenden.Het capaciteitsbeeld is ten opzichte van de vorige rapportage nagenoeggelijk gebleven. Daarom zijn de ingezette maatregelen nog steedsnoodzakelijk. De inzet van het eerder heenzenden wordt maandelijksgewogen. Wel is er tijdelijk en beperkt ruimte ontstaan in het arrestanten-regime, waardoor ik heb besloten de arrestantenmaatregel op te schorten.Hiermee wordt de oplopende voorraad arrestanten met openstaandevonnissen tegengegaan. Daarnaast zijn recent de 27 extra plekkengeopend voor de Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA) in Scheveningen enkunnen vanaf deze maand zelfmelders met straffen tot zes wekenopgeroepen worden op de beperkt beveiligde locaties voor kortgestraftezelfmelders.Naast deze inspanningen werk ik ook structurele oplossingen uit. UwKamer wordt, zoals toegezegd, in een separate brief geïnformeerd oververschillende beleidskeuzes die er zijn ten aanzien van een structurele1TZ202404-131 kst-24587-1083ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10831 aanpak van het capaciteitstekort in het gevangeniswezen.2 Ik zal in dezebrief ingaan op het huidige capaciteitsbeeld, de stand van zaken van decapaciteitsuitbreidingen en een aantal moties en toezeggingen.Huidig capaciteitsbeeldOndanks de noodmaatregelen blijft de bezetting in de reguliere gevan-genis voor mannen boven de 99%. Tevens is er nog steeds een grotevoorraad zelfmelders en arrestanten. Het totaal aantal plekken dat uit desterkte is gehaald wegens personeelstekorten is 158 (peildatum18 november jl.). In de bijlage wordt, zoals bij elke voortgangsrapportage,de stand van zaken gegeven ten aanzien van de genomen maatregelen.Prognoses capaciteit en bezettingDe grafiek op pagina drie toont in de blauwe kolommen het aantaldaadwerkelijk inzetbare plaatsen voor mannen in het Huis van Bewaring(HvB) en de gevangenis regulier en arrestant in de maanden juli t/moktober 2025. De grijze kolommen tonen de verwachte inzetbare capaciteitper maand tot en met december 2026. Vanaf augustus 2026 neemt deverwachte inzetbare capaciteit af vanwege geplande renovaties. Demogelijkheid bestaat dat de verwachte inzetbare capaciteit moet wordenbijgesteld, bijvoorbeeld wanneer een renovatie een langere doorlooptijdheeft dan verwacht of juist eerder gereed is. Opgemerkt moet worden datde inzet van de plekken in de donkergrijze delen van de kolommenvolgens planning na personeelstekort of renovatie in de sterkte komen,maar personeelstekort blijft een risico vormen voor het daadwerkelijk ingebruik kunnen nemen van deze plekken. DJI blijft een grote inzet plegenvoor het werven van nieuwe medewerkers.De rode lijn geeft de ruimte weer die nodig is om alle gedetineerden tekunnen plaatsen indien geen noodmaatregelen van kracht zijn. De lijngaat uit van de reguliere marge om fluctuaties in de dagelijkse instroom/bezetting te kunnen opvangen. Tot en met oktober zijn de werkelijke cijfersgebruikt en daarna op basis van een raming. De getoonde cijfers zijn degemiddelden per dag per maand. De instroom en daarmee de bezettingvarieert echter per dag. Met name de instroom in het HvB fluctueert sterkbinnen een weekDe benodigde bezetting in de afgelopen maanden was lager dan eerdervoorspeld. Een mogelijke verklaring hiervoor kan de verstoring van de ICTbij het OM zijn geweest, omdat er toen een korte periode minder instroomvan met name preventief gehechten is geweest.Naar verwachting ontstaat na oktober 2026 een tekort ondanks degenomen noodmaatregelen. Dit komt met name door een aantal geplandenoodzakelijke renovaties van cellen vanaf augustus 2026 waardoor dezecapaciteit tijdelijk niet inzetbaar is. Ik zet alles op alles om de komendeperiode extra (tijdelijke) capaciteit