Voortgang Nationaal Actieplan bedrijfsleven en mensenrechten (NAP) 2022-2026

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202632 735Mensenrechten in het buitenlands beleidNr. 423 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 januari 2026Het kabinet onderstreept het belang van de bescherming en bevorderingvan mensenrechten. Dit is een verantwoordelijkheid van de overheid, hetbedrijfsleven en de burger. Het Nederlandse bedrijfsleven spant zich inom mensenrechten te eerbiedigen, rechtstreeks en in internationalewaardeketens. Veel Nederlandse bedrijven zien het belang in vaninternationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO), en zijnreeds lange tijd actief bezig met het verduurzamen van hun waardeketen.Het Nationaal Actieplan bedrijfsleven en mensenrechten 2022–2026 (NAP)(Kamerstuk 32 735, nr. 344) vormt een integrale agenda voor bedrijfslevenen mensenrechten. Het geeft invulling aan de inzet van Nederland op ditterrein, gebaseerd op de United Nations Guiding Principles on Businessand Human Rights (UNGP’s). Het NAP draagt bij aan een gelijk speelveldvoor Nederlandse bedrijven, weerbare internationale waardeketens eneen stabiel handelssysteem. Dit zijn uitgangspunten die terugkomen in deBeleidsagenda buitenlandse handel «Nederland: welvarend en weerbaar»(Kamerstuk 36 180, nr. 164) en de Beleidsbrief Ontwikkelingshulp(Kamerstuk 36 180, nr. 133). Het kabinet heeft zich in dat kader ook ingezetom regeldruk te verminderen voor bedrijven. Zo bereikten de Raad, hetEuropees parlement en de Europese Commissie op 9 december jl. eenvoorlopig politiek akkoord over Omnibus I, dat hieraan bijdraagt(Kamerstuk 36 712, nr. 9).Het NAP omvat 33 actiepunten, verdeeld over drie pijlers die zijngebaseerd op de UNGP’s: 1) de verplichting van de staat om mensen-rechten te beschermen, 2) de verantwoordelijkheid van het bedrijfslevenom mensenrechten te respecteren en 3) het recht op effectieve remedie(Kamerstuk 32 735, nr. 344). De actiepunten worden in de periode van2022–2026 onder staand beleid uitgevoerd door de betrokken ministeries.Alle 33 actiepunten zijn voltooid of in uitvoering. Een aantal actiepuntenbetreffen doorlopende activiteiten die ook na de looptijd van het huidigeNAP relevant blijven. kst-32735-423ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 735, nr. 4231 Met deze brief informeer ik uw Kamer over de voortgang in 2025, conformde jaarlijkse toezegging. U bent in eerdere brieven reeds geïnformeerdover de voortgang in 2025 van verschillende onderdelen van het gevoerdebeleid onder het NAP. Deze worden onder aan deze brief apart genoemd.Pijler 1: De verplichting van de staat om mensenrechten tebeschermenIn 2025 is de dialoog tussen het Nederlandse bedrijfsleven, maatschappe-lijke organisaties en lokale stakeholders, zoals ambassades en mensen-rechtenverdedigers, versterkt. Dit gebeurde onder meer via het BreedMensenrechtenoverleg en het brede handelsberaad.Daarnaast dienen staten bijzondere aandacht te hebben voor mensenrech-telijke risico’s die ontstaan wanneer ondernemingen actief zijn inconflictgebieden. In dat kader is in 2025 gewerkt aan een handreiking dieNederlandse bedrijven handvatten biedt om hun gepaste zorgvuldigheids-processen aan te scherpen. Deze wordt begin 2026 gepubliceerd. Ookorganiseerde het Nationale Contactpunt voor de OESO-richtlijnen (NCP) indecember 2025 een evenement voor bedrijven, NGO’s en andereorganisaties over verantwoord ondernemen in conflict- en risicogebieden.Deze bijeenkomst was gericht op kennisdeling, en toepassing van deOESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen inzake maatschap-pelijk verantwoord ondernemen (IMVO)(hierna OESO-richtlijnen).Via ontwikkelingshulp worden Nederlandse bedrijven en hun toeleveran-ciers in productielanden ondersteund bij de uitvoering van relevanteEuropese IMVO-gerelateerde wet- en regelgeving zoals de Europeserichtlijn voor gepaste zorgvuldigheid (Corporate Sustainability DueDiligence Directive, hierna CSDDD), de Ontbossingsverordening (EURegulation on deforestation-free products, hierna EUDR) en de EuropeseAnti-dwangarbeidverordening (Forced Labour Regulation). In sectoren alscacao, palmolie en textiel zijn in multistakeholderverband best practicesgeïdentificeerd, gedeeld en opgeschaald op het gebied van gepastezorgvuldigheid, met actieve betrokkenheid van productielanden.Voorts wenden (semi-)overheden hun eigen inkoopkracht aan om metketenverantwoordelijkheid en andere duurzaamheidsthema’s aan de slagte gaan. Het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven enInkopen 2022–2025 is daartoe verlengd met 5 jaar (t/m 2030).Nederland bevordert daarnaast de integratie van internationale kadersvoor bedrijfsleven en mensenrechten in de Europese handelspolitiek.Pijler 2: De verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven ommensenrechten te respecterenOp 26 februari jl. presenteerde de Europese Commissie het OmnibusI-voorstel, waarin aanpassingen aan de CSDDD werden voorgesteld omde regeldruk voor het bedrijfsleven te verminderen. Nederland heefttijdens de onderhandelingen