Doorontwikkeling Algoritmekader-, en register

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202526 643Informatie- en communicatietechnologie (ICT)Nr. 1394 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENEN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 september 2025Uw Kamer heeft mijn ambtsvoorganger in het Commissiedebat «Inzetalgoritmen en data-ethiek» binnen de rijksoverheid van 28 januari 20251gevraagd te verkennen of een wettelijke verplichting inzake het algoritme-register opportuun is. Middels deze brief informeer ik u graag over mijnbevindingen.Ontwikkeling AlgoritmeregisterBegin 2022 is het algoritmeregister van de Nederlandse overheidgelanceerd2, mede naar aanleiding van de motie Klaver.3 Het registerbevat inmiddels 1.000 algoritmen, vergeleken met 675 op 1 januari 2025.Hoewel het algoritmeregister primair gericht is op het vergroten vantransparantie richting burgers, vervult het in toenemende mate een rolrichting overheden, toezichthouders en de wetenschap.Ondanks deze toename in het aantal registraties heeft uw Kamer zorgengeuit over de voortgang van de vulling van het register. Hiertoe zijn sindsde lancering van het register door uw Kamer verschillende motiesingediend.4 Naar aanleiding hiervan hebben de verschillende departe-menten toegezegd voor het einde van dit jaar de door hen ingezettehoog-risico AI-systemen te registeren. Een aantal departementen hebbenuw Kamer reeds geïnformeerd over hun planning voor de registratie vanandere, zogenoemde «impactvolle» algoritmes, zoals gevraagd in demotie Six Dijkstra.5 Overigens zijn ook de medeoverheden volop aan de1Kamerstuk II 2024/25, 26 643, nr. 1283.2Het algoritmeregister van de Nederlandse overheid3vergaderjaar 2020–2021, 35 510, nr. 16.4Motie Dekker-Abdulaziz, Kamerstukken II 2022/2023, 36 360 VI, nr. 14 en motie Van Nispen,Kamerstukken II 2024/25, 32 761, nr. 322.5Motie Six Dijkstra, Kamerstukken II 2024/2025, 26 643, nr. 1286. kst-26643-1394ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 643, nr. 13941 slag met het registreren van toepassingen in het register, zoals te zien is inhet dashboard van het register.6Ontwikkeling AlgoritmekaderWat de verantwoorde inzet van algoritmen en AI binnen de overheidbetreft, is er sinds de oprichting van het algoritmeregister sprake van eentoenemende bewustwording en volwassenheid. Deze wordt niet alleeningegeven door de aandacht voor het algoritmeregister, maar ook door deontwikkeling en inzet van instrumenten als het Algoritmekader (voorheenImplementatiekader Algoritmen, IKA) en de Impact Assessment Mensen-rechten en Algoritmes (IAMA). Ten slotte heeft de onlangs in werkinggetreden Europese AI-verordening gezorgd voor meer duidelijkheid overwelke toepassingen als risicovol moeten worden beschouwd en mededaarom extra transparantie vragen van de overheid.Wat ik eveneens zie, is dat de overheid maar ook uw Kamer, behoefteheeft aan de inbedding van een werkwijze waarbij het Algoritmekader ookiets zegt over compliancy.7 Om hier gehoor aan te geven, is in deNederlandse Digitaliseringsstrategie opgenomen dat er wordt gewerktaan gezamenlijke (auditbare) normen voor AI gebruik door de overheid.Hieronder wordt verstaan de doorontwikkeling van het bestaandAlgoritmekader naar een auditeerbaar kader, waarbinnen we decompliancy hebben geborgd.Een onafhankelijke IT-auditor kan vervolgens een oordeel geven over demate waarin een organisatie voldoet aan een auditeerbaar kader, zoalseen norm of wetgeving. Dit kader vormt de basis voor de audit en geeftaan welke eisen er gesteld worden. De auditor gebruikt dit kader om tebepalen of de