Monitor Arbeidsparticipatie 2023

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202434 352Uitvoering en evaluatie ParticipatiewetNr. 314 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELE-GENHEID EN VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE ENPENSIOENEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 april 2024Werk biedt meer dan alleen inkomen; het vormt onderdeel van onzeidentiteit, draagt bij aan het welzijn en een sociaal netwerk en biedtperspectief voor de toekomst. Het kabinet zet zich in om zoveel mogelijkmensen mee te laten doen in onze samenleving, ongeacht hun uitda-gingen. Wij vinden het belangrijk om in hen te blijven investeren, zodat zijnaar vermogen actief kunnen deelnemen aan de samenleving.Gemeenten en het UWV beschikken over diverse instrumenten om dearbeidsparticipatie verder te bevorderen. Met deze brief bieden wij u hetrapport Monitor «Arbeidsparticipatie Arbeidsbeperkten 2023» aan.Periodiek doet UWV onderzoek naar de participatie van mensen met eenarbeidsbeperking.Monitor «Arbeidsparticipatie Arbeidsbeperkten 2023»In de monitor beschrijft UWV de ontwikkelingen in de arbeidsparticipatievan mensen met een arbeidsbeperking over de periode 2008 tot en met2022. Op ons verzoek brengt UWV deze monitor nu voor de elfde keer uit.De monitor geeft inzicht in de dynamiek van de arbeidsparticipatie door inte gaan op aan het werk zijn, aan het werk komen en aan het werk blijvenvan verschillende groepen mensen met een arbeidsbeperking. De monitorricht zich in het bijzonder op vier groepen:−Mensen in de Wajong met arbeidsvermogen;−Mensen in de WIA met een WGA-uitkering;−Mensen die afgewezen zijn voor een WIA-uitkering omdat hetloonverlies ten opzichte van het oude inkomen minder dan 35% is(WIA-35min);−Mensen in het doelgroep register banenafspraak die onder deParticipatiewet vallen. kst-34352-314ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 352, nr. 3141 Algemeen beeldIn de periode 2021–2022 heeft de Nederlandse arbeidsmarkt een signifi-cante opleving in arbeidsparticipatie ervaren, met een stijging van dearbeidsparticipatie die voor alle vier de groepen hoger ligt dan vóór decoronacrisis (zie tabel 1). Deze positieve trend wordt voornamelijktoegeschreven aan het economische herstel na de pandemie en detoenemende krapte op de arbeidsmarkt, waardoor werkgevers breder opzoek gaan naar geschikt personeel en eerder bereid zijn een vast contractaan te bieden.Ook zijn er ontwikkelingen op de arbeidsmarkt die kansen bieden om dearbeidsparticipatie van deze groepen te bevorderen, zoals jobcarving enopen hiring.De monitor toont aan dat de arbeidsdeelname van mensen met eengedeeltelijke WGA-uitkering en van de WIA 35-minners een ontwikkelingdoormaakt die parallel loopt aan die van de totale Nederlandse bevolking.De vooruitgang onder mensen met een Wajong-uitkering die arbeidsver-mogen hebben, blijft relatief achter bij het landelijk gemiddelde. Wel is ereen aanzienlijke toename zichtbaar van de arbeidsparticipatie van mensenin het doelgroep register banenafspraak die onder de Participatiewetvallen.Tabel 1 – Ontwikkelingen arbeidsparticipatie2019202020212022Mutatie 20/19Mutatie 22/20Wajong met arbeidsvermogen50,4%48,4%50,2%50,9%– 2,0%2,5%Volledig arbeidsongeschikt WGA8,8%8,2%8,7%9,8%– 0,6%1,6%Gedeeltelijk arbeidsongeschikt WGA47,2%46,3%47,9%49,2%– 0,9%2,9%WIA 35-min50,2%48,5%50,3%52,2%– 1,7%3,7%Banenafspraak in Participatiewet46,4%45,3%49,7%51,7%– 1,1%6,4%Bron: Monitor arbeidsparticipatie arbeidsbeperkten 2023, UWV. De Monitor laat zien dat de totale werkgelegenheid voor mensen met eenarbeidsbeperking is gestegen. Dat