Rapport 'Cao-afspraken 2024'

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 544ArbeidsmarktbeleidNr. 1249 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 27 juni 2024Cao-afspraken bevorderen in Nederland evenwichtige arbeidsverhou-dingen en rust op de arbeidsmarkt. Met de jaarlijkse rapportage«Cao-afspraken» stel ik de Tweede Kamer op de hoogte van recenteontwikkelingen in cao’s. Cao-afspraken geven de arbeidsvoorwaarden(mede) vorm van 6,2 miljoen werknemers die onder de 659 aangemeldecao’s vallen. In deze rapportage staat de inhoud centraal van de 149grootste cao’s. Hieronder vallen 5,3 miljoen werknemers.De meeste onderzochte cao’s zijn tot stand gekomen ten tijde van hogeinflatie en arbeidsmarktkrapte. Het antwoord van cao-partijen op dehistorisch hoge inflatie in 2022 (en begin 2023) is een historische hogeloonstijging. Daarbij is vaak niet meer sprake van één procentueleloonstijging voor alle werknemers onder een cao, maar van verschillendeafspraken per werknemersgroep.In het kader van de gespannen arbeidsmarkt maken sociale partnersafspraken over het aantrekken en behouden van werknemers. Nieuw zijncao-afspraken over studieschuld en overgangsklachten van vrouwelijkemedewerkers. Ook maatschappelijke thema’s, zoals gelijke beloning,klimaatverandering en duurzaamheid zien we in recente cao-afsprakenterugkomen.Hierna zal specifiek worden ingegaan op de huidige cao-afspraken over devolgende onderwerpen:1)Cao-loonstijging2)Laagste loonschalen3)Bovenwettelijke aanvullingen bij ziekte, arbeidsongeschiktheid, enwerkloosheid4)Oudere werknemers5)Afstand tot de arbeidsmarkt6)Zzp’ers7)Financiële positie van cao-fondsen kst-29544-1249ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 544, nr. 12491 8)Normale arbeidsduur en 5 mei1) Cao-loonstijgingDe gemiddelde cao-loonstijging in 2023 bedroeg 5,5% op jaarbasis. In hetjaar 2024 komt de cao-loonstijging uit op 7,1%1. Aangezien voor de helftvan de cao-werknemers de cao-loonstijging voor 2024 nog niet vast ligt,kan het beeld voor 2024 nog wijzigen.2In vergelijking met voorgaande jaren is sprake van meer variatie inloonafspraken. Waar voorheen sprake was van een procentuele loonsver-hoging in vrijwel elke cao, kennen cao’s in 2024 steeds meer ander-soortige loonafspraken, waaronder:•Een loonsverhoging met een vast bedrag voor alle werknemers•Procentuele loonstijgingen met een bodembedrag of een plafondbe-drag•Prijscompensatieclausules, waarbij de uiteindelijke loonstijging (deels)afhangt van de inflatieIn een aantal cao-akkoorden staat expliciet de wens van cao-partijen om(specifieke groepen) werknemers te compenseren voor de hoge inflatie uit2022.Ook is sprake van tussentijdse wijzigingen van cao’s die samenhangenmet aanvullende loonafspraken. Met name in de zorgsector is sprake vanenkele grote cao’s die cao-partijen tijdens de looptijd hebben aangepast(opengebroken) om aanvullende loonafspraken te realiseren. Omdat degemiddelde looptijd van een cao bijna twee jaar is, konden veel cao’s pasonlangs aangepast worden aan de sociaaleconomische situatie van ditmoment.2) Laagste loonschalenEen kernbegrip met betrekking tot de laagste lonen is vakvolwassenheid.Vakvolwassenheid is de leeftijd waarop werknemers voor de salarissenvan reguliere schalen (of aanloopschalen) in aanmerking komen. Voorelke onderzochte cao is het maandsalaris vastgesteld dat een voltijdwer-kende, vakvolwassen werknemer eind 2023 ontving in de laagsteloonschaal van het loongebouw. Deze laagste salarissen wordenvervolgens in verhouding gebracht met het wettelijk minimumloon (Wml)voor werknemers van 21 jaar en ouder. Eind 2023 lag het laagste cao-loongemiddeld 5,3% boven het Wml. Dat is een daling van 0,7%-punt tenopzichte van eind 2022 (6,0%). Deze daling komt mede door de stijgingvan het Wml in 2023.Werknemers die nog niet de vakvolwassen leeftijd hebben bereikt, kunnenin jeugdschalen worden geplaatst. In ruim twee op de vijf onderzochtecao’s zijn jeugdschalen aanwezig.3) Bovenwettelijke aanvullingen bij ziekte, arbeidsongeschiktheid, enwerkloosheidIn 99 cao’s (69% van de werknemers) staan afspraken over bovenwette-lijke aanvullingen bij arbeidsongeschiktheid na de eerste twee ziektejaren.1Peildatum 04-04-20242Maandelijks staan de nieuwste cijfers op de webpagina van directie UAW:https://www.uitvoeringarbeidsvoorwaardenwetgeving.nl/Cao-loonontwikkeling.