Reactie op verzoek commissie op de brief van Controle Alt Delete van 7 oktober 2024 inzake aandacht voor nabestaanden van overledenen van fataal politiegeweld

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 279Rechtsstaat en RechtsordeNr. 927 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 maart 2025Bij brief van 14 november 2024 heeft u mij verzocht te reageren op debrief van Controle Alt Delete van 7 oktober 2024. Controle Alt Deletevraagt aandacht voor nabestaanden van overledenen van fataal politie-geweld en verzoekt nabestaanden het recht te geven op het volledigedossier nadat het strafrechtelijk onderzoek is afgesloten.1 Dit naaraanleiding van de zorgen van nabestaanden over de rechtmatigheid vanhet optreden door politieambtenaren. In de brief wordt specifiek aandachtgevraagd voor de wijze waarop er wordt omgegaan met verzoeken omhet dossier als een art 12 Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv)procedure, beklag tegen niet vervolgen, is opgestart. Controle Alt Deletestelt dat de advocaat in deze fase het dossier krijgt maar dat hij niet vrij isom het dossier te delen met de nabestaanden. In sommige gevallen wordthet, aldus Controle Alt Delete, zelfs door het Openbaar Ministerieverboden. Tevens vraagt Controle Alt Delete er aandacht voor dat in hetkader van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (en het daaropgebaseerde OM-beleid) nabestaanden geen recht hebben op het dossier.ReactieIk begrijp dat als een dierbare door het optreden van een wetshandhaverom het leven komt, dit diep ingrijpt in de levens van de nabestaanden endat zij vragen kunnen hebben. Het is voorstelbaar dat nabestaanden hetonderzoeksdossier als basis zien voor mogelijke antwoorden. Er zijnmogelijkheden voor inzage dan wel verstrekking van het dossier tijdens ofna afloop van een strafrechtelijk onderzoek. Er gelden echter welwettelijke en beleidsmatige kaders op grond waarvan een belangenaf-weging kan worden gemaakt (waarbij ook de belangen van nabestaandenworden meegewogen). Deze afweging komt in eerste instantie toe aan de1Op grond van hun website is Controle Alt Delete een onafhankelijke organisatie die zich inzetvoor eerlijke en effectieve rechtshandhaving en zich verzet tegen etnisch profileren enbuitenproportioneel geweld. kst-29279-927ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9271 officier van justitie, die in onze rechtstaat belast is met het uitsluitenderecht om te kunnen vervolgen. Dit zal ik hieronder verder toelichten.Hierbij zal ik specifiek ingaan op de bezwaren die door Control Alt Deletezijn geuit voor de fase van beklag tegen niet vervolging.Voor de volledigheid ga ik ook kort in op de mogelijkheden voor slacht-offers en nabestaanden om tijdens een lopend strafrechtelijk onderzoekeen verzoek te doen voor kennisneming van het dossier.Lopend strafrechtelijk onderzoekHet slachtoffer heeft recht om kennis te nemen van de processtukken dievoor hem van belang zijn.2 De wettelijke grondslag voor de kennisnamevan stukken is te vinden in artikel 51b Sv en het Besluit processtukken instrafzaken. Bij stukken die voor de nabestaanden van belang zijn, kanworden gedacht aan stukken die relevant zijn voor het indienen van devordering benadeelde partij of voor het uitoefenen van het spreekrecht.Zolang de zaak niet voor de rechter is gebracht, beslist de officier vanjustitie over het verzoek tot kennisneming van de processtukken. Deofficier van justitie maakt hierin een belangenafweging, waarbij devolgende belangen meespelen: het belang van het onderzoek, debescherming van de persoonlijke levenssfeer, opsporing en vervolging enzwaarwichtige gronden aan het algemene belang ontleend. Indien hetOpenbaar Ministerie besluit een zaak voor de rechter te brengen, zal vanafde opening van het onderzoek ter terechtzitting, de rechtbank het verzoektot kennisname beoordelen.Nabestaanden kunnen de officier van justitie ook om een afschriftverzoeken. Indien de officier van justitie na het maken van een belangen-afweging stukken uit het dossier verstrekt, dan zal dit aan de nabestaandezelf gebeuren. Dit is ook het geval als de nabestaande zich laat bijstaandoor een advocaat. Bij navraag heeft het Openbaar Ministerie mijaangegeven zich niet te herkennen in de stelling van Controle Alt Deletedat alleen de advocaat van de nabestaande het onderzoeksdossier krijgten dit niet mag delen met de nabestaande.Beklag tegen niet vervolgenDe officier van justitie kan besluiten om niet tot vervolging over te gaanen de zaak te seponeren. In het kader van het nieuwe wetboek vanStrafvordering heeft het Kamerlid Ellian een amendement ingediend dathet recht op kennisname beoogt als het Openbaar Ministerie niet totvervolging overgaat en een nabestaande nog geen klacht op grond vanartikel 12 Sv heeft ingediend. Ten tijde van het schrijven van deze brief isnog niet bekend of dit amendement is aangenomen.Nabestaanden kunnen tegen de beslissing tot niet vervolging eenartikel 12 Sv procedure starten bij het gerechtshof om alsnog vervolgingdoor het Openbaar Ministerie af te dwingen. In artikel 51ac, derde lid, Svstaat dat het slachtoffer (daaronder valt ook de nabestaande) dat ominformatie heeft verzocht, voldoende informatie ontvangt om te beslissenof hij een artikel 12 Sv klacht gaat doen. De informatie bestaat uit eenmotivering van de sepotbeslissing.Als nabestaanden om kennisname van stukken verzoeken in verband meteen voorgenomen artikel 12 Sv procedure, kan de officier van justitie eennadere uitleg op het sepot geven. Dit betekent echter niet dat2Met het slachtoffer wordt bedoeld de personen die in artikel 51a Wetboek van Strafvorderingals slachtoffer zijn aangemerkt. Daaronder vallen de nabestaanden en (grotendeels) debenadeelde partij en de spreekgerechtigde. In deze reactie zal worden gesproken overnabestaanden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9272 nabestaanden recht hebben op kennisname van de stukken. Dit volgt uiteen uitspraak van de Hoge Raad.3 Nadat zij een artikel 12 Sv klachthebben ingediend kunnen nabestaanden een verzoek doen aan hetgerechtshof om kennis te nemen van de stukken die betrekking hebben ophun zaak. Op grond van artikel 12f, tweede lid Sv, beslist de voorzitter vande beklagkamer – en niet het Openbaar Ministerie zoals Control Alt Deletein de brief aangeeft – over het verzoek tot inzage in het dossier en bepaaltop welke wijze de inzage verloopt. De voorzitter van de beklagkamer kanbesluiten dat nabestaanden sommige stukken niet mogen bekijken,bijvoorbeeld omdat de bescherming van de persoonlijke levenssfeer inhet geding is. Ten aanzien van het standpunt van Controle Alt Delete datalleen advocaten een afschrift van het dossier ontvangen en het hen nietvrijstaat om dit te delen met de nabestaanden, heb ik navraag gedaan bijde Raad van Rechtspraak. Op de website van de Raad voor de Recht-spraak staat inderdaad dat alleen een advocaat kopieën van (dossier)stuk-ken kan opvragen. De Raad voor de Rechtspraak heeft aangegeven dat debeslotenheid van de artikel 12 Sv procedure en het voorkomen vanmisbruik aan dit beleid ten grondslag ligt. De brief van Controle Alt Deletegeeft aanleiding om hierover met de gerechtshoven in gesprek te gaanom te bezien in hoeverre dit in overeenstemming is met artikel 12f, derdelid Sv. Ik zal hierop in mijn Meerjarenagenda slachtofferbeleidterugkomen.Kennisneming van stukken door nabestaanden (bij niet-vervolgen)Als het Openbaar Ministerie besluit geen verdachte te vervolgen, is hetvoor nabestaanden mogelijk een verzoek tot kennisneming aan de officiervan justitie te doen. De officier van justitie kan het verzoek om kennis-neming, op grond van artikel 13 jo. 144 van de Wet op de rechterlijkeorganisatie, inwilligen nu het tot de taak van de officier van justitie kanworden gerekend om zo open mogelijk te zijn naar de nabestaanden. Ditstaat met zo veel woorden in het beleid van het Openbaar Ministerie.4 Ditbetekent dat de officier van justitie de nabestaanden ruimhartig tegemoetkomt, wanneer zij kennis willen nemen van het