is goed nieuws. Deze voortuitgangwordt onder meer toegeschreven aan het groeiende aandeel regulierewerkgevers dat werknemers in dienst neemt uit de doelgroepen Wajong,WGA en mensen uit het doelgroepregister banenafspraak die onder deParticipatiewet vallen. Eind 2022 had 14,7% van de reguliere werkgeversten minste één werknemer uit deze doelgroepen in dienst; een stijgingvan twee procentpunten ten opzichte van 2020. Toch blijft het totalepercentage van werknemers met een arbeidsbeperking op de arbeids-markt relatief beperkt. Volgens de monitor zijn mensen met een arbeids-beperking eind 2022 duidelijk minder aan het werk dan de totale Neder-landse bevolking (ca. 82%), ook minder dan laagopgeleiden (ca. 69%).Voor de arbeidsparticipatie van de groepen met arbeidsbeperking ligt dittussen 49,2% (WGA gedeeltelijk) en 52,2% (WIA 35-min).De monitor laat ook zien dat van de mensen die eind 2022 bij eenreguliere werkgever in dienst waren, 46% werkte met ondersteuning in devorm van begeleiding door een jobcoach, compensatie voor het producti-viteitsverlies via loondispensatie of een andere voorziening.UWV constateert verder dat er een verschuiving zichtbaar is naar meervaste contracten en minder uitzendcontracten voor de groepen Wajong,WGA en mensen uit het doelgroepregister banenafspraak die onder deParticipatiewet vallen. Dit is een positieve ontwikkeling, die leidt tot eenhogere kans op duurzaam baanbehoud.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 352, nr. 3142 Duurzaam werk draagt bij aan een gevoel van zekerheid en ondersteuntde financiële stabiliteit, waardoor mensen zich minder zorgen hoevenmaken over hun toekomst. Het leidt bovendien tot een verhoogd welzijnvan werknemers en bereidwilligheid van werkgevers om meer teinvesteren in hun opleidings- en ontwikkelmogelijkheden.Van de mensen met een Wajong-uitkering die arbeidsvermogen hebbenen eind 2022 aan het werk waren, had een groter deel een dienstverbandbij een reguliere werkgever in vergelijking met het voorgaande jaar, terwijleen kleiner deel werkte bij een sociale werkplaats. De stijging van dearbeidsparticipatie geldt eveneens voor de mensen met een WGA-uitkering en de WIA 35-minners. Bij de mensen met een volledigeWGA-uitkering steeg het aandeel werkenden van 8,2% in 2020 naar 9,8%in 2022, bij de groep WGA gedeeltelijk van 46,3% naar 49,2% en bij de35-minners van 48,5% naar 52,2%. In 2022 behoudt van deze groepen eengroter deel ook het werk na werkhervatting dan in 2021. Verder zien wedat voormalig werknemers die gedurende de eerste twee jaar van deziekte een werkgever hadden ongeveer twee keer zo vaak werken alsvoormalig werknemers die vanuit de Ziektewet in de WIA stromen.Arbeidsparticipatie per doelgroepHet is positief nieuws dat de monitor in de periode 2021–2022 een herstelvan de arbeidsparticipatie laat zien voor alle vier groepen: Wajong metarbeidsvermogen, mensen met een WGA-uitkering en mensen in hetdoelgroepenregister banenafspraak die onder de Participatiewet vallen.Dit was niet mogelijk geweest zonder de inzet van verschillende partijen,waaronder vooral werkgevers. Hieronder geven we een overzicht van debelangrijkste initiatieven die lopen (of onlangs zijn afgerond) om dearbeidsdeelname van de vier genoemde groepen verder te versterken.Arbeidsparticipatie BanenafspraakDe Monitor Arbeidsparticipatie 2023 toont bemoedigende resultaten vande arbeidsparticipatie van mensen in de doelgroep banenafspraak. Daarzijn we erg blij mee. Tegelijkertijd blijft voortdurende aandacht nodiggezien het gerealiseerde banen de afgelopen jaren achterblijft bij dedoelstelling. Om de banenafspraak en