Evaluatie statiegeldregelgeving

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202528 694Verpakkingsbeleid32 852GrondstoffenvoorzieningszekerheidNr. 158 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 14 april 2025Zoals voorgeschreven in de wetgeving zijn de regels voor statiegeldgeëvalueerd. Met deze brief ontvangt de Kamer het verslag van deevaluatie. Daaruit blijkt dat statiegeld een succes is. Sinds de invoeringvan statiegeld op plastic flessen en op blikjes is het aantal flessen enblikjes dat in het zwerfafval belandt met ongeveer 70% gedaald. De apartingezamelde materialen worden hoogwaardig gerecycled, waardoor vande kostbare grondstoffen nieuwe plastic flessen en blikjes kunnen wordengemaakt. 80% van consumenten geeft desgevraagd aan statiegeld een(heel) goed idee te vinden.Tegelijkertijd is duidelijk dat het nog beter kan én moet. De inzamelingblijft al enkele jaren achter bij het wettelijke minimumpercentage van 90%.Consumenten ervaren belemmeringen om hun statiegeldverpakkingen inte leveren, zoals een tekort aan innameapparaten met lange rijen totgevolg. En er is onduidelijkheid over welke flessen wel of niet onder hetsysteem vallen. Deze zaken aanpakken en het zo snel mogelijk behalenvan de 90% inzameling is met de inwerkingtreding van de EU Verpakkin-genverordening extra belangrijk geworden. Uit die verordening volgennamelijk vergaande nieuwe verplichtingen, tenzij we aantonen dat we methet statiegeldsysteem dat we nu hebben vóór 1 januari 2029 90%inzamelen.Wel realiseer ik me dat een inzameldoelstelling van 90% uitdagend is.Toch moet ik constateren dat deze doelstelling sinds 2022 van kracht is endat de regels ook nageleefd moeten worden. In het kader van hethandhavingstraject van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)heeft Verpact een plan van aanpak opgesteld om de doelstelling zo snelmogelijk te gaan halen. Het vergroten van het aantal innamepunten is hiereen belangrijk onderdeel van. Ik roep Verpact op om een maximale inzette plegen om zo snel mogelijk de doelstelling te behalen. In de tussentijdkijk ik op basis van de evaluatie welke verdere verbeteringen van deregelgeving hieraan kunnen bijdragen. kst-28694-158ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 1581 Hieronder wordt ingegaan op de belangrijkste bevindingen uit deevaluatie en de voorziene vervolgstappen. In de bijlage bij deze brief iseen gedetailleerde weergave van alle vervolgstappen en overwegingen tevinden. Daarnaast is het evaluatierapport van onderzoeksbureau CE Delftbijgevoegd bij deze brief.Met de evaluatie is ook voldaan aan de motie Kostic´1 die verzocht omverschillende punten daarin mee te nemen. Deze zaken zijn in hetevaluatierapport beschreven.Effectiviteit en doelmatigheid statiegeldregelingHet evaluatierapport maakt duidelijk dat in 2023 74 gewichtsprocent vanalle flessen is ingezameld. Dit betekent dat van de ruim 57 miljoenkilogram aan plastic flessen die in 2023 op de Nederlandse markt werdengebracht met statiegeld, meer dan 42 miljoen kilogram weer isingezameld. De inname van flessen via het statiegeldsysteem levert eenzuivere recyclestroom op die het mogelijk maakt er weer nieuwe flessenvan te maken. De recycling die hiermee wordt gerealiseerd, levert eenCO2-winst op van ongeveer 77kton per jaar. Daarnaast is het aantal plasticflessen en blikjes dat in het zwerfafval belandt met ongeveer 70% gedaaldsinds de invoering van statiegeld. Hier heeft de statiegeldregeling eenduidelijk positief effect voor Nederlanders. De statiegeldregeling doet dusdat waarvoor het is ingevoerd: het verminderen van zwerfafval en hetstimuleren van recycling. Daarmee is de statiegeldregeling doelmatig eneffectief.Verbeteren inzamelingDe evaluatie wijst ook op een aantal knelpunten bij de uitvoering van destatiegeldregeling. Zoals bekend wordt het minimale inzameldoel van 90%niet gehaald. De onafhankelijke toezichthouder, de Inspectie Leefom-geving en Transport (ILT), is hiervoor een handhavingstraject gestart. Inhet rapport wordt een aantal verbeteropties genoemd die kunnenbijdragen aan een betere inzameling. De belangrijkste beleidsopties uithet evaluatierapport zijn:•Flessen voor sappen en zuivel ook onder de statiegeldplicht brengen.Nu vallen ze daar niet onder, maar ze tellen wel mee voor de inzamel-doelstelling van 90%;•Meer innamepunten creëren door verkooppunten voor te schrijven deflessen en blikjes ook weer in te nemen, een zogenaamde inname-plicht;•Een hoger statiegeldbedrag hanteren om consumenten te overtuigenmeer flessen en blikjes weer in te leveren.In de evaluatie is geconstateerd dat sapflessen nu al voor een groot deelop vrijwillige basis worden ingezameld via het statiegeldsysteem, zonderdat dit tot onoverkomelijke praktische problemen leidt. Dit leidt tot devraag of de uitzondering voor sap nog nodig is. Ook het verpakkendbedrijfsleven is voorstander van het opnemen van sapflessen in hetstatiegeldsysteem. Door alle sapflessen te betrekken wordt het bovendienvoor consumenten duidelijker op welke flessen statiegeld zit. Daarom zalik overwegen of het nodig is om de uitzondering voor sap te behouden ofdat die kan komen te vervallen.1Kamerstuk 32 852, nr. 303 benoemde punten: proces van totstandkoming statiegeldregel-geving; juridische kwaliteit en handhaafbaarheid van de statiegeldwet en de doelstellingen; entransparantie en verplichte rapportages over geldstromen en niet geïnd statiegeld.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 1582 Voor zuivel ligt dit anders. Hier spelen diverse praktische bezwarenwaardoor een statiegeldverplichting niet voor de hand ligt. Tegelijkertijdvallen zuivelflessen wel onder de inzameldoelstelling en moeten deze duswel worden ingezameld. Daarom zal voor deze flessen nader wordenonderzocht hoe de inzameling kan worden verbeterd. Dit moet uiteraardin goed overleg met betrokken bedrijven en ik voer daarom ook algesprekken hierover met hen.Daarbij wil ik producenten meer ademruimte geven om toe te werkennaar een toekomstbestendig systeem. Om die reden ben ik voornemensde ILT een aanwijzing te geven om bij de handhaving van de 90%inzameldoelstelling alleen de flessen te betrekken die nu in het statiegeld-systeem zitten. Deze aangepaste handhaving zou dan gelden tot duidelijkis hoe om zal worden gegaan met sap- en zuivelflessen in de regelgeving.Dit betekent dat Verpact 90% inzameling moet bereiken, maar dat dituitsluitend gaat over de flessen waarover statiegeld wordt geheven. Ikreken erop dat Verpact deze ruimte goed benut om zich voor te bereidenop het moment dat de inzameldoelstelling weer geldt over alle flessen.Wat betreft de voorgestelde beleidsoptie om een innameplicht in tevoeren, kan worden geconstateerd dat er zowel maatschappelijk als bij hetverpakkend bedrijfsleven draagvlak lijkt te zijn om in de statiegeldregelingverkooppunten een rol te geven bij de inname. Het is echter van belangeerst nader te onderzoeken hoe dit kan worden vormgegeven zodat hetbijdraagt aan een fijnmazig en toegankelijk innamesysteem dat het voorconsumenten makkelijker maakt om flessen en blikjes in te leveren.Tegelijkertijd is het van belang disproportionele lasten voor (kleine)ondernemers te voorkomen. Daarom zullen opties worden verkendwaarbij bijvoorbeeld kan worden gekeken naar winkeloppervlakte, of hetgericht opnemen van een beperkt aantal specifieke verkooppunten, ofoplossingen op locaties waar veel consumenten langskomen.Ook in een eventuele situatie met een innameplicht blijft de verantwoor-delijkheid voor het statiegeldsysteem bij Verpact liggen, alsnormadressaat. Daarbij hecht ik eraan te benoemen dat een eventueletoekomstige opname van een innameplicht in de regelgeving, niet afdoetaan mijn verwachting dat Verpact ook tot die tijd haar uiterste best doetde inzameldoelstelling zo snel als mogelijk te behalen en het consumen-tengemak te blijven vergroten, door verdere uitbreiding van het aantalinzamelpunten. In dat kader worden ook gemeenten en andere derdepartijen opgeroepen om in gesprek te gaan met Verpact om inzamel-punten te realiseren, met name op drukbezochte locaties zoalsbinnensteden.Ten slotte zal ik geen opvolging geven aan de beleidsoptie om hetminimum statiegeldbedrag te verhogen. Uit het consumentenonderzoekin het evaluatierapport is op