te realiseren om dit tekort te kunnenondervangen. De stand van zaken rondom de capaciteitsuitbreidingenwordt verder in deze brief beschreven.2TZ202509-147Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10832 Tijdelijk extra plekken Justitieel Complex SchipholOp 27 januari jl. is door de toenmalige Minister van Asiel en Migratie ende toenmalige Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid afgesproken omin 2025 90 plekken vreemdelingenbewaring te realiseren in JustitieelComplex Schiphol (ter uitvoering van de bewaringsmaatregelex. artikel 59 en 59a Vreemdelingenwet 2000). Inmiddels zijn deze plekkendoor DJI gerealiseerd. De capaciteit voor vreemdelingenbewaring is nietvolledig bezet. Met het oog op een doelmatige benutting van de capaciteitbinnen DJI, zullen 48 plekken (24 meerpersoonscellen) die in JustitieelComplex Schiphol bedoeld zijn voor vreemdelingenbewaring, tijdelijkingezet worden voor het gevangeniswezen, tot 1 maart 2026. Beginfebruari 2026 vindt een nieuwe weging plaats t.a.v. de periode na 1 maart2026. De plekken blijven indien nodig beschikbaar voor vreemdelingenbe-waring. Als blijkt dat het aantal inbewaringstellingen voor vreemdelingen-bewaring stijgt, zorgt DJI ervoor dat deze plekken binnen een maand weerhiervoor benut kunnen worden. Aangezien deze plekken slechts tijdelijkbeschikbaar zijn voor arrestanten zijn deze niet meegenomen in dehiervoor getoonde prognose.Arrestantenmaatregel opgeschortDJI verwacht de komende periode enige ruimte in de inzetbare capaciteitvanwege de extra plekken in Justitieel Complex Schiphol. Deze plekkenkunnen als arrestantenregime worden aangemerkt waardoor tijdelijk extraruimte is voor arrestanten de komende maanden, totdat de plekken nodigzijn voor vreemdelingenbewaring. Ik heb daarom besloten om vanafbegin december tijdelijk de arrestantenmaatregel op te schorten. Dearrestantenmaatregel is sinds 15 maart 2024 van kracht en houdt in datarrestanten met principale vrijheidsstraffen, omgezette taakstraffen envervangende hechtenis bij geldboetevonnissen van maximaal 60 dagenniet actief worden opgespoord. Met het opschorten van de maatregelwordt de oplopende voorraad arrestanten afgeremd. In die voorraad zittenook zelfmelders met korte straffen die zich niet hebben gemeld endaardoor arrestant zijn geworden. Vanaf begin december worden dezepersonen weer actief opgespoord. In de vorige voortgangsrapportage gafik aan de noodmaatregelen het liefst terug te willen draaien.3 Nu tijdelijkextra ruimte is ontstaan voor arrestanten gebruik ik de mogelijkheid omeen maatregel op te schorten. Ondanks de noodmaatregelen blijft debezetting in de reguliere gevangenis voor mannen boven de 99%waardoor het niet mogelijk is om andere maatregelen op te schorten.3Kamerstukken II, 2025–2026, 24 587, nr. 1068Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10833 Stand van zaken (verkenningen) capaciteitsuitbreidingenBeperkt Beveiligde Afdeling ScheveningenOp 1 oktober jl. is de BBA Scheveningen geopend. Deze BBA telt27 plekken. Vanwege doorplaatsing zijn plekken in de reguliere gevan-genis beschikbaar om direct ingezet te worden.Kortgestrafte zelfmeldersEerder is met uw Kamer gedeeld dat ingezet wordt op een soberdetentieconcept voor kortgestrafte zelfmelders.4 Momenteel wordenzelfmelders met een onherroepelijke gevangenisstraf of hechtenis van tenhoogste twee weken opgeroepen. DJI heeft gewerkt aan wijziging vanregelgeving waardoor het mogelijk wordt om ook zelfmelders waaraaneen onherroepelijke gevangenisstraf of hechtenis is opgelegd van tenhoogste zes weken te kunnen plaatsen in het sobere detentieconcept.Vanaf deze maand worden ook de zelfmelders met een onherroepelijkegevangenisstraf