Reactie op het signalenrapport 'bestaanszekerheid in de buurt' en de evaluatie van het Nationaal Klimaat Platform

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202632 813Kabinetsaanpak KlimaatbeleidNr. 1541 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 10 november 2025In juni vorig jaar heeft de Kamer een brief ontvangen waarin demaatschappelijke signalen op een rij zijn gezet die het kabinet via hetNationaal Klimaat Platform (NKP) heeft ontvangen1. Met deze briefontvangt de Kamer eenzelfde overzicht over het afgelopen jaar. Deze briefgaat verder in op het meest recente signalenrapport van het NKP:«bestaanszekerheid in de buurt2». Tevens gaat de brief in op de evaluatiedie is uitgevoerd naar de functie en het functioneren van het NationaalKlimaat Platform (NKP)3. Op basis van de evaluatie heeft het kabinetbesloten het mandaat van het NKP, dat afloopt in 2026, in ieder geval metéén jaar te verlengen, tot 2027. Een besluit over verdere vormgeving vanhet NKP is aan een volgend kabinet, zoals ook is aangekondigd in deKlimaat- en Energienota4.Het Nationaal Klimaat PlatformHet NKP is in november 2022 opgericht om de maatschappelijke betrok-kenheid bij klimaatbeleid te vergroten. Het platform, onder leiding vanvoorzitter Kees Vendrik, functioneert onafhankelijk en signaleert de kansenen knelpunten die burgers en ondernemers ervaren binnen de klimaat- enenergietransitie. Het NKP adviseert gevraagd en ongevraagd aan deMinister voor Klimaat en Groene Groei en brengt de signalen twee keerper jaar samen in een signalenrapport. Het platform gaat daarvoor hetland in om de dialoog te voeren en vormt samenwerkingscoalities tussendiverse maatschappelijke partijen. Het platform organiseert daarnaastwebinars, evenementen en hebben een podcast.1Kamerstukken II 2023/24, 32 813, nr. 14042Signalenrapport Verduurzaming kan leefbaarheid in honderden wijken verbeteren | NationaalKlimaat Platform3Eindrapportage – Evaluatie Nationaal Klimaat Platform | Rapport | Rijksoverheid.nl4Kamerstukken II 2025/26, 33 043, nr. 119; Klimaat- en Energienota 2025 | Rapport | Rijksover-heid.nl kst-32813-1541ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 813, nr. 15411 Verduurzaming is route naar meer bestaanszekerheidHet meest recente signalenrapport «bestaanszekerheid in de buurt» geeftals belangrijkste signaal dat verduurzaming van kwetsbare wijken eenkansrijke route is naar meer bestaanszekerheid voor veel burgers. HetNKP komt samen met experts tot een aantal concrete aanbevelingen voorkwetsbare wijken onder vier hoofdsignalen: 1) werk gericht en langjarigaan vermindering van energiearmoede, 2) bevorder de collectieve aanpaken verminder de complexiteit (van het proces rond verduurzaming vanwoningen in kwetsbare wijken), 3) benut en versterk de lokale gemeen-schap via opbouwwerk en 4) bied helderheid rond de ontwikkeling van hetdecentraal energiesysteem.Het kabinet herkent dat verduurzaming van kwetsbare wijken inderdaadeen belangrijke route is naar structurele vermindering van energiear-moede en het verhogen van bestaanszekerheid. Het kabinet heeft hiervooreen solide basis gelegd en een volgend kabinet kan daarop voortbouwen.Hieronder staat een toelichting per hoofdsignaal.Het NKP roept ten eerste op tot het gericht en langjarig werken aanvermindering van energiearmoede. Nationale programma’s, met namehet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV), moetenvolgens het NKP op bestuurlijke en financiële zekerheid kunnen rekenen.Ervaringen uit deze aanpak kunnen uitgebreid worden naar anderekwetsbare wijken. Woningcorporaties moeten investeringsruimte hebbenom huurwoningen te verduurzamen. Het uitfaseren van particulierehuurwoningen met