de bijbehorende ondersteuning teverbeteren hebben we eerder een aantal maatregelen aangekondigd. Hetgaat onder meer om een beperkte verbreding van de doelgroep banenaf-spraak en het verder verkennen van het beschikbaar stellen van loonkos-tensubsidie in de WIA. Ook wordt de manier waarop werkgevers gebruikkunnen maken van het loonkostenvoordeel doelgroep banenafspraakvereenvoudigd. Het loonkostenvoordeel doelgroep banenafspraak wordtstructureel om de duurzaamheid van de banen voor de doelgroepbanenafspraak te bevorderen. De doelgroepverklaring bij de aanvraag vandit loonkostenvoordeel wordt geschrapt om administratieve lasten teverminderen.Het doel van deze maatregelen is dat meer mensen met eenarbeidsbeperking de benodigde ondersteuning krijgen en dat de arbeids-participatie van deze groep kan toenemen waardoor een inclusievearbeidsmarkt een stap dichterbij komt.Voor het zomerreces informeren we uw Kamer over de resultaten van debanenafspraak 2023 voor de gehele doelgroep banenafspraak.Arbeidsparticipatie doelgroep ParticipatiewetRondom mensen in het doelgroepregister banenafspraak die onder deParticipatiewet vallen, zien we een aantal positieve ontwikkelingen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 352, nr. 3143 Zoals eerder vermeld, valt op dat er een sterke stijging is van de arbeids-participatie van deze categorie mensen binnen de doelgroep banenaf-spraak. Eind 2022 kwam dit percentage uit op 51,7%. Dit is ruim6 procentpunt boven het niveau van eind 2020. Vóór de coronapandemiewas er sprake van een stijgende trend, die tijdens de pandemie werdonderbroken. De positieve ontwikkelingen lijken te wijzen op eenterugkeer van deze positieve trend. Ook zien we een toename van hetaantal werkgevers dat mensen met een Participatiewet-uitkering uit hetdoelgroepregister in dienst neemt. Hoewel deze toename ook deels teverklaren zal zijn aan de hand van de stijging van het aantal mensen uit dedoelgroep Participatiewet in het doelgroepregister voor de banenafspraak,is het goed te constateren dat werkgevers deze mensen ook een contractaanbieden. Ondanks deze positieve ontwikkelingen blijft inzet van allepartijen nodig om ervoor te zorgen dat het aantal gerealiseerde banenvoor de banenafspraak niet langer achterblijft bij de doelstelling.In 2023 is de wet Breed Offensief in werking getreden. Het Breed Offensiefis een breed pakket maatregelen dat bedoeld is om meer mensen met eenarbeidsbeperking aan het werk te helpen. We hopen en verwachten dat deverbeteringen in het instrumentarium en in de uitvoering die met hetBreed Offensief tot stand zijn gekomen verder positief zullen bijdragenaan de arbeidsparticipatie van mensen uit de doelgroep Participatiewet.Ten slotte laat de monitor ook een positieve ontwikkeling zien ten aanzienvan vaste contracten. Hoewel het grootste gedeelte op dit moment nogeen flexibel contract heeft, toont de monitor ook een stijging van hetaantal vaste contracten aan ten aanzien van de jaren ervoor. Het aandeeldat met een vast contract werkt is in 2022 35% (een stijging met2 procentpunt ten opzichte van 2021). Dit juichen wij toe. Een vast contractbiedt zeker mensen met een arbeidsbeperking rust en zekerheid.Arbeidsparticipatie Wajong met arbeidsvermogenMet de Wet Vereenvoudiging Wajong1 zijn belemmeringen om te gaanparticiperen weggenomen. Deze wet heeft als doel drempels weg tenemen waardoor (meer) werken lonend is, mensen die gaan studeren erniet op achteruit gaan en mensen niet langer bang zijn hun uitkering teverliezen als ze gaan werken. De invoeringstoets, die begin dit jaar naaruw Kamer is gezonden2, bevestigt dat de