Antwoord op vragen van het lid Ceder en Diederik van Dijk over het beëindigen van een kerkdienst en de arrestatie van voorganger Tom de Wal in Tilburg

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–2026Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden925Vragen van de leden Ceder (ChristenUnie) en Diederik van Dijk (SGP) aande Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Justitie enVeiligheid over het beëindigen van een kerkdienst en de arrestatie vanvoorganger Tom de Wal in Tilburg (ingezonden 14 januari 2026).Antwoord van Minister Rijkaart (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties),mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid (ontvangen 21 januari2026).Vraag 1Bent u bekend met de beelden en berichtgeving over het beëindigen van eenkerkdienst en de arrestatie van voorganger Tom de Wal in Tilburg?1Antwoord 1Ja.Vraag 2Kunt u uiteenzetten op basis van welke wettelijke bevoegdheden het voorlokale autoriteiten mogelijk is om lopende kerkdiensten te beëindigen en devoorganger te arresteren? Kunt u toelichten of deze wettelijke bevoegdhedenafgelopen vrijdag, 9 januari 2026, juist zijn toegepast?Antwoord 2Het is aan de bevoegde autoriteiten, in het bijzonder de burgemeester, en nietaan mij als Minister om te beoordelen wanneer zij hun bevoegdheden correctkunnen toepassen. De burgemeester legt voor zijn handelen verantwoordingaf aan de gemeenteraad. Het college van burgemeester en wethouders vande gemeente Tilburg geeft in zijn raadsbrief2 van 13 januari 2026 aan dat opgrond van de evenementenregeling in de Algemene Plaatselijke Verordening(APV) Tilburg is gehandeld. Op grond van de APV is aan de organisatormedegedeeld dat er volgens het oordeel van de burgemeester sprake is vaneen onvergund evenement, en dat deze daarom op grond van de APV niet istoegestaan.1Nederlands Dagblad, 9 januari 2026, «Politie arresteert gebedsgenezer Tom de Wal vanwege«illegale genezingsdienst»» (www.nd.nl/geloof/evangelisch/1301464/politie-arresteert-gebedsbenezer-tom-de-wal-vanwege-illegale-?frommail).2Raadsinformatiebrieven Gemeente Tilburg ah-tk-20252026-925ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel1 Hierna richt ik mij in de antwoorden op de gestelde vragen op de uitleg vande relevante wet- en regelgeving als zodanig en zal ik niet ingaan op decasuïstiek in de gemeente Tilburg.Op grond van artikel 12 van de Algemene wet op het binnentreden mag depolitie tijdens godsdienstoefeningen of levensbeschouwelijke samenkomstenslechts bij een ontdekking op heterdaad of na toestemming een ruimtebestemd voor dergelijke bijeenkomsten binnentreden. Voor de toepasselijk-heid van deze norm is het dus van belang dat de eredienst bezig is en dat deruimte bestemd is godsdienstoefeningen of levensbeschouwelijke samenkom-sten.Binnen een gebouw of besloten ruimte kan het belijden van een godsdienstop grond van artikel 6, eerste lid, Grondwet alleen in specifieke gevallenworden beperkt, die in een wet in formele zin worden bepaald. Denk daarbijaan bepalingen in het Wetboek van Strafrecht, die op grond van de hiervoorgenoemde Algemene wet op het binnentreden in uiterste gevallen ook tijdenseen godsdienstoefening kunnen worden gehandhaafd. Ook moeten kerkenzich houden aan bepaalde algemene regels niet specifiek gericht zijn op hetbeperken van de vrijheid van godsdienst, zoals brandveiligheidsnormen ofregels uit het omgevingsplan, ook als die in lagere regelgeving zijn vastge-legd.De Wet openbare manifestaties (Wom) geeft het lokale bestuur in lijn metartikel 6, tweede lid, Grondwet, bevoegdheden om religieuze manifestaties enbetogingen buiten gebouwen of besloten plaatsen te reguleren, op een wijzedie in overeenstemming is met de vrijheid van godsdienst en levensovertui-ging en de vrijheid van vereniging en vergadering. Van belang is dat deinhoudelijke (religieuze) boodschap van een manifestatie nooit reden kan zijnom over te gaan tot regulering (enkel ter bescherming van de gezondheid, inhet belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijk-heden). In het uiterste geval kan een eredienst buiten een gebouw of beslotenruimte worden beëindigd, indien een van bovengenoemde gronden daaraanleiding toe geeft.Vraag 3Deelt u de opvatting dat er sprake was van een kerkdienst, in plaats van vaneen evenement, die niet als vergunningsplichtig kan worden aangemerktonder het evenementenbeleid van gemeenten? Zo nee, op welke wettelijkebasis baseert u dat oordeel? Hoe wordt voorkomen dat via het evenementen-beleid de grondwettelijke vrijheid van godsdienst wordt uitgehold?Antwoord 3Het is aan een gemeente en niet aan mij als Minister om in een concreetgeval