Antwoord op vragen van het lid Bikker over het artikel 'In deze stad wordt nu de meeste cocaïne gebruikt, en het is niet Amsterdam'

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–2026Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden882Vragen van het lid Bikker (ChristenUnie) aan de Minister van Justitie enVeiligheid over het artikel «In deze stad wordt nu de meeste cocaïne gebruikt,en het is niet Amsterdam» (ingezonden 3 december 2025).Antwoord van Minister Van Oosten (Justitie en Veiligheid), mede namens deStaatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen 14 januari2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 773.Vraag 1Bent u bekend met de recente publicaties over het rioolwateronderzoekwaaruit blijkt dat Leeuwarden momenteel de hoogste concentratie cocaïnege-bruik van Nederland kent, en dat ook het gebruik van amfetamine daar fors isgestegen?1Antwoord 1Ja.Vraag 2Bent u het er mee eens dat drugsgebruik niet normaal en ongezond is, enbovendien de onderwereld spekt en de samenleving verpest doordat het leidttot criminele ondermijning, explosies en liquidaties? Bent u bereid dit in destelligste en meest expliciete termen te veroordelen?Antwoord 2Ja. Drugsgebruik past niet binnen een normale, gezonde leefstijl en brengtaltijd gezondheidsrisico’s met zich mee. Criminele netwerken verdienen aanhet gebruik van drugs. Dit betekent omgekeerd dat drugsgebruik bijdraagtaan de instandhouding van een crimineel verdienmodel. Dit schadelijkeaspect van drugsgebruik wordt benadrukt in de campagne «Drugs raakt onsallemaal» waarmee de afgelopen maanden in uitvoering van de motie Bikkerover een landelijke campagne veel jongeren zijn bereikt.2 Deze inzet opbewustwording en preventie laat onverlet dat mensen met verslavingsproble-matiek tijdig passende ondersteuning kunnen krijgen wanneer dat nodig is.1Telegraaf, 3 december 2025, In deze stad wordt nu de meeste cocaïne gebruikt, en het is nietAmsterdam(https://www.telegraaf.nl/nieuws/in-deze-stad-wordt-nu-de-meeste-cocane-gebruikt-en-het-is-niet-amsterdam/109732188.html?utm_medium=referral&utm_campaign=share).2Kamerstukken II, vergaderjaar 2023–2024, 36 159, nr. 24. ah-tk-20252026-882ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel1 Vraag 3Hoe duidt u de in het artikel geschetste ontwikkeling in het licht van delandelijke aanpak tegen drugscriminaliteit en -gebruik? Ziet u hierin eentrendbreuk ten opzichte van eerdere onderzoeken?Antwoord 3Dit kabinet zet in op het terugdringen van drugscriminaliteit en drugsgebruik.Ik neem signalen die op een trend in de andere richting lijken te wijzen danook serieus. In dit geval wil ik echter wel opmerken dat op basis van ditartikel slechts beperkt conclusies kunnen worden getrokken over de landelijkeaanpak van drugscriminaliteit en drugsgebruik.In algemene zin geldt dat rioolwatermetingen een waardevolle aanvullingkunnen zijn op andere onderzoeken naar drugsgebruik. Een lokale meting,zoals in Leeuwarden, biedt een indicatie van het gebruik van drugs in eenbepaald onderzoeksgebied. De uitkomsten van rioolwatermetingen vereisendan ook altijd een (lokale) kwalitatieve duiding. De toename kan het gevolgzijn van meer gebruik door een kleine groep gebruikers, hetzelfde gebruikdoor een grotere groep gebruikers of een hogere zuiverheid van de gebruiktedrugs. Op basis van de huidige gegevens zie ik geen duidelijke trendbreukten opzichte van eerdere onderzoeken, maar wel een bevestiging datblijvende inzet op preventie noodzakelijk is.Vraag 4Welke verklaringen heeft u voor het feit dat juist Leeuwarden zo slechtscoort? Speelt de beschikbaarheid van drugs, de aanwezigheid van criminelenetwerken of andere sociaaleconomische factoren hierbij een rol?Antwoord 4Leeuwarden heeft, net als veel grote steden in Nederland, te maken met(drugs)criminaliteit. In vergelijking met steden van vergelijkbare groottescoort Leeuwarden niet beter of slechter. Onderzoekers Pieter Tops enEdward Van der Torre stellen in hun rapport «Leeuwarder Ondermijning» uit2023 dat criminele netwerken actief zijn in de stad.3 Volgens hen zijn dit geenlokale, maar uit de Randstad afkomstige netwerken die in heel Nederland enook in het buitenland actief zijn. Deze netwerken maken gebruik van de goedeinfrastructuur in Nederland, ook in Noord-Nederland. Daarnaast biedt hetuitgestrekte, relatief dunbevolkte Friese platteland mogelijkheden om illegaaldrugs te produceren en op te slaan.Net als in andere Nederlandse gemeenten maken slechte sociaaleconomischeomstandigheden mensen kwetsbaar voor criminaliteit en uitbuiting. DoordatLeeuwarden een centrumgemeente is, bevindt zich hier een