ingezet op een risicogebaseerde benadering,omdat deze beter aansluit bij de internationale standaarden zoals deOESO-richtlijnen en UNGP’s die een deel van de bedrijven al toepast. Ditvoorkomt dat (MKB-)bedrijven te maken krijgen met onnodige informatie-uitvragen en regeldruk. De risicogebaseerde benadering is stevigverankerd in het voorlopig politiek akkoord op Omnibus I (Kamerstuk36 712, nr. 9).Ter voorbereiding op de Anti-dwangarbeidverordening, die op13 december 2024 in werking is getreden, heeft het Ministerie vanTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 735, nr. 4232 Buitenlandse Zaken een onafhankelijk onderzoek laten uitvoeren om eenbeter beeld te krijgen van de landen en producten waar het risico opdwangarbeid het grootste is. Het rapport, genaamd «Assessing ForcedLabour Risks in Dutch Imports»1 helpt de beoogde toezichthouders, deDouane en bedrijven om zich adequaat voor te bereiden. Het rapportbrengt ook in kaart hoe bedrijven producten met een hoog risico opdwangarbeid kunnen identificeren en prioriteren als onderdeel van hundue diligence inspanningen.In 2025 heeft het MVO-steunpunt haar dienstverlening op verschillendemanieren versterkt, bijvoorbeeld door middel van het subsidieprogrammaverantwoord ondernemen MKB (SVOM) dat op 17 september jl. istoegevoegd aan de subsidieregelingen om bedrijven te ondersteunen.2Deze regeling helpt het MKB bij het toepassen van gepaste zorgvuldigheidom risico’s voor mens en milieu te adresseren. Ook is er ingezet opcommunicatie, trainingen en tools, waarbij extra aandacht is besteed aaninformatievoorziening en voorlichting inzake IMVO-wetgeving.3Verder zijn in april en november 2025 respectievelijk de IMVO multistake-holdersectorovereenkomst voor de natuursteensector en de metaalsectorgestart. Tevens werkt de textielsector aan twee modules, namelijk op hettegengaan van dwangarbeid en broeikasgasreducties. Dat doet hetkabinet in nauwe samenwerking met de Sociaal Economische Raad (SER),vakbonden, maatschappelijke organisaties en de werkgeversorganisatieVNO-NCW.Pijler 3: Het recht op een effectieve remedieDe actiepunten onder pijler 3 richten zich op de door Staten te nemenmaatregelen om te waarborgen dat personen die getroffen zijn doormensenrechtenschendingen door bedrijven binnen hun grondgebieden/of jurisdictie toegang hebben tot effectief herstel en/of verhaal.In 2025 is gestart met de ontwikkeling van een digitale gids die informatieover remedie en herstel in Nederland bundelt. Daarnaast ondersteunt hetMinisterie van Buitenlandse Zaken sinds 2020 maatschappelijke organi-saties via het beleidskader voor het versterken van het maatschappelijkmiddenveld wereldwijd. Dit beleidskader is eind 2025 afgelopen. Een sterkmaatschappelijk middenveld is essentieel bij het signaleren vanmisstanden en het ondersteunen van betrokkenen bij mensenrechten-schendingen door bedrijven. Dit belang wordt mede ondersteund doorhet nieuwe beleidskader voor de samenwerking met maatschappelijkeorganisaties, dat vanaf 2026 start, genaamd Focus 2026–2030 (Kamerstuk36 180, nr. 168).In 2025 zijn de IMVO-voorwaarden verduidelijkt en vereenvoudigd metlastenverlichting voor bedrijven als doel. Zo is het aantal voorwaardenverminderd van elf naar drie onderdelen, met de OESO-richtlijnen alsbasis4. Ook is verduidelijkt dat Nederlandse bedrijven, wanneer vantoepassing, een lopende NCP-klacht moeten melden en medewerkingverlenen aan het NCP om in aanmerking te komen voor het bedrijfsleven-instrumentarium van het Ministerie van Buitenlandse Zaken5.1Assessing Forced Labour Risks in Dutch Imports | Rapport | Rijksoverheid.nl2Staatscourant 2025, 31460 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen3Trainingen en tools | RVO.nl4Wat verwacht RVO van ondernemers? | RVO5Kamerstukken 32 735, nr. 344 en nr. 401Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 735, nr. 4233 Tevens is door de Raad van Rechtsbijstand gewerkt aan beterebekendheid van reguliere rechtsbijstand voor slachtoffers van mensen-rechtenschendingen, door het actief onder de aandacht te brengen bij allesociaal advocaten.6Over de andere actiepunten uit het NAP is uw Kamer reeds eerdergeïnformeerd. Het gaat daarbij om de kabinetsreactie op de IOB-evaluatievan het Nederlandse mensenrechtenbeleid, waarin is vastgelegd dat inputvan maatschappelijke organisaties en andere externe deskundigen kanworden meegenomen in de voorlichting aan bedrijven in geval van hoogrisico op mensenrechtenschendingen. Ook bent u eerder door deStaatssecretaris van Justitie en Veiligheid geïnformeerd over de moderni-sering van artikel 273f van het Wetboek, waarmee de aanpak vanmensenhandel en arbeidsuitputting wordt vergemakkelijkt (Kamerstuk36 547), en over de uitkomsten van de evaluatie van de Wet AfwikkelingMassaschade in Collectieve Actie (WAMCA) (Kamerstuk 29 279, nr. 1002).De Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,A. de Vries6Aanvragen van een toevoeging ook mogelijk voor internationale aansprakelijkheidszaken meteen mensenrechtencomponent - rvr.orgTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 735, nr. 4234