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 544, nr. 12492 Gedurende de eerste twee ziektejaren zijn werkgevers verplicht het loonvan zieke werknemers door te betalen tegen minimaal 70% van het loon(140% over twee jaren). Voor 82% van de werknemers is de loondoorbe-taling gedurende twee jaar hoger dan 170%, al dan niet ondervoorwaarden (gedeeltelijke werkhervatting of actief meewerken aanintegratie). Deze cijfers zijn vrijwel gelijk aan die van de vorigecao-rapportage in 2023.Voor drie kwart van de werknemers wordt de reguliere WW-duurgerepareerd van 24 naar 38 maanden (het zogenaamde derde WW-jaar).Ook hier zijn nagenoeg geen verschuivingen ten opzichte van de vorigecao-rapportage.4) Oudere werknemersSinds 2013 gaat de AOW-leeftijd stapsgewijs omhoog. Hierdoor blijvenmeer werknemers behouden voor de arbeidsmarkt. In het Pensioenak-koord van 2019 zijn afspraken gemaakt over tijdelijke overgangsmaatre-gelen in het kader van gezond werkend naar het pensioen. Eén hiervan isde fiscale drempelvrijstelling voor regelingen voor vervroegde uittreding(RVU). In 2024 is voor bijna zestig procent van de werknemers die onderde ruim honderd grootste cao’s van Nederland vallen een RVU-regelingopgenomen in de cao. Hier is sprake van een duidelijke stijging tenopzichte van eerdere jaren: 53% in 2023 en 37% in 2022.Verder staan in cao’s afspraken over verlofsparen (59% van dewerknemers), arbeidsduurverkorting voor oudere werknemers (61%),vrijstelling van diensten (60%) en extra verlof (33%).5) Afstand tot de arbeidsmarktIn de Wet Banenafspraak (2015) is vastgelegd dat er 125.000 banenworden ontwikkeld voor mensen met een arbeidsbeperking. Eind 2023hebben alle werkgevers tezamen 138.317 extra banen gerealiseerd3.In ruim één op de drie onderzochte cao’s staan afspraken over debevordering van de instroom van kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt.In 26 cao’s zijn streefcijfers opgenomen. Het gaat hierbij om totaal ruim7.000 te realiseren arbeidsplaatsen.Daarnaast zijn er in 53 cao’s afspraken opgenomen voor het bevorderenvan een inclusiever werkomgeving voor mensen met een arbeidsbe-perking.6) Zzp’ersMet betrekking tot zzp’ers zijn vier onderwerpen onderzocht: (1) tariefaf-spraken; (2) voorrang van vaste medewerkers bij de inroostering vandiensten; (3) verhouding vaste werknemers en zzp’ers, en (4) schijnzelf-standigheid. Deze afspraken zijn onderzocht in alle 658 bij SZW aange-melde cao’s.•Er zijn twee nieuwe tariefafspraken voor zzp’ers sinds de vorigerapportage in 2023. In totaal komen tariefafspraken nu voor in 11 cao’s.•In twee cao’s (in de zorg sector) bevat de cao een afspraak over hetgeven van voorrang aan vaste werknemers bij inroostering.•In 11 cao’s staan afspraken over de inzet van zzp’ers of de verhoudingtussen vaste werknemers en flexibele werknemers, waaronder zzp’ers.•In vier cao’s staan afspraken over schijnzelfstandigheid.3UWV, Dashbord Banenafspraak d.d. 25 januari 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 544, nr. 12493 7) Financiële positie van cao-fondsenCao-fondsen hebben als doel de arbeidsmarktwerking te verbeteren door(co-) financiering van activiteiten zoals opleiding en ontwikkeling vanwerknemers en het bevorderen van goede arbeidsomstandigheden. Opverzoek van cao-partijen kan mijn ministerie bepalingen van cao-fondsenalgemeen verbindend verklaren (avv’en). De cao-fondsen zijn in dat gevalverplicht hun financieel jaarverslag naar mijn ministerie te sturen4. Dezefinanciële jaarverslagen vormen de bron voor het onderzoek naar definanciële positie van de fondsen. In 2022 betrof het in totaal 69 avv’defondsen (2,4 miljoen werknemers).In 2022 bedroegen de baten ruim € 433 miljoen. Het grootste deel hiervanis afkomstig uit premieheffing. De gemiddelde premie in 2022 bedroeggemiddeld 0,59% van de loonsom. De totale uitgaven bedroegen ruim€ 413 miljoen.Hiervan ging ruim € 154 miljoen naar opleiding en ontwikkeling (O&O)van werknemers, bijna € 58 miljoen naar werkgelegenheidsdoelstellingenen ruim € 31 miljoen naar het bevorderen van goede arbeidsomstandig-heden.De reserves zijn in 2022 met € 19 miljoen toegenomen.8) Normale arbeidsduur en 5 meiDe gemiddelde arbeidsduur van een voltijdwerknemer bedraagt 37,2 uur,een fractie lager dan het gemiddelde van de afgelopen jaren (37,3 uur perweek).In de cao van vier op de vijf cao-werknemers staat een afspraak oververlof op 5 mei. Ruim 2,25 miljoen werknemers hebben elk jaar op 5 meieen vrije dag. Twee miljoen andere werknemers hebben in lustrumjaren(eens in de vijf jaar) vrij op 5 mei. In twee cao’s gaat het om een nieuweafspraak.Voor de volledige bevindingen over de acht onderzochte onderwerpenverwijs ik u naar de bijgevoegde rapportage.Met deze rapportage heb ik een actueel beeld geschetst van de inhoudvan cao’s. De rapportage laat zien dat in de huidige cao’s afspraken staanover een bij de economische context passende loonstijging en over hetaantrekken en behouden van werknemers, passend in tijden van dehuidige krappe arbeidsmarkt. Daarmee laat de cao haar werking op hetterrein van arbeidsvoorwaarden en arbeidsverhoudingen in Nederlandzien.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,C.E.G. van Gennip4De deadline is 1 juli van het jaar volgend op het verslagjaar. Voor de cao-rapportage zijn dejaarverslagen over het jaar 2022 onderzocht, die sociale partners uiterlijk 1-7-2023 moestenaanleveren.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 544, nr. 12494