E, F en G labels boekt onvoldoende voortgang enkleine gemeenten hebben te vaak te weinig uitvoeringscapaciteitbeschikbaar.Het kabinet zet zich op verschillende manieren in om energiearmoede teverminderen. Het NPLV is daarvan een onderdeel. Het is een integraalgebiedsgericht programma waarmee het Rijk zich voor 20 jaar heeftverbonden aan het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid instedelijke focusgebieden. Verduurzaming van woningen en het tegengaanvan energiearmoede zijn daarbij belangrijke thema’s. De beschikbarerijksmiddelen voor verduurzaming lopen af in 2027. Er zijn onder hetrecent gesloten zorg en welzijnsakkoord5 extra middelen gereserveerd omin deze kwetsbare wijken interventies voor multiproblematiek tebeproeven. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport nodigthet NKP uit om mee te denken over de inzet van deze middelen. Verdergaat de voorgenomen huurbevriezing niet door en daardoor blijft erinvesteringsruimte voor woningcorporaties om de Nationale Prestatieaf-spraken na te komen en daarmee de energielabels E, F en G uit te faserenvoor 1 januari 2029. Dit kabinet heeft dat ook afgesproken voor particu-liere huurwoningen. Momenteel hebben circa 431.000 huurwoningen eenenergielabel E of lager (waarvan 291.000 particuliere huurwoningen en140.000 corporatiewoningen).6 Het opnemen van minimum energie-prestatie-eisen voor huurwoningen in het Besluit bouwwerken leefom-geving leidt ertoe dat alle huurwoningen voor 1 januari 2029 aantenminste label D voldoen. Subsidies en ondersteuning zijn beschikbaarom particuliere verhuurders te helpen bij deze opgave.Het NKP roept ten tweede op de collectieve aanpak meer te bevorderen inaanvulling op het bevorderen van individuele acties van burgers, omdatniet iedereen in staat is op eigen kracht in actie te komen. Lokalemaatschappelijke initiatieven zorgen voor verbinding in de wijk, zeker in5Kamerstukken 2024/25, 31 765, nr. 9436Kamerstukken 2024/25, 32 847, nr. 1288Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 813, nr. 15412 wijken waarin het vertrouwen in de overheid laag is. Deze lokale initia-tieven moeten een robuustere plek in beleid krijgen en ondersteundworden, ook financieel. Verduurzamingsregelingen zouden volgens hetNKP ook open moeten staan voor gezamenlijke aanvragen van meerderehuishoudens tegelijk.Het kabinet herkent dat er veel mooie initiatieven lopen in de samen-leving, ook op het gebied van verduurzaming bij kwetsbare huishoudens.Het kabinet ondersteunt via diverse wegen lokale initiatieven.Voorbeelden zijn «Energiehulp uit vertrouwde kring» van Milieu Centraal,de SPUK Aanpak Energiearmoede bij gemeenten en een landelijk platformdat wordt opgezet door de Fixbrigade en de Energiebank. Wat betreft deenergiehulpen zet het kabinet in op duurzame inzetbaarheid via hetontwikkelpad Energiehulp, waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe mensenkunnen instromen als energiefixer of energiecoach7. Daarnaast wordt methet Nationaal Isolatieprogramma (NIP) ingezet op lokale aanpakken,waarbij via gemeenten extra ondersteuning aan huishoudens wordtgeboden die dat het hardste nodig hebben. Hierbij worden vaak wijkactiesopgezet en collectieve aanpakken gestimuleerd. Gemeenten kunnencollectieve ISDE-aanvragen namens bewoners doen en de middelennamens bewoners ontvangen zodat zij ontzorgd kunnen worden.Installateurs en intermediairs kunnen namens particulieren ook aanvragendoen.Ook op andere manieren kijkt het kabinet hoe collectieven beter kunnenworden ondersteund. Recent heeft het kabinet een Kamerbrief gestuurdover de rol van energiegemeenschappen in het energiesysteem8 en hoedeze versterkt kunnen worden. Verder loopt er via het Ministerie