relatief grootaantal kwetsbare personen. Bovendien leeft een groot gedeelte van deinwoners van de stad rondom het sociaal minimum en is er sprake vangeneratiearmoede. Financiële problemen gaan vaak gepaard met schulden-problematiek en een slechte gezondheid. Daarnaast heeft Leeuwarden eencentrumfunctie voor het uitgaansleven in de regio. Dit kunnen verklaringenzijn voor een relatief hoger gebruik van drugs, met name in het weekend. Hetlaat ook zien dat de aanpak van drugscriminaliteit én het terugdringen vandrugsgebruik kennis van de lokale situatie en een lokale aanpak vergt.Vraag 5Wordt er op dit moment voldoende ingezet op preventie en handhaving inregio’s buiten de Randstad, zoals Friesland? Zo ja, kunt u toelichten welkemaatregelen daar specifiek worden genomen?Antwoord 5Het nationale beleid ten aanzien van drugsgebruik is landelijk uniform enricht zich op preventie, gezondheidsbescherming en het bieden van toeganke-lijke hulp aan mensen die problemen ervaren met middelengebruik.Instellingen zoals het Trimbos-instituut worden gefinancierd om materialenen interventies te ontwikkelen die gemeenten en professionals hierbijondersteunen. Daarnaast is vanuit Verslavingskunde Nederland (VKN) eenbasispakket verslavingspreventie ontwikkeld, dat bestaat uit een geïntegreerd3Document Leeuwarden - Rapport Leeuwarder Ondermijning - iBabs PublieksportaalTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel2 aanbod van kwalitatief goede, effectieve interventies die gemeenten op maatkunnen afnemen bij lokale aanbieders, afgestemd op plaatselijke behoeften.Het is aan gemeenten om binnen dit landelijke kader lokaal invulling te gevenaan preventie, bijvoorbeeld via Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD),preventiecoalities of regionale zorgaanbieders. Het Trimbos-instituut heeft inopdracht van het Ministerie van Volksgezondheid en Sport (VWS) hetModelplan Lokaal Drugspreventiebeleid ontwikkeld. Het modelplan is eenconcreet format, die een gemeente helpt bij het schrijven van een effectief,integraal en lokaal drugspreventiebeleid.De gemeente Leeuwarden heeft een lokaal gezondheidsbeleid «SamenGezond» en geeft uitvoering aan het Preventie- en Handhavingsplan Drugs,Alcohol & Tabak. Eén van de concrete uitwerkingen is de implementatie vanOpgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). OKO is een landelijk preventie-programma van het Trimbos en het Nederlands Jeugdinstituut dat dit jaar isgestart. Momenteel loopt er een OKO-monitor op het voortgezet onderwijs, iser een pilotinterventie «Pauzesport» opgestart en zijn er interactieveouderavonden in ontwikkeling. Preventie van middelengebruik vraagt om eenaanpak voor de lange termijn en een integrale benadering. De gemeenteLeeuwarden werkt daarom nauw samen met ketenpartners zoals de GGDFryslân, Verslavingszorg Noord-Nederland en diverse welzijnsorganisaties.Daarnaast maken Friese gemeentes onderdeel uit van het provincialesamenwerkingsverband «Nuchtere Fries», als onderdeel van de FriesePreventieaanpak.Aan de hand van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV)wordt in Leeuwarden-Oost gewerkt aan het doorbreken van intergeneratio-nele armoede en het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid. Het langetermijn doel is om dit tot een gebied te maken waar kinderen kansrijk kunnenopgroeien, zonder armoede. Hierop wordt ingezet via de pijlers gezondheid,wonen, leren en werken, de thema’s leefbaarheid en veiligheid wordenintegraal in deze pijlers meegenomen. Via dit programma, dat een horizonheeft van twintig jaar, zet de gemeente Leeuwarden sterk in op het vergrotenvan perspectief van de bewoners en een vermindering van de invloed vancriminelen op deze wijken.Leeuwarden neemt deel aan het landelijke programma Preventie met Gezag(PmG) van JenV. De gemeente heeft PmG gepositioneerd binnen het eigenprogramma Leeuwarden-Oost. Met PmG Leeuwarden-Oost werken preven-tieve en justitiële partners samen om jongeren/jongvolwassenen (8–27 jaar)uit de criminaliteit te houden en te halen. Dit wordt op verschillendemanieren gedaan. De PmG-partners zetten hun expertise in vanuit hunkerntaken en we versterken de onderlinge samenwerking waardoor zoeffectief mogelijk kan worden gewerkt.Jongeren op scholen in Leeuwarden-Oost worden weerbaarder tegenondermijnende criminaliteit dankzij een geïntegreerd aanbod van Halt enJongerenwerk. Daarnaast worden jongeren, indien nodig, individueelbegeleid. Hierbij wordt gebruik gemaakt van interventies die vanuit hetNPLV-programma Leeuwarden-Oost worden ingezet. Ten slotte versterkt degemeente Leeuwarden de samenwerking tussen de PmG-partners en hetnetwerk binnen Leeuwarden-Oost. Hierdoor kennen de professionals elkaarinmiddels goed en weten zij wat ze van elkaar kunnen verwachten. Ditbevordert efficiëntie en de benutting van verschillende expertises. Het meestbelangrijk is dat dit ook de ondersteuning van jongeren ten goede komt.De aanpak van ondermijning is in de gemeente Leeuwarden geprioriteerd.Vanuit de aanpak wordt een extra impuls gegeven aan het tegengaan vanondermijning (preventie), de bestrijding ervan (repressie) en het creëren vanbewustwording en weerbaarheid. Hiervoor heeft de gemeenteraad eenincidenteel budget beschikbaar gesteld van € 600.000 voor de periode2025–2027. Naar aanleiding van de extra impuls wordt actief ingezet op detoepassing van de wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door hetOpenbaar Bestuur (Bibob) en het intensiveren van bestuurlijke controles dooreen interventieteam ondermijning. Deze interventies leiden onder andereregelmatig tot de sluiting van drugspanden door burgemeester van Leeuwar-den op grond van art. 13b Opiumwet.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel3 Vraag 6Bent u het er mee eens dat de strijd tegen de drugsproblematiek en decriminele ondermijning die daarmee gepaard gaat, onmogelijk doorgemeenten alleen kan worden opgelost?Antwoord 6Hier ben ik het mee eens.Vraag 7Hoe wilt u gemeenten tegemoetkomen en ondersteunen om drugs enaanverwante ondermijning tegen te gaan? Welke intensivering zou daarvoornodig zijn, en bent u bereid deze middelen uit te trekken?Antwoord 7Het kabinet ondersteunt gemeenten bij de aanpak van drugsgebruik en dedaarmee samenhangende criminaliteit binnen bestaande landelijke kaders.Zoals in het antwoord op vraag 5 is toegelicht worden gemeenten onder-steund via GGD’en, preventiecoalities en regionale zorgaanbieders. Daarnaastbieden landelijk gefinancierde kennisinstellingen, zoals het Trimbos-instituuten Verslavingskunde Nederland hierbij concrete handvatten.Voor de aanpak van ondermijnende, georganiseerde criminaliteit wordengemeenten onder andere ondersteund door het Landelijke Informatie enExpertisecentrum (LIEC), de Regionale Informatie en Expertise Centra (RIEC’s)en het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV). HetRIEC-Noord Nederland is actief in de regio Leeuwarden en biedt de gemeenteondersteuning bij analyse en advisering bij casuïstiek in de aanpak vanondermijning. Het RIEC-LIEC bestel wordt vanuit het Rijk gefinancierd. Meerspecifiek gericht op de aanpak van jeugdcriminaliteit in gemeenten is PmG algenoemd. De eerste resultaten van dit programma zijn positief. Gelet op dezebestaande instrumenten en de huidige inzichten ziet het kabinet op ditmoment geen aanleiding om de ondersteuning vanuit het Rijk te intensiveren.Vraag 8Bent u bereid om, samen met gemeenten en politie, extra aandacht te gevenaan de aanpak van drugsgebruik en -handel in Leeuwarden en vergelijkbaresteden?Antwoord 8Zoals in antwoord 7 is aangegeven, zet dit kabinet vol in op de aanpak vanondermijnende drugscriminaliteit en het terugdringen van drugsgebruik.Hierbij stelt het kabinet middelen en instrumenten beschikbaar om het(lokale) gezag te equiperen deze problematiek aan te pakken. Het gaat hier inveel gevallen om een meerjarige, langdurige inzet. Er is goed contact met degemeente Leeuwarden en vergelijkbare steden over de lokale situatie.Vraag 9Hoe beoordeelt u het instrument van rioolwateronderzoek als middel omtrends in drugsgebruik te monitoren? Overweegt u om dit structureel enlandelijk uit te breiden, zodat er een vollediger beeld ontstaat?Antwoord 9In november 2023 hebben JenV en VWS opdracht gegeven aan het Rijksinsti-tuut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Trimbos-instituut om eenpilotstudie uit te voeren naar het gebruik van drugs door middel vanrioolwateronderzoek. Dit onderzoek is op 5 november jl. gepubliceerd. Destudie heeft uitgewezen dat rioolwateronderzoek een goede, objectieveaanvulling kan zijn op het landelijke beeld van drugsgebruik dat op basis vanandere bronnen wordt samengesteld. De onderzoekers stellen dat éénrioolwatermeting per jaar, ieder jaar op hetzelfde moment, voldoende is omhet landelijke beeld te onderhouden. Meer metingen zijn niet nodig, omdathet drugsgebruik in Nederland volgens de metingen van het RIVM het helejaar relatief constant is. Ik ben momenteel, samen met de Staatssecretarisvan JPS, in gesprek met het RIVM en het Trimbos-instituut over de wijzewaarop wij een vervolg willen geven aan deze pilot. De Staatssecretaris JPSen ik informeren uw Kamer hier zo spoedig mogelijk meer uitgebreid over.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel4