Uitspraak van de Hoge Raad der Nederlanden over de uit- en doorvoer van F35-onderdelen vanuit Nederland naar Israël

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202622 054WapenexportbeleidNr. 466 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS EN MINISTER VAN BUITEN-LANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 6 oktober 2025Op vrijdag 3 oktober jl. heeft de Hoge Raad der Nederlanden uitspraakgedaan in de cassatieprocedure van de Staat der Nederlanden tegenOxfam Novib c.s. over de uit- en doorvoer van F-35-onderdelen vanuitNederland naar Israël.Deze cassatie volgde op het arrest van het gerechtshof Den Haag d.d.12 februari 2024 waarmee de Staat werd geboden de uit- en doorvoer vanF-35-onderdelen naar Israël per direct te (doen) staken. Daartoe heeft hetkabinet in februari 2024 de relevante algemene vergunningen, de NL007en de NL009, zodanig aangepast dat deze niet meer gebruikt kondenworden voor uit- en doorvoer naar Israël.De cassatie ging over de vraag of de rechter de Staat het bevel hadmogen geven de uit- en doorvoer van F-35-onderdelen vanuit Nederlandnaar Israël stop te zetten. De door het kabinet ingestelde cassatie wasprincipieel van aard. Het kabinet is van mening dat het aan de Staat is omzijn buitenlandbeleid vorm te geven en dat het hof hier in zijn oordeelonvoldoende rekening mee had gehouden. Dit stond los van een oordeelover de situatie in Gaza.Arrest Hoge RaadDe Hoge Raad heeft in de uitspraak van 3 oktober jl. het arrest van het hofDen Haag vernietigd en geoordeeld dat het hof de uitvoer vanF-35-onderdelen naar Israël niet zelf had mogen toetsen aan de relevantetoetsingskaders, te weten het Wapenhandelsverdrag en het EU Gemeen-schappelijk Standpunt inzake wapenexportcontrole (EUGS). Ook oordeeltde Hoge Raad dat de Staat weliswaar de bevoegdheid heeft omafgegeven vergunningen te onderwerpen aan een herbeoordeling op hetmoment dat nieuwe informatie daar aanleiding toe geeft, maar dat deStaat daartoe niet verplicht is. kst-22054-466ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 22 054, nr. 4661 Daarbij geeft de Hoge Raad nu meer duidelijkheid over hoe een dergelijkevrijwillige herbeoordeling eruit moet zien. Als de Staat vrijwillig totherbeoordeling overgaat, moet die herbeoordeling naar het oordeel vande Hoge Raad enkel plaatsvinden aan de hand van de toetsingskaders vanhet Wapenhandelsverdrag en het EUGS. Andere overwegingen zoalsbredere buitenlandpolitieke belangen mogen bij de toets dus niet wordenbetrokken.Het kabinet heeft kort na de terroristische aanval van Hamas op Israël op7 oktober 2023 en de daarop volgende Israëlische militaire reactie eenherbeoordeling uitgevoerd. Daarbij is op grond van artikel 8 van dealgemene vergunning NL009 beoordeeld of geïntegreerdebuitenlandpolitieke- of veiligheidsafwegingen zich verzetten tegenlevering van F-35-onderdelen aan Israël. Op basis van deze herbeoor-deling heeft het kabinet toen, in het licht van de toenmalige omstandig-heden, besloten niet in te grijpen in de werking van de algemenevergunning NL009 die ziet op uit- en doorvoer in het kader van hetF-35-programma.Het hof oordeelde eerder dat de Staat bij die herbeoordeling niet op dejuiste wijze had getoetst. Het hof heeft die toets vervolgens zelf uitge-voerd. Die toets is naar het oordeel van de Hoge Raad echter niet aan derechter, maar aan de Staat. De rechter kan volgens de Hoge Raad alleenmet grote terughoudendheid beoordelen of de Staat die toets goed heeftuitgevoerd. Als de rechter vindt dat dat niet zo is, kan de rechter de Staatbevelen om de herbeoordeling opnieuw uit te voeren. Tegen die achter-grond beveelt de Hoge Raad de Staat nu om de uit- en doorvoer vanF-35-onderdelen naar Israël opnieuw te beoordelen. Zoals al gesteld ligthet onder de actuele omstandigheden niet in de rede dat de export zalworden hervat. Het kabinet zal bij de herbeoordeling binnen de kadersvoor wapenexportcontrole alle relevante omstandigheden en factorenmeewegen.Het kabinet verwelkomt de uitspraak van de Hoge Raad. Deze bevestigt inhet bijzonder de kabinetspositie dat besluitvorming over het buitenland-beleid en (inter)nationale veiligheid is voorbehouden aan de regering,daarin gecontroleerd door het parlement.Herbeoordeling vergunningDe uitspraak stelt het kabinet in de gelegenheid om de uit- en doorvoervan F-35-onderdelen naar Israël opnieuw te herbeoordelen aan de handvan de kaders voor wapenexportcontrole. Daarbij zal de reguliere toetsvoor wapenexportcontrole worden toegepast.Het kabinet zal de herbeoordeling aan de hand van de actuele situatiebinnen de door de Hoge Raad gestelde termijn uitvoeren en uw Kamervervolgens over de uitkomst informeren.Breder belang Nederlandse deelname in het F-35-programmaUw Kamer is eerder geïnformeerd over de potentiële weerslag van dezejuridische procedure op de Nederlandse deelname in zowel hetF-35-programma als andere, toekomstige programma’s voor de gezamen-lijke ontwikkeling en productie van defensiematerieel (Kamerstuk 22 054,nr. 417). Die weerslag vertaalt zich er onder meer in dat Nederlandmogelijk als minder betrouwbare partner wordt gezien. Het kabinet achtdat ongewenst en benadrukt daarom in meer algemene zin, gelet op decruciale rol van het F-35-toestel voor de veiligheid van Nederland enbondgenoten, dat het zich zal blijven inzetten voor een duurzameTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 22 054, nr. 4662 Nederlandse deelname aan het F-35-programma en de Nederlandsepositionering binnen de Europese defensie-industrie in het licht vantoenemende dreigingen voor Nederland en bondgenoten. Dit staatniettemin los van de herbeoordeling van de algemene vergunning die zietop de uit- en doorvoer van F-35-onderdelen.De Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,A. de VriesDe Minister van Buitenlandse Zaken,D.M. van WeelTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 22 054, nr. 4663