vanKlimaat en Groene Groei een onderzoek naar welke acties van derijksoverheid nodig zijn om maatschappelijk initiatief beter te onder-steunen, naar aanleiding van een eerder advies van het NKP over ditonderwerp9. Dat onderzoek wordt begin 2026 verwacht.Het NKP roept ten derde op om de lokale gemeenschap te benutten enversterken via opbouwwerk en reikt hiertoe een actieplan aan10. Het NKPsignaleert dat het wantrouwen richting publieke partijen in kwetsbarewijken groot is. Voor verduurzaming is goed contact en verbinding nodig.Opbouwwerkers kunnen de sociale structuren in die wijken versterken.Het aannemen en opleiden van meer opbouwwerkers is volgens het NKPcruciaal voor het versneld verduurzamen van deze wijken. De noodzaakvoor verbinding en vertrouwen in kwetsbare wijken wordt door hetkabinet gedeeld. Het actieplan van NKP gaat breed over wonen, zorg,welzijn en onderwijs. Het komende kabinet zal daarom gezamenlijkmoeten bezien of er een impuls gegeven dient te worden aan het netwerkvan opbouwwerkers in Nederland.Het laatste punt dat het NKP maakt in het signalenrapport is de noodzaaktot meer helderheid rond de ontwikkeling van het decentrale energie-systeem. Het NKP heeft hier al eerder signalen over gedeeld11. Sinds depublicatie van dit rapport is de Kamer twee keer geïnformeerd over ditonderwerp. Eerst met een visie op de rol van decentrale ontwikkelingen in7Kamerstuk 2024, 29 023, nr. 5228Kamerstukken II 2024/25, 30 196, nr. 8549Signalenrapport Daadkracht en draagvlak – Nationaal Klimaat Forum | Rapport | Rijksover-heid.nl10Opbouwwerk is een onderdeel van welzijnswerk, dat zich richt op het verbeteren van de woon-en leefomstandigheden van buurt- en wijkbewoners door onder meer de invloed van debewoners bij het verbeteren van de leefbaarheid van hun woonomgeving te versterken.11Versnelling decentrale energiesystemen hard nodig | Nationaal Klimaat PlatformTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 813, nr. 15413 het energiesysteem12. Hierin staat hoe het kabinet die ontwikkeling verderwil concretiseren op drie kernpunten. Daarna over collectieve warmte13. Indie brief geeft het kabinet een update over de randvoorwaarden die deuitrol van collectieve warmtenetten moeten versnellen.Dit signaal van het NKP raakt aan de rechtvaardigheid van de transitie.TNO heeft recent een rapport gepubliceerd naar het structureel inbeddenvan rechtvaardigheid in de beleidspraktijk, dat het kabinet ter informatiebij deze brief voegt14. De komende tijd wordt verkend hoe opvolging kanworden gegeven aan de aanbevelingen van TNO.Andere recente signalen van het NKPSinds juni vorig jaar heeft het NKP meerdere signalenrapporten enadviezen opgeleverd. Aan elk rapport gaat doorgaans een waardevolmaatschappelijk proces vooraf waar NKP dialoog voert met een coalitievan partijen. Hieronder worden deze rapporten kort besproken.In juni 2024 heeft het NKP het advies «Amateursport fit voor detoekomst»15 aangeboden. Het NKP signaleert dat het versneld verduur-zamen van amateursportverenigingen helpt bij het betaalbaar houden vande energierekening van sportclubs en dat het een effectieve manier is omeen brede groep mensen voordelen van de energietransitie te latenervaren. Het kabinet heeft op het advies gereageerd en kondigt onderandere aan dat de DuMaVA-regeling voor de verduurzaming vanmaatschappelijk vastgoed vanaf 2025 ook is opengesteld voor sportac-commodaties in eigendom van een amateursportorganisatie.16In december 2024 heeft het NKP het signalenrapport «Een duurzame basisvoor bestaanszekerheid van boeren en tuinders» aangeboden. In ditrapport signaleert het NKP o.a. dat er meer overeenkomst is tussenverschillende visies op de toekomst van de