Wajong op deze onderdelenvolgens de geïnterviewde respondenten is vereenvoudigd. De invoerings-toets laat echter ook zien dat de doorwerking van inkomen op andereinkomensafhankelijke regelingen nog steeds een zorgpunt zijn om (meer)te gaan werken. Deze belemmeringen worden door mensen ervaren dievanuit een uitkering op het sociale minimum gaan werken. Om dezeknelpunten weg te nemen werken we aan het programma Vereenvou-diging Inkomensondersteuning (VIM), dat oplossingen gaat uitwerkenvoor een eenvoudigere inkomensondersteuning voor de toekomst.Hoewel de problematiek verder reikt dan alleen de Wajong, vinden wij hetvan belang om diepgaander inzicht te ontwikkelen in de ervarenonzekerheid over het totaalinkomen van mensen met een Wajong-uitkering. Dit wordt onderzocht in kwalitatief onderzoek naar deervaringen met de Wet Vereenvoudiging Wajong van mensen met eenWajong-uitkering, dat in de zomer wordt verwacht.3Naast het wegnemen van belemmeringen, is de effectiviteit van dere-integratie ondersteuning en bereidheid van werkgevers om mensen1Kamerstukken II 2019/20, 35 213, nrs. 1–3.2Kamerstukken II 2023/34, 36 410 XV, nr. 64.3Kamerstukken II 2020/21, 35 213, nr. 37 en Kamerstukken II 36 410 XV, nr. 64, p. 3.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 352, nr. 3144 met een beperking in dienst te nemen, van belang voor een succesvolleplaatsing op de arbeidsmarkt. Op dit moment wordt een synthese studieafgerond naar de effectiviteit van deze dienstverlening. Wij verwachten ditonderzoek voor de zomer aan uw kamer aan te bieden.Arbeidsparticipatie WGA-doelgroepOm de arbeidsparticipatie van mensen met een arbeidsbeperking testimuleren, is het nodig om te weten hoe ondersteuning zo effectiefmogelijk ingericht kan worden, en dat de beschikbare middelen efficiëntworden besteed. Hiertoe zijn UWV en SZW in 2018 gestart met hetKennisprogramma «Onbeperkt aan het werk». Sinds oktober 2019 voerenUWV en SZW een effectevaluatie uit naar de WGA-dienstverlening. Daarinonderzoeken we het effect van (extra) dienstverlening van mensen meteen WGA-uitkering. Uit de tweede voortgangsrapportage4 blijkt dat naongeveer een half jaar een verschil ontstaat tussen de experimentgroepen de controlegroep wat betreft het aandeel personen dat een groterebaan (12 uur per week of meer) vindt. Dit verschil breidt zich langzaam uit.Het aandeel personen dat binnen twee jaar aan het werk gaat in eengrotere baan is – rekening houdend met zelfmelders – in de experiment-groep 3,4 procentpunten groter dan in de controlegroep. Dit effect isstatistisch significant. In 2025 komen naar verwachting de definitieveresultaten van het effectonderzoek, waarmee de effecten op stappenrichting werk (zoals werkzoekgedrag), (beleving van) gezondheid enwelbevinden, en klanttevredenheid meer duiding zullen krijgen.Het is onze ambitie om mensen met een arbeidsbeperking aan het werk tehelpen én te houden. Duurzaam baanbehoud geeft continuïteit in werk enbiedt zekerheid in inkomen, wat juist voor mensen met een arbeidsbe-perking van belang is. De toename in arbeidsparticipatie voor allegroepen, mede het gevolg van de krapte op de arbeidsmarkt, laat zien datwe op de goede weg zijn. Wij blijven werken aan een inclusieverearbeidsmarkt, waarin mensen met een arbeidsbeperking volwaardigkunnen (blijven) meedoen.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,C.E.G. van GennipDe Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,C.J. Schouten4https://www.uwv.nl/imagesdxa/effectevaluatie-dienstverlening-wga-tweede-tussenrapportage_tcm94-451832.pdf.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 352, nr. 3145