Reactie op brief Stichting Dierenlot over oproep 'Borg werkbare en dierwaardige aanpak van invasieve exoten voor dierenhulpverleners'

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202626 407BiodiversiteitNr. 163 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 maart 2026Hierbij stuur ik u de reactie op het verzoek van de commissie voor eenantwoord op de oproep «Borg werkbare en dierwaardige aanpak vaninvasieve exoten voor dierenhulpverleners» van Stichting DierenLot van4 februari 2026, met kenmerk 2026Z00823/2026D05266.Vooropgesteld zij dat ik grote waardering heb voor de inzet van vrijwil-ligers en professionals van dierenambulances, wildopvangcentra engespecialiseerde opvangorganisaties. Ik zie dat hulpverlening aan dierenin nood in de maatschappij breed wordt gewaardeerd. Wildopvangcentrazijn in principe voor inheemse soorten bedoeld. In de praktijk worden bijopvangcentra echter ook hulpbehoevende exotische dieren gebracht doordierenambulances en particulieren. Tegelijkertijd is het kabinet gehoudenaan Europese verplichtingen en nationale doelstellingen om de Neder-landse biodiversiteit effectief te beschermen. Invasieve uitheemse soortenvormen een aantoonbaar risico voor de biodiversiteit en anderemaatschappelijke belangen. Het recent aan uw Kamer gestuurde Landelijkaanvalsplan invasieve exoten (verder; aanvalsplan) richt zich daarom oppreventie, vroege eliminatie en beheersing van invasieve exoten(Kamerstuk 26 407 nr.162).In de brief aan de Kamer doet Stichting DierenLot twee oproepen naaraanleiding van twee casussen, de nijlgans en de lettersierschildpad.Daarnaast doet Stichting DierenLot vier meer algemene oproepen.Hieronder ga ik in op deze oproepen aan de Kamer.Casus 1: De nijlgansDe Kamer wordt opgeroepen om binnen het aanvalsplan en de nationaleuitwerking van de Exotenverordening ruimte te creëren voor een gedoog-of maatwerkconstructie, waardoor herstelde nijlganzen onder striktevoorwaarden kunnen worden teruggezet in de natuur. Dit teneinde kst-26407-163ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 26 407, nr. 1631 onnodige euthanasie te voorkomen en opvangcentra te ontlasten zonderhet exotenbeleid te ondermijnen.In reactie op deze eerste oproep wil ik aangeven dat de nijlgans eeninvasieve exoot is, die schadelijk is voor de Nederlandse natuur. Denijlgans staat op de Europese Unielijst van zorgwekkende invasieveuitheemse soorten, op basis van wetenschappelijk onderbouwderisicoanalyses. De soort verdringt inheemse vogels door agressief gedrag,neemt nestplaatsen over, wat lokale ecosystemen en recreatiegebiedennegatief beïnvloedt. Lidstaten zijn op grond van de Exotenverordeningverplicht passende maatregelen te treffen om verdere verspreiding envoortplanting van deze soort te voorkomen.Het uitzetten van nijlganzen in de natuur is daarom niet toegestaan. Zelfseen gering aantal nijlganzen kan bijdragen aan verdere populatiegroei.Het loslaten na herstel in een opvangcentrum is in strijd met de EuropeseExotenverordening en met het nationaal uitzetverbod voor dieren zonderomgevingsvergunning1. Ook draagt het uitzetten van (herstelde)nijlganzen niet bij aan de nationale doelstelling tot de jaarlijkse populatie-reductie van 10% die met de provincies is afgesproken in het aanvalsplan.De gedachte hierachter is dat op deze wijze op langere termijn jaarlijksminder dieren hoeven te worden gedood. Een generieke gedoogcon-structie of structurele uitzondering is daarom niet mogelijk en nietwenselijk, omdat dit niet bijdraagt aan afname van de aantallen.Ik begrijp dat dit een dilemma kan zijn voor opvangcentra waar gewonde,verzwakte of verweesde nijlganzen worden binnengebracht. Ik wilbenadrukken dat dierenambulances en opvangcentra niet verplicht zijnom invasieve exoten aan te nemen en op te knappen. De keuze kan ookzijn dat de gevonden invasieve exoot direct, op deskundige wijze, wordtgeëuthanaseerd. Als niet wordt gekozen voor euthanasie moet het dierpermanent worden opgevangen. Met provincies is afgesproken dat zij hetgesprek aangaan met wildopvangcentra die open staan voor deoverdracht van gevonden nijlganzen, om deze in opdracht van deprovincie door deskundigen te laten doden. Opvangcentra die nijlganzenpermanent willen opvangen, kunnen hiervoor een maatwerkvoorschriftaanvragen bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Daarbijmoeten ze garanderen dat de