landbouwsector dan veelmensen denken. De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid enNatuur heeft op 11 juli gereageerd op het rapport van het NKP17.Samen met het Uitvoeringsoverleg Klimaatbeleid Gebouwde Omgevingheeft het NKP in het voorjaar van 2024 meer dan 200 partijen bij elkaargebracht die op 14 januari 2025 gezamenlijk hun «Warmtebod» aanbodenaan het kabinet. In het Warmtebod staat wat er nodig is om de stagnatievan de ontwikkeling van warmtenetten te doorbreken. In de Kamerbriefvan 17 april heeft het kabinet gereageerd op het Warmtebod18.Tot slot heeft het NKP in februari samen met een brede groep bedrijven enorganisaties onder de naam «maatschappelijke alliantie» voorstellengedaan aan het kabinet voor maatregelen in het klimaatpakket alsonderdeel van de voorjaarsbesluitvorming. De Maatschappelijke Alliantiebenadrukt het belang van continuïteit in het beleid en de uitvoering vanhet klimaatbeleid voor burgers en ondernemers in Nederland. In maart2025 is een reactie gegeven op deze oproep, mede op verzoek van deKamer19.12Kamerstukken II 2024/25, 29 023, nr. 58713Kamerstukken II 2024/25, 30 196, nr. 84514TNO-2025-R10266.pdf15Amateursport fit voor de toekomst | Rapport | Rijksoverheid.nl16Kamerstukken II 2024/25, 30 234, nr. 39617Kamerstukken II 2024/25, 32 813, nr. 152818Kamerstukken II 2024/25, 30 196, nr. 84519Kamerstukken II 2024/2025, 32 813, nr. 1474Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 813, nr. 15414 Evaluatie van het NKPIn de eerste helft van dit jaar heeft Dialogic een evaluatie uitgevoerd naarde functie van het NKP in de context van de klimaatgovernance, zoals datook afgesproken was in het mandaat bij de oprichting van het NKP. Hetevaluatierapport is beschikbaar gesteld op de website van de rijks-overheid20.Uit de evaluatie blijkt dat het NKP van toegevoegde waarde is in hetklimaatspeelveld. Het NKP bevordert volgens de onderzoekers de dialoogover kansen, belemmeringen en dilemma’s in het klimaatbeleid. Hetrapport concludeert: «zonder het NKP zou de onafhankelijke vertegen-woordiging van het maatschappelijke middenveld in de klimaatgover-nance verkleinen, en zou de samenwerking tussen partijen afnemen». Hetevaluatierapport wijst de kracht van het NKP ten opzichte van andereorganen vooral toe aan de unieke functie: de agenderingsmacht, decoalitiefunctie, de maatschappelijke focus en de onafhankelijke positie.Het bereik dat NKP in twee jaar heeft weten op te bouwen valt positief op.Er zijn ook aandachtspunten. NKP levert in hoge frequentie adviezen op,waardoor de «absorptiecapaciteit van ministeries soms wordtoverschreden». Verder is de rol van het NKP niet altijd direct duidelijk voorsamenwerkingspartijen en is het advies om kritischer te kijken naar delanding van adviezen. De aandacht die het NKP heeft voor groepen dieminder verbonden zijn met de klimaattransitie kan tot slot meer zichtbaarworden gemaakt.De uitkomsten van de evaluatie worden op korte termijn meegenomen inde komende jaarplannen van het NKP en vormen input voor het besluitdat een nieuw kabinet zal nemen over de toekomst van het NKP.VooruitblikOok komend jaar zit het NKP niet stil. Het NKP werkt met verschillendemaatschappelijke coalities onder andere aan adviezen over verduur-zaming van het mkb en festivals, en het gaat door met de onderwerpenbestaanszekerheid en sport. Ook volgt in november de derde editie van deTop van Onderop, een groot event waar initiatieven uit de samenleving inde spotlight worden gezet.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.Th.M. Hermans20Eindrapportage – Evaluatie Nationaal Klimaat Platform | Rapport | Rijksoverheid.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 813, nr. 15415