te bepalen, in overeenstemming met toepasselijke regelgeving, of eenbijeenkomst binnen een gebouw als te vergunnen evenement moet wordenbeschouwd of het karakter heeft van een eredienst. Daarbij geldt in algemenezin het uitgangspunt dat de overheid zich terughoudend opstelt ten aanzienvan het oordeel dat een bepaalde situatie geen bescherming geniet onder devrijheid van godsdienst. Verder geldt dat een reguliere kerkdienst in eengebouw of besloten ruimte niet geldt als evenement in de zin van eenvergunningenstelsel uit een gemeenteverordening. Dergelijke beperkingenvan de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging kunnen op grond van deGrondwet immers slechts bij wet in formele zin worden gesteld.Vraag 4Hoe beoordeelt u de besluitvorming van de gemeente en de politie in hetlicht van de scheiding van kerk en staat en de grondwettelijke vrijheden vangodsdienst, meningsuiting en vergadering? Hoe beoordeelt u de uitspraakvan de gemeente dat de grondwettelijke vrijheid van godsdienst nietmeegenomen is in de afweging?33Nederlands Dagblad, 9 januari 2026, «Politie arresteert gebedsgenezer Tom de Wal vanwege«illegale genezingsdienst»» (www.nd.nl/geloof/evangelisch/1301464/politie-arresteert-gebedsbenezer-tom-de-wal-vanwege-illegale-?frommail).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel2 Antwoord 4Het is aan de bevoegde organen van een gemeente om te beoordelen of eenspecifieke bijeenkomst in een gemeente bescherming geniet onder een vande genoemde grondwettelijk vrijheidsrechten. Burgemeester en wethoudersleggen over de omgang met deze belangrijke grondrechten verantwoordingaf aan de gemeenteraad.Als daar aanleiding toe is, zijn de bevoegde organen van een gemeente bij debeoordeling van de aard van een bijeenkomst gehouden rekening te houdenmet mogelijke gelding van de vrijheid van godsdienst en levensovertuigingen de vrijheid van vergadering en betoging. Het principe van de scheidingvan kerk en staat en de vrijheid van meningsuiting brengen met zich mee datde (religieuze) boodschap die bij een bijeenkomst wordt uitgedragen op zichgeen reden mag zijn om een bijeenkomst te normeren.Vraag 5Bent u het eens met diverse rechtsgeleerden die zeer kritisch zijn op de gangvan zaken en deze «miskleun» een «unicum in de Nederlandse geschiedenis»noemen?4 Zo nee, waarom niet?Antwoord 5In Nederland is het recht om de godsdienst of levensovertuiging gezamenlijkte belijden een groot goed. Dit grondrecht om te kunnen leven volgens dediepste overtuigingen is een fundamentele pijler van de democratischerechtsstaat en wordt gewaarborgd door de Grondwet en mensenrechtenver-dragen. Gelovigen kunnen erop vertrouwen dat dit recht wordt beschermd endat zij hierbij kunnen rekenen op de overheid. Mocht in een concrete situatiesprake blijken van een handelwijze door de overheid die op gespannen voetstaat met de vrijheid van godsdienst, dan zijn er verschillende manieren omdit te adresseren of te repareren. Denk hierbij aan het stelsel van checks andbalances in de lokale democratie en aan de toegang tot een onafhankelijkerechter die het openbaar bestuur kan corrigeren.Vraag 6Deelt u de opvatting dat de overheid bij religieuze bijeenkomsten eenbijzondere terughoudendheid dient te betrachten en dat ingrijpen slechtsgerechtvaardigd is indien dit noodzakelijk, proportioneel en subsidiair is? Wasingrijpen in deze situatie gerechtvaardigd conform vaste rechtsopvattingendat binnentreding slechts bij hoge uitzondering is toegestaan? In hoeverrewas er een risico voor de handhaving van de openbare orde waardooreventuele stillegging van de bijeenkomst gerechtvaardigd zou kunnen zijn?Antwoord 6Ja, wanneer een bijeenkomst onder de bescherming van de vrijheid vangodsdienst valt, moet de overheid bijzonder terughoudend optreden. Onderandere betekent deze terughoudendheid dat ingrijpen slechts gerechtvaardigdis indien dit noodzakelijk en evenredig is en er geen minder verstrekkendealternatieven zijn. Het voorkomen van wanordelijkheden kan in bepaaldegevallen een reden zijn voor een burgemeester om in te grijpen bij eengodsdienstige bijeenkomst in de openbare ruimte. Bij bijeenkomsten binnengebouwen geldt een nog hogere drempel voor binnentreden en eventueleinterventie, zoals ik hierboven heb aangegeven. Of deze bevoegdheid in eenspecifieke lokale context juist is toegepast, en of bijvoorbeeld een juisterisico-inschatting is gemaakt, is niet aan mij om te beoordelen.Vraag 7Welke richtlijnen en instructies gelden er momenteel voor politie en lokaleoverheden bij handhaving rond religieuze bijeenkomsten en acht u dezerichtlijnen voldoende duidelijk om dit soort situaties te voorkomen?4Algemeen Dagblad, 12 januari 2026, «Rechtsgeleerden kraken arrestatie evangelist Tom deWal: «Een absolute miskleun»» (www.ad.nl/binnenland/rechtsgeleerden-kraken-arrestatie-evangelist-tom-de-wal-een-absolute-miskleun~a300257c/).