of hechtenis van ten hoogste zes weken opgeroepen. UwKamer is eerder geïnformeerd over de 56 plaatsen die zijn gerealiseerdvoor deze doelgroep.Voormalig Justitieel Complex voor Somatische Zorg Scheveningen(JCvSZ)DJI maakt het voormalig JCvSZ gereed voor het detineren van zelfmel-ders. Aangezien arbeid aangeboden kan worden op deze locatie, kunnenhier zelfmelders met langere straffen geplaatst worden. Vanwege de staatvan het gebouw zijn deze plekken tot eind 2026 inzetbaar. Het momentwaarop het JCvSZ in gebruik genomen kan worden en het exacte aantalplekken hangt af van de beschikbaarheid van personeel. DJI is gestart metde werving van personeel.Verkenningen capaciteitsuitbreidingenDe motie van het lid Ellian (VVD)5 verzoekt de regering om te verkennenof schepen op korte termijn ingezet zouden kunnen worden om capaciteitvoor het gevangeniswezen te creëren. De inzet van een detentieboot kantijdelijk worden gefinancierd uit het amendement van de leden Sneller(D66) en Van Nispen (SP)6 en het amendement van het lid Ellian (VVD)7.Een eerste mogelijke locatie is helaas afgevallen vanwege het ontbrekenvan bestuurlijk draagvlak. DJI blijft zoeken naar nieuwe opties. Deverwachting is dat een detentieboot in beginsel 200 extra plekken aantijdelijke capaciteit zou kunnen opleveren.Ten slotte blijft DJI, gefinancierd uit het amendement van het lid Ellian(VVD) en het amendement van de leden Sneller (D66) en Van Nispen (SP)op zoek naar andere locaties voor (tijdelijke) capaciteitsuitbreidingen. Ditblijkt in de praktijk een uitdaging, onder andere vanwege het aantrekkenvan extra personeel, afspraken met lokale overheden en stikstofregels.4Kamerstukken II, 2024–2025, 24 587, nr. 10085Kamerstukken II, 2024–2025, 24 587, nr. 10436Kamerstuk 36 725 VI, nr. 147Kamerstukken II, 2024–2025, 36 600 VI, nr. 40Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10834 Moties en toezeggingenMotie Eerdmans (JA21) in contact treden met herkomstlandenOp 3 juli jl. heeft uw Kamer de motie Eerdmans aangenomen met hetverzoek om zo snel mogelijk met herkomstlanden in contact te tredenzodat een deel van de gedetineerden zonder verblijfsrecht in Nederlandhun gevangenisstraf uit kan zitten in het herkomstland.8 Met deze briefdoe ik mede namens de Minister van Asiel en Migratie deze motie af. Deterugkeer van criminele vreemdelingen zonder verblijfsrecht heeft reedsprioriteit in het terugkeerbeleid. Er zijn twee gronden waarop vreemde-lingen zonder verblijfsrecht die in strafdetentie zitten naar hun land vanherkomst kunnen worden overgebracht vanuit strafdetentie, namelijkstrafoverdracht en strafonderbreking. Zowel strafoverdracht als strafon-derbreking worden reeds toegepast, waarbij strafoverdracht voorrangheeft boven strafonderbreking. In 2024 zijn er 370 vreemdelingen indetentie met strafonderbreking gegaan en uitgezet naar land vanherkomst. De afgelopen jaren is de uitgaande strafoverdracht toege-nomen. In 2022 waren er 18 uitgaande zaken, in 2023 waren dit er 34 en in2024 waren dit er 41.In detentie verblijven momenteel 191 gedetineerden zonder rechtmatigverblijf die een gevangenisstraf uitzitten van meer van 12 maanden9. Demeest vertegenwoordigde nationaliteiten zijn de Turkse (20), Marokkaanse(16), Surinaamse (16) en de Poolse (15). Behalve met Suriname is met aldeze landen een verdrag voor strafoverdracht. Ik zal in de contacten diemijn ministerie heeft met Suriname hen aansporen om zich aan te sluitenbij het Verdrag inzake de overbrenging van gevonniste personen (VOGP).StikstofruimteZoals toegezegd in het commissiedebat gevangeniswezen op24 september jl. beantwoord ik de vraag van het lid Eerdmans (JA21) of ervoor militaire oefenterreinen uitzonderingen gemaakt worden ten aanzienvan de regels omtrent stikstof en of dat voor het gevangeniswezen ookkan. Defensie heeft op dit moment geen uitzondering op stikstofregelsvoor het bouwen op militaire oefenterreinen. Ook voor DJI is er geenuitzondering op stikstofregels, en ik acht dit ook geen reëel perspectief,waardoor DJI dus gebonden is aan de huidige stikstofregels.Motie Bruyning (NSC)In de motie van het voormalig lid Bruyning (NSC) is gevraagd om eenzestal maatregelen en verzoeken uit te werken10:1.In overleg treden met het CJIB om het aantal gijzelingen wegensniet-betaalde boetes verder te verminderen;2.In gesprek gaan om de verhouding van «twee uur taakstraf is een dagdetentie» aan te passen naar bijvoorbeeld vier of zes uur taakstraf iseen dag detentie;3.Meer mogelijkheden creëren om een deel van de straf om te zetten inenkelbandgebruik met strenge plaats- en tijdsvoorwaarden;4.Meer mogelijkheden realiseren voor detentie buiten werkuren;5.Verkennen of en op welke wijze beperkt beveiligde detentiecapaciteitkan worden uitgebreid;8Kamerstuk 36 725 VI, nr. 23912 maanden wordt gezien als benodigde tijd om strafoverdracht te realiseren, i.v.m. informatieopvragen bij verschillende instanties. Daarom wordt strafoverdracht niet ingezet bij gevange-nisstraffen onder de 12 maanden.10Kamerstukken II, 2024–2025, 24 587, nr. 1036Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10835 6.Verkennen onder welke voorwaarden een groter deel van de ISDmaatregel extramuraal, en daarmee in een zorginstelling, ten uitvoerkan worden gelegd.De uitvoering van de eerste drie elementen uit de bovenstaande motie zijnin de vierde voortgangsrapportage capaciteit DJI toegelicht. Verzoek vierbetreft het realiseren van meer mogelijkheden voor detentie buitenwerkuren. DJI zet in op uitbreiding van de BBA-capaciteit. Sinds decapaciteitsproblematiek bij DJI kunnen gedetineerden hiervoor eerder inaanmerking komen. DJI blijft op zoek naar meer mogelijkheden. Hetvijfde verzoek ziet op uitbreiden van de beperkt beveiligde detentiecapa-citeit. DJI zoekt continue naar nieuwe locaties om uit te breiden. Deafgelopen jaren is de beperkt beveiligde detentiecapaciteit bij verschil-lende PI’s uitgebreid. In de paragraaf over beperkt beveiligde locatiesinformeerde ik uw Kamer over de meest recente ontwikkelingen op ditgebied. Wat betreft het zesde verzoek omtrent ISD’ers bereidt DJI een pilotvoor waarin wordt getoetst of een groter deel van de maatregel InrichtingStelselmatige Daders extramuraal ten uitvoer kan worden gelegd. In debrief over de structurele maatregelen, die binnenkort aan uw Kamer wordtgestuurd, wordt dit ook meegenomen. Hiermee beschouw ik de motie alsafgedaan.In de bijlage is een overzicht opgenomen met de stand van zaken van delopende moties en toezeggingen.Tot slotIk blijf mij inzetten om de capaciteitsproblematiek in het gevangeniswezente verbeteren. De maatschappij en in het bijzonder slachtoffers ennabestaanden moeten ervan uit kunnen gaan dat straffen ten uitvoerworden gelegd. Het is een belangrijke basis van onze rechtsstaat datmisdaad bestraft wordt en straffen tijdig worden uitgezeten. Hoewel we ineen situatie zitten van krapte en er noodmaatregelen nodig zijn probeer ikwaar mogelijk zoveel mogelijk straffen tijdig ten uitvoer te leggen. Mijnbesluit om de arrestantenmaatregel tijdelijk op te schorten nu er ruimte isonderstreept dit. Daarnaast is het randvoorwaardelijk dat het personeelhun werk onder veilige omstandigheden kan blijven uitvoeren. Ik houd uwKamer op de hoogte via de voortgangsrapportages.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,A.C.L. RutteTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 587, nr. 10836