IT-systemen, processen en controles van de organisatie aande gestelde eisen voldoen en rapporteert hierover in een auditverklaring.Horizontaal en verticaal toezichtHet zorgen voor volledige en inhoudelijk correcte registratie van impact-volle AI- en algoritmetoepassingen door de overheid, valt of staat metsolide toezicht. Ik vind het belangrijk dat we als openbaar bestuurgezamenlijk die controlerende taken uitvoeren. Een auditeerbaarAlgoritmekader vormt dan ook de basis voor een werkend verantwoor-dingsproces, zowel horizontaal als verticaal. In dit proces verantwoordthet bestuur van een overheidsorganisatie zich over een auditverklaringaan de gekozen volksvertegenwoordigers in de (gemeente)raad ofandersoortige besturen bij de overheid. Dit wordt horizontaal toezichtgenoemd. De horizontale verantwoording vormt de basis voor hetverticale verantwoordingsproces richting de (centrale) toezichthouder(s).De directie Coördinatie Algoritmes (DCA), onderdeel van de AutoriteitPersoonsgegevens, is sinds 2023 coördinerend toezichthouder opalgoritmen en AI die risico’s met zich meebrengen voor fundamentelewaarden en grondrechten.Trajecten komende periodeDe Auditdienst Rijk (ADR) start met een tweetal onderzoeken. Eén daarvanricht zich op de praktische toepasbaarheid en auditeerbaarheid van hetAlgoritmekader. Ik heb de ADR daarnaast gevraagd in haar capaciteit als6Het algoritmeregister van de Nederlandse overheid7Compliancy» gaat in op naleving. In de context van organisaties en bedrijven verwijst het naarhet voldoen aan wet- en regelgeving, interne beleidsregels en andere normen die vantoepassing zijn. Het gaat erom dat een organisatie zich aan de gestelde eisen houdt, zowelextern (zoals wetten en voorschriften) als intern (zoals bedrijfsbeleid en procedures).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 643, nr. 13942 onafhankelijk onderzoeker om de kwaliteit en volledigheid van deregistraties in het Algoritmeregister te toetsen.Parallel aan bovenstaande lopen verschillende trajecten waarvan ikverwacht dat ze invloed zullen hebben op de urgentie bij organisaties omhun toepassingen te registreren in het algoritmeregister. Denk daarbijbijvoorbeeld aan het traject rondom algoritmische besluitvorming8 en hetvraagstuk van geautomatiseerde selectietechnieken.9 Naar verwachtingzullen beide trajecten het algoritmeregister raken. Eveneens is hetCentrum voor Informatiebeveiliging en Privacybescherming (CIP)gevraagd om een traject op te starten om de nadere uitwerking vannormatiek gericht op het Algoritmekader samen met de beroepsgroep vanIT-auditors uit te werken.Tot slotGelet op het bovenstaande zie ik een wettelijke verplichting van hetalgoritmeregister op dit moment (nog) niet als opportuun. Bovenstaandemaatregelen, instrumenten en (interbestuurlijke) afspraken dragen bij aande volwassenheid van het algoritmebeleid door dit cyclisch te beleggenbij overheidsorganisaties, middels een auditeerbaar Algoritmekader.Sinds dit jaar wordt over de voortgang van het vullen van het Algoritme-register door Rijksorganisaties gerapporteerd in de JaarrapportageBedrijfsvoering Rijk (JBR). Dit is voor het eerst gebeurd in de rapportageover 2023, die uw Kamer in mei 2024 heeft ontvangen. In mei 2025 heeft ude rapportage over 2024 ontvangen. Eind 2025 stuur ik u bovendien eenvoortgangsbrief over de ontwikkelingen van het Algoritmeregister.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,E. van Marum8Hierover zal uw Kamer op een later moment per brief geïnformeerd worden.9Kamerstuk II 2024/2025, 32 761, nr. 310.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 26 643, nr. 13943