dieren zich niet kunnen voortplanten ofontsnappen.Casus 2: LettersierschildpaddenDe Kamer wordt verder opgeroepen om in het aanvalsplan expliciet op tenemen dat er wordt geïnvesteerd in duurzame, permanente opvangoplos-singen, zoals het schildpaddenreservaat in Friesland met voldoendecapaciteit.In reactie op deze tweede oproep wil ik melden dat opvang van hulpbe-hoevende invasieve exotische dieren van de Unielijst, zoals lettersier-schildpadden, mogelijk is. Zoals hierboven toegelicht kunnen opvang-centra hiervoor een maatwerkvoorschrift aanvragen bij RVO.Opvangcentra kunnen onder strikte voorwaarden ervoor kiezen ombepaalde diersoorten, die als huisdier te houden zijn (zoals lettersier-schildpadden), onder te brengen bij burgers. Opvangcentra kunnen ervoorkiezen om gevonden schildpadden op te vangen, maar dit is geenwettelijke verplichting. De overheid is daarom niet verantwoordelijk voor1De vergunningplicht voor uitzetten van dieren is geregeld in artikel 11.61, eerste lid, Besluitactiviteit leefomgeving.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 26 407, nr. 1632 het verstrekken van middelen voor permanente opvang van invasieveexoten, zoals lettersierschildpadden.Daarnaast verzoekt Stichting DierenLot de Kamer om de focus naarhandhaving op handel, kweek en dumping te verschuiven, in plaats vanhet afwentelen van de problematiek op opvangcentra en om versneld aaneen positieflijst voor reptielen te werken, om nieuwe exotenproblemen tevoorkomen.Ik vind het belangrijk dat handhaving zich breed richt, dus ook op handel,kweek en dumping. Hier is capaciteit voor beschikbaar bij RVO en NVWA.Handhaving, zowel op overtredingen bij deze activiteiten als bij opvang-centra, vindt voornamelijk plaats naar aanleiding van meldingen ensignalen, omdat de overtredingen voornamelijk buiten het zicht vaninstanties plaatsvinden.Daarnaast wordt er gewerkt aan een positieflijst voor reptielen. Door hetaantal reptielensoorten dat gehouden mag worden te beperken kanworden voorkomen dat mogelijk invasieve soorten, die schadelijk kunnenzijn voor het milieu en de biodiversiteit, ongecontroleerd wordengeïntroduceerd.Overige oproepenDe Kamer wordt verder opgeroepen om:1. dierenwelzijn expliciet te verankeren in het beleid rondom invasieveexoten;Dierenwelzijn is een integraal uitgangspunt binnen de Wet dieren, deOmgevingswet en de uitvoering van het exotenbeleid. Bij de toepassingvan beheersmaatregelen wordt steeds een zorgvuldige afweginggemaakt, waarbij onnodig lijden wordt voorkomen en het doden door eendeskundige wordt uitgevoerd.Het beleid ten aanzien van invasieve exoten vraagt om een balans tussenindividuele dierenwelzijnsbelangen en de bescherming van biodiversiteitals collectief belang. Beide belangen maken onderdeel uit van dewettelijke zorgplichten die het kabinet in acht neemt. Ook om deze redenwordt in het exotenbeleid en in het aanvalsplan de nadruk gelegd oppreventie en vroege eliminatie. Op die manier wordt zowel toekomstigdierenleed als schade aan de biodiversiteit voorkomen.2. werkbare uitzonderingen en maatwerk mogelijk te maken voor opvangen herstel van hulpbehoevende dieren;In de casussen hierboven ben ik hier al uitgebreid op ingegaan.3. dierenambulances en opvangcentra structureel te betrekken bij deverdere uitwerking van het aanvalsplan; en4. te zorgen voor proportionele wetshandhaving, waarbij opvangorgani-saties niet worden gestraft voor het oplossen van problemen die eldersontstaan.Met vertegenwoordigers van dierenambulances en wildopvangcentravindt regelmatig overleg plaats over de uitvoerbaarheid van het beleid.Deze betrokkenheid wordt voortgezet bij de verdere implementatie vanhet aanvalsplan. Daarbij geldt wel dat opvangcentra zich aan bestaandewet- en regelgeving dienen te houden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 26 407, nr. 1633 Tot slotEen effectief beleid tegen invasieve exoten vraagt om een zorgvuldigebalans tussen dierenwelzijn, bescherming van biodiversiteit en uitvoer-baarheid in de praktijk. Ik erken dat dit kan leiden tot moeilijkeafwegingen. Tegelijkertijd weegt het voorkomen van ecologische schadeen het behoud van de inheemse biodiversiteit zwaar en is het kabinetgehouden aan Europese en nationale verplichtingen.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J. van EssenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 26 407, nr. 1634