dossier.Het is echter aan de officier van justitie om alle betrokken belangen af tewegen als een verzoek tot inzage wordt gedaan door nabestaanden. Datgaat dan naast het belang van nabestaanden bijvoorbeeld om debescherming van persoonsgegevens van andere personen in het dossier.De officier van justitie zal terughoudender zijn als het verzoek totkennisneming wordt gedaan ten behoeve van nadere onderzoekshande-lingen. De achtergrond hiervan is dat het ertoe zou kunnen leiden datnabestaanden eigenhandig optreden5 of dat een toekomstig strafrechtelijkonderzoek wordt doorkruist.De wijze van kennisnemingAls de officier van justitie het verzoek tot kennisneming inwilligt, wordennabestaanden daarvoor uitgenodigd op het arrondissementsparket. Deofficier van justitie of de slachtoffercoördinator kunnen de nabestaandeneen toelichting geven op het feitenonderzoek, op de genomen beslissing3Hoge Raad 18 december 2018, ECLI:NL:HR:2018:2334. De Hoge Raad is kort gezegd van oordeeldat de wet voor het slachtoffer genoeg mogelijkheden biedt om zich te informeren over dewenselijkheid en haalbaarheid van het artikel 12 Sv-beklag (artikel 51ac, tweede en derde lid enartikel 12f Sv).4In de Aanwijzing verstrekking strafvorderlijke gegevens voor buiten de strafrechtspleginggelegen doeleinden (Aanwijzing Wjsg) staat: «in zijn algemeenheid [kan het] tot de taak van hetOpenbaar Ministerie worden gerekend om zo open mogelijk te zijn naar de nabestaanden.»5Zo zouden nabestaanden bijvoorbeeld derden die in het dossier worden genoemd, kunnenbenaderen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9273 en op de inhoud van de stukken. Ook kunnen de nabestaanden wordenvoorbereid op schokkende afbeeldingen in het dossier. Nabestaandenkunnen zich hierin laten bijstaan door een advocaat of een medewerkervan Slachtofferhulp Nederland.AfschriftverstrekkingNa de kennisneming kunnen nabestaanden het verzoek doen om eenafschrift van de stukken te ontvangen. Bij de beoordeling of een afschriftvan de stukken kan worden verstrekt, houdt de officier van justitierekening met de belangen die hierdoor kunnen worden geschonden, zoalsinbreuk op het recht op privacy, en op het recht op de bescherming vanpersoonsgegevens van betrokkenen die in de stukken worden genoemd.Ook de ernst en aanwezigheid van schokkende beelden en informatie inde stukken worden door de officier van justitie meegewogen. De officiervan justitie zal het verzoek tot het verstrekken van een afschrift in beginselinwilligen als in de stukken geen persoonsgegevens voorkomen. HetOpenbaar Ministerie herkent zich niet in het standpunt van Controle AltDelete dat het onderzoeksdossier nooit aan nabestaanden wordt verstrekt,maar het vorenstaande houdt wel in dat nabestaanden niet altijd de/allestukken verstrekt zullen krijgen. Indien in de stukken wel persoonsge-gevens zijn opgenomen, dan ligt een afwijzing van het verzoek sneller inde rede. De beslissing tot afwijzing van het verzoek om verstrekking vanhet afschrift wordt door de officier van justitie gemotiveerd met denabestaanden gedeeld. Hiertegen kunnen nabestaanden geen rechtsmid-delen instellen.Tot slotOp basis van het in deze brief beschreven wettelijk en beleidsmatig kaderzie ik geen aanleiding om te voldoen aan het verzoek van Controle AltDelete om nabestaanden een onbeperkt recht te geven op het volledigedossier nadat het strafrechtelijk onderzoek is afgesloten. Nabestaandenkunnen gebruik maken van het recht op kennisname van processtukkenen van de mogelijkheden tot verstrekking, maar het is aan de officier vanjustitie – en in het geval van beklag tegen niet-vervolging aan de voorzittervan het gerechtshof – om van geval tot geval een weloverwogen afwegingte maken.Hierbij houdt de officier rekening met alle belangen en daarin speelttransparantie naar nabestaanden conform de aanwijzing van hetOpenbaar Ministerie ook een belangrijke rol.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,T.H.D. StruyckenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 279, nr. 9274