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel3 Antwoord 7Het is niet aan mij als Minister om me uit te spreken over hoe lokaleoverheden gemeentelijke normen handhaven. Het eventueel opstellen vanrichtlijnen en instructies daarbij is een kwestie van lokale autonomie. Degemeenteraad en in het uiterste geval de rechter controleren en beoordelenof deze bevoegdheden juist zijn toegepast.Vraag 8, 9 en 10Hoe beoordeelt u het standpunt van de gemeente Tilburg dat het gebruik vaneen pand voor religieuze bijeenkomsten mogelijk in strijd zou zijn met hetbestemmingsplan en deelt u de opvatting dat het juridisch vergezocht is omop die grond een kerkdienst te beëindigen?Hoe beoordeelt u het voornemen van de gemeente Tilburg om te onderzoe-ken welke panden en locaties zonder vergunning worden gebruikt voorreligieuze bijeenkomsten en de handhaving hierop te intensiveren? Ziet uhierin het risico dat een precedent wordt geschapen voor verdere inperkingvan religieuze vrijheden?Bent u het ermee eens dat de interpretatie dat maatschappelijke of onderwijs-bestemmingen religieuze bijeenkomsten uitsluiten onjuist is, zeker gezien hetfeit dat veel kerken in Nederland samenkomen in dergelijke gebouwen?Antwoord 8, 9 en 10Het opstellen en handhaven van een omgevingsplan is aan het gemeentebe-stuur. Wat precies mogelijk is onder een bestemming of functie in hetomgevingsplan, is afhankelijk van de gebruiksregels die in een specifiekomgevingsplan aan de functie zijn gekoppeld. Functies in een omgevingsplanworden gesteld met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aanlocaties. Wat binnen een functie wel of niet mogelijk is moet gemotiveerd zijndoor de evenwichtige functietoedeling aan locaties. Dat betekent dat wordtgekeken naar de gevolgen voor de fysieke leefomgeving van een bepaaldgebruik, zoals de toestroom van bezoekers en de geluidsproductie. Enkel hetreligieuze karakter van een activiteit kan geen reden zijn dat deze niet pastbinnen een bepaalde functie. Het kan wel zo zijn dat een bepaalde functie hethouden van bijeenkomsten zoals een eredienst uitsluit, maar ook anderegebruiken met vergelijkbare gevolgen. In het algemeen geldt verder dat meteen beroep op de godsdienstvrijheid niet zomaar aanspraak kan wordengemaakt op vrijstelling van een omgevingsplan.Vraag 11 en 12Hoe voorkomt u dat religieus analfabetisme bij lokale overheden leidt totonbegrip, escalatie en onrechtmatige inperking van grondwettelijke vrijhe-den? Ziet u aanleiding om de handreiking die door het Ministerie vanBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Vereniging NederlandseGemeenten is opgesteld opnieuw onder de aandacht te brengen bij gemeen-ten en bestuurders om religiestress te voorkomen en adequaat optreden vangemeenten te realiseren?5Welke stappen bent u bereid te zetten om de ontstane onrust onder kerken engelovigen weg te nemen en te waarborgen dat kerkdiensten en anderereligieuze bijeenkomsten niet onnodig of lichtvaardig worden beperkt doorhet lokaal bestuur of politieoptreden?Antwoord 11 en 12Zonder een oordeel te vellen over deze kwestie, kan ik vaststellen dat zich inNederland nauwelijks situaties voordoen waarbij een dienst wordt beperktdoor het lokale bestuur of politieoptreden. Zoals ik hierboven heb aangege-ven is het normenkader ten aanzien van de vrijheid van godsdienst van hoogniveau, en zijn er voldoende correctiemogelijkheden, mocht dit in uitzonder-lijke gevallen niet juist worden toegepast. Ik zie dan ook op dit moment geenreden om, als verantwoordelijke Minister voor het stelsel van grondrechten inde Grondwet, stappen te ondernemen. De vrijheid van godsdienst is goedgewaarborgd.5Ministerie van BZK en VNG, Tweeluik religie en publiek domein. Handvatten voor gemeentenover de scheiding tussen kerk en staat (2019).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel4 Wel kan ik wijzen op de – ook door de Kamerleden aangehaalde – handrei-king Tweeluik religie en publiek domein, dat in 2019 is gepubliceerd door hetMinisterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de VerenigingNederlandse Gemeenten (VNG). De handreiking is onder andere beschikbaarop de website van de VNG. In 2023 heeft mijn ambtsvoorganger uw Kamerdoor middel van een brief uitgelegd hoe deze handreiking blijvend onder deaandacht wordt gebracht van de gemeentebesturen.66Kamerstukken II 2022–2023, 36 200 VII, nr. 163Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel5