Akkoord bereikt over tekst pandemieverdrag

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202525 295InfectieziektenbestrijdingNr. 2228 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 april 2025In de periode van 7 tot en met 16 april 2025 is in Genève de Intergovern-mental Negotiating Body (INB) voor de 13e voortgezette onderhandelings-ronde over het pandemie-instrument bijeengekomen. De lidstaten van deWHO hebben daarbij overeenstemming bereikt over de verdragstekst.De onderhandelingen over het pandemie-instrument zijn opgestart op1 december 2021. De WHO-lidstaten hebben sinds het voorjaar van 2022voorstellen aangedragen die de basis vormden voor de onderhandelingenen die uitgemond zijn in de overeengekomen verdragstekst. Uw Kamer isover de voortgang van de onderhandelingen met enige regelmaatgeïnformeerd, voor het laatst in mijn brief van 20 december 2024.1 Omdatin de verdragstekst gekozen is voor een verdrag onder artikel 19 van hetWHO-Statuut, kan definitief gesproken worden over «het WHO-pandemieverdrag».Vaststelling verdragstekst en nog uit te werken bijlageHet verdrag bevat een aantal verplichtingen en inspanningsverplichtingenvoor lidstaten en poogt multilaterale samenwerking tussen landen, regio’sen internationale organisaties als de WHO te bevorderen. De tekst van hetverdrag zal door de Directeur-Generaal van de WHO via een resolutie tervaststelling worden voorgelegd aan de 78e Wereldgezondheidsverga-dering (WHA) die van 17 tot en met 29 mei 2025 in Genève plaatsvindt. DeEU zal de komende weken in Genève haar positie ten opzichte van deresolutie bepalen. In lijn met de motie Keijzer van 15 mei 2024, zal hetKoninkrijk tijdens de plenaire vergadering van de WHA hierbij uitsprekendat het kennis neemt van het onderhandelingsresultaat maar dat het aanhet kabinet en aan het parlement is om zich een oordeel te vormen over1Kamerstuk 25 295, nr. 2217. kst-25295-2228ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 25 295, nr. 22281 het al dan niet goedkeuren van het verdrag.2 Er ontstaan op het momentvan vaststelling van de tekst door de WHA dus geen verplichtingen voorhet Koninkrijk. Wanneer de tekst door de 78e WHA is vastgesteld en ookdoor de WHO juridisch en qua taalgebruik is geschoond, zal ik dezeuitgebreid nader juridisch en inhoudelijk analyseren op de gevolgen voorhet Koninkrijk. Ik zal uw Kamer hier vervolgens over informeren.Het formele goedkeuringsproces voor dit verdrag zal nog geruime tijd opzich laten wachten. Het verdrag is namelijk nog niet geheel compleet. DeWHO-lidstaten hebben afgesproken een van de technisch complexeonderdelen, het hieronder genoemde «Pathogen Access and BenefitSharing» (PABS) systeem, uit te werken in een nog uit te onderhandelenBijlage bij het verdrag. Dit zal naar verwachting zeker 12 tot 24 maandengaan duren en heeft gevolgen voor de ondertekening en voor de nationalegoedkeuringsprocedures voor het gehele verdrag. Het verdrag zal volgensde bepalingen in de overeengekomen tekst pas voor ondertekening endaaropvolgende nationale (parlementaire) goedkeuring worden aange-boden aan de WHO-lidstaten nadat de tekst van die bijlage door de WHAis vastgesteld. Het is voor de Europese Unie mogelijk om partij te wordenbij het verdrag. Het kan nog zeker 12 tot 24 maanden duren voordat hetvolledige verdrag aan het Koninkrijk ter ondertekening en goedkeuring zalworden voorgelegd en dus ook totdat de uitdrukkelijke parlementairegoedkeuringsprocedure van start kan gaan.Wat regelt het verdrag?Het verdrag beoogt een bijdrage te leveren aan de pandemischepreventie, paraatheid en respons wereldwijd en kan bijdragen aan hetNederlandse beleid op dit vlak. Een belangrijk deel van de afspraken richtzich op de versterking van multilaterale samenwerking tussen landen eninternationale instellingen, waaronder de WHO, teneinde een interna-tionale uitbraak van een infectieziekte effectiever te kunnen bestrijden. Inhet verdrag is een definitie opgenomen van een pandemische noodsi-tuatie die identiek is aan de definitie die is opgenomen in de in 2024gewijzigde Internationale Gezondheidsregeling (IHR). Wanneer deDirecteur-Generaal van de WHO op grond van de IHR een noodsituatie ophet gebied van de volksgezondheid van internationaal belang (PHEIC) ofeen pandemische noodsituatie uitroept, dan zullen mechanismen zoalshet hieronder genoemde Global Supply Chain Logistics Network (GSCL)en het PABS-systeem kunnen worden geactiveerd.Zoals ik in mijn brief van 20 december 2024 aan heb gegeven, was deinzet vanuit de Europese Unie erop gericht dat bepalingen in het verdragniet zouden hoeven te leiden tot aanpassing van bestaande nationale ofEuropese wet- en regelgeving. Dat is ook zichtbaar in het type verplich-tingen en inspanningsverplichtingen die zijn opgenomen in de tekst. Bijopgenomen verplichtingen worden toekomstige partijen bij het verdragvooral opgeroepen om op specifieke beleidsgebieden acties te initiëren ofte intensiveren, zoals via het opstellen van nationale actieplannen. Zoworden partijen bij het verdrag bijvoorbeeld op het gebied van pande-mische preventie en multisectoriële samenwerking rondom surveillance,gevraagd plannen, programma’s en/of andere acties ondernemen om –onder andere – de oorzaken van het ontstaan van infectieziekten op hetsnijvlak van humaan, veterinair en leefomgeving te identificeren en aan tepakken, zoönosebeleid te ontwikkelen, via surveillance en risicoanalysehet opkomen en terugkeren van bepaalde ziekmakende pathogenen tedetecteren, etc. Partijen bij het verdrag worden ook gevraagd te voorzienin adequate capaciteiten qua zorgpersoneel, om ten tijde van gezond-2Kamerstuk 25 295, nr. 2185.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 25 295, nr. 22282 heidscrisis adequaat te kunnen handelen. Bij dit soort verplichtingen staatwel steeds opgenomen, dat een en ander in lijn moet zijn met nationalecapaciteiten en omstandigheden.Bij de verschillende inspanningsverplichtingen in het verdrag wordenlidstaten gevraagd beleid te ontwikkelen, samen te werken of inzet tetonen. De partijen bij het verdrag kunnen hiervan afwijken. Zo wordenlidstaten onder meer gevraagd onderzoek, kennisontwikkeling enkennisoverdracht op nationaal niveau te bevorderen om bij een gezond-heidscrisis een uitbraak te bestrijden en te faciliteren dat vaccins kunnenworden ontwikkeld, dit met inachtneming van beschikbare middelen enconform nationale wet- en regelgeving. Het verdrag beschrijft ook datpartijen zich ervan bewust zijn dat nationale handelsmaatregelen diegenomen worden bij het bestrijden van een pandemie, niet moeten leidentot handelsbarrières en/of verstoringen van leveringsketens van medischeproducten. Zonder op de inhoudelijke analyse vooruit te lopen, is deverwachting dat ons land met betrekking tot veel (inspannings-) verplich-tingen al een robuuste uitgangspositie heeft.Belangrijke thema’s waar dergelijke (inspannings-)verplichtingen zijnopgenomen, zijn onder meer:•Zoönosepreventie, antimicrobiële resistentie (AMR) en One Health,alsook over surveillance, risicoschattingen en preventie met betrekkingtot vector gebonden infectieziekten.3 Het is voor het eerst dat hieroverafspraken in een internationaal volksgezondheidsverdrag wordenopgenomen; onder dit thema vallen enkele verplichte elementen, zoalshet opstellen van een zoönose actieplan en surveillance, risicoschat-ting en preventie van vector gebonden aandoeningen die bijvoorbeeldvia muggen worden overgedragen, etc.•Samenwerking op het vlak van onderzoek en ontwikkeling alsookkennis- en technologieoverdracht inzake de ontwikkeling en productievan medische producten. Zo zijn bepalingen opgenomen ter verster-king van lokale productie van medische producten en over het borgenvan de beschikbaarheid en distributie daarvan ten tijde van interna-tionale gezondheidscrises via een Global Supply Chain LogisticsNetwork (GSCL); het gaat hierbij vooral om inspanningsverplichtingen.•Lidstaten wordt gevraagd tijdens een pandemie bij beslissingen overde eigen aankoop van medische producten te overwegen vrijwilligproducten ter beschikking te stellen aan hulpbehoevende landen metonvoldoende capaciteit en middelen; dit betreft een inspanningsver-plichting.•Het «Pathogen Access and Benefit Sharing» (PABS) systeem. Lidstatenkunnen hiermee sneller biologisch materiaal en digitale sequentieinformatie (DSI) van ziekteverwekkende pathogenen met pandemischpotentieel delen. Dit delen van materialen en informatie betreft eenverplichting. Landen die dergelijk materiaal en informatie delen,moeten op hun beurt betere toegankelijkheid tot en beschikking overvaccins, geneesmiddelen en diagnostica krijgen die mede dankzij hetpathogene materiaal en informatie ontwikkeld kunnen worden. Hetbeschikbaar stellen van dergelijke medische producten zal wordenvastgelegd in bindende overeenkomsten tussen de WHO en bedrijvendie op basis van vrijwilligheid aan het PABS-systeem kunnen deelne-men. De contouren voor het PABS systeem staan opgenomen inartikel 12 van het verdrag, de bijlage waarin deze worden uitgewerktmoet nog ontwikkeld worden.3«One Health» is een geïntegreerde, verenigende benadering die gericht is op het duurzaam inbalans brengen en optimaliseren van de gezondheid van mens, dier en ecosysteem.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 25 295, nr. 22283 Ten slotte, maar niet onbelangrijk, gaat het verdrag ervan uit dat lidstatenprimair verantwoordelijk zijn voor hun eigen pandemische preventie,paraatheid en respons. Het verdrag roept WHO-lidstaten dan ook op omzorg te dragen voor voldoende en duurzame financiering hiervan opnationaal niveau.Wat staat er niet in het verdragIk hecht eraan ook kort stil te staan bij wat níet in het verdrag geregeld is,zeker omdat hier zorgen over bestaan. Zoals aangegeven richt het verdragzich op versterking van de pandemische preventie in WHO-lidstaten en opmultilaterale samenwerking op het vlak van preventie, paraatheid enrespons. Het verdrag richt zich nadrukkelijk níet op eventuele nationalemaatregelen die in crisistijd genomen kunnen worden ter bestrijding vaneen pandemie. Dat is en blijft een zaak van nationale bevoegdheid. Inartikel 24.3 van de verdragstekst staat expliciet aangegeven dat hetWHO-secretariaat hiertoe geen bevoegdheid heeft.Het verdrag leidt ook niet tot omvangrijke financiële verplichtingen voorde lidstaten die partij zullen worden bij het verdrag. De verplichtebijdragen voor deze lidstaten betreffen de naar rato te bepalen contributiegelieerd aan de organisatiekosten van het verdrag, zoals voor de zgn.Conferentie van Partijen. Voor het Koninkrijk zullen deze kosten bijtoetreding tot het verdrag mogelijk enkele tienduizenden euro’s per jaarbedragen.4 De uitvoering van het verdrag zal inzet vragen van de WHO, tedekken vanuit de jaarlijkse bijdragen van de WHO-lidstaten, maar zijbepalen zelf de hoogte van hun bijdragen. Financiële bijdragen die eropgericht zijn andere landen te ondersteunen bij de implementatie van hetverdrag zijn vrijwillig en lopen via bestaande fondsen.Uitdrukkelijke goedkeuringsprocedure verdragstekstHet kabinet zal, op het moment dat het verdrag door de WHO aangebodenzal worden voor ondertekening door de regering, de beslissing hiertoevoorleggen aan de Rijksministerraad (RMR). Dit kan vanwege de nog uit teonderhandelen bijlage nog zeker 12 tot 24 maanden gaan duren. Ook zalaan de RMR te zijner tijd worden gevraagd in te stemmen met het startenvan de uitdrukkelijke goedkeuringsprocedure. De Staten-Generaalbeoordelen via deze procedure uiteindelijk of zij de regering al dan nietmachtigen om het Koninkrijk aan het verdrag te binden. Het volgen vandeze specifieke procedure is door de voormalige Minister voor MedischeZorg toegezegd om tegemoet te komen aan de wensen van uw Kamer.5De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M-F. Agema4De Nederlandse bijdrage bij de Framework Convention on Tobacco Control (FCTC) bedroeg in2022–2023 ca. EUR 150.000.5Kamerstukken II 2024/25, 25 295, nr. 2166.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 25 295, nr. 22284