te maken dat het verhogen van het statie-geldbedrag met 5 of 10 cent slechts een beperkte bijdrage levert aan hetverhogen van het inzamelpercentage. Een hoger statiegeldbedrag heeftpas een beduidend effect op het inzamelpercentage als dit echt veelhogere bedragen zijn. Daar staat echter tegenover dat dit een groteingreep is in het dagelijks leven van consumenten in een tijd waar al veelzorgen zijn over de betaalbaarheid van producten. Dit wordt nu nietproportioneel geacht en ik zal het minimum statiegeldbedrag dus nietverhogen.Verbeteren regelgevingUit de evaluatie blijkt ook dat bij sommige verkooppunten plastic flessenen blikjes verkocht worden zonder statiegeld, terwijl deze wel onder deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 1583 statiegeldplicht vallen. Dit is oneerlijk voor de winkels waar plastic flessenen blikjes wel met statiegeld verkocht worden. Bovendien is hetverwarrend voor de consument. Deze onwenselijke situatie zal wordenverholpen door de beleidsoptie uit het evaluatierapport op te volgen enhet niet langer mogelijk te maken voor verkooppunten om statiegeld-flessen en -blikjes te verkopen zonder statiegeld. Dit zal ook dehandhaving vergemakkelijken.Het rapport stelt dat op dit moment niet is bepaald in de statiegeldre-geling hoe er met niet geretourneerd statiegeld moet worden omgegaan.Er zal vervolgonderzoek worden gedaan naar of en hoe in de statiegeldre-geling een bepaling opgenomen kan worden over niet geïnd statiegeld,zoals bijvoorbeeld het wettelijk verplichten van transparantie over definanciën en investeringen in het verbeteren van de inzameling (watVerpact overigens in de praktijk al doet).NeveneffectenVia de media en andere kanalen zijn signalen gekomen dat statiegeld ookongewenste neveneffecten kan hebben. Dit betreft bijvoorbeeld:•Een vermeende toename van zwerfafval doordat mensen statiegeld-verpakkingen uit prullenbakken halen;•Een vermeend verschuivingseffect doordat producenten hun produc-ten in andere verpakkingen (bijv. drankenkartons) verpakken om nietonder de statiegeldverplichting te vallen.De evaluatie concludeert dat de toename van zwerfafval door openge-broken prullenbakken vooral in grote steden voorkomt en op drukbe-zochte plekken. Het is natuurlijk vervelend dat er op deze plekken overlastoptreedt voor gemeenten en burgers. Het is belangrijk om deze proble-matiek lokaal aan te pakken, waarbij het aan Verpact en gemeenten is omsamen tot werkbare en goede oplossingen te komen. Bij een goedwerkend statiegeldsysteem waarbij er meer inzamelpunten op de juisteplekken zijn, valt te verwachten dat het aantal opengebroken prullen-bakken daalt.Wat betreft het tweede punt, op basis van de huidige cijfers wordt geensignificant verschuivingseffect naar verpakkingen zonder statiegeldwaargenomen. Dit vereist op dit moment daarom geen nadere opvolging,maar wordt wel ook in de toekomst in de gaten gehouden.Tot slotHet is zeer positief dat het evaluatierapport laat zien dat de statiegeldre-gelgeving de beoogde doelen, om zwerfafval te verminderen en recyclingte stimuleren, behaalt. Tegelijkertijd geeft het rapport scherp zicht op water beter moet. Daarom zal, zoals in bovenstaande brief en de bijlageuiteengezet, de regelgeving op een aantal punten worden bezien.Daarbij zal ik goed contact onderhouden met belanghebbenden en ookhet consumentengemak scherp in het oog houden. De Tweede Kamerwordt in het eerste kwartaal van 2026 geïnformeerd over de resultatenvan de onderzoeken naar zuivelflessen en de innameplicht en eventuelevolgende stappen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 1584 Op deze manier zetten we de volgende stap naar minder rommel opstraat, meer hoogwaardige recycling van waardevolle grondstoffen eneen circulaire verpakkingenketen.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,Ch.A. JansenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 1585 GEDETAILLEERDE BELEIDSREACTIEInhoudsopgaveHuidige statiegeldregelgeving in het kort6Belangrijkste Europese regelgeving rondom statiegeld7Conclusies evaluatie8Beleidsreactie op verbeteropties uit evaluatie101.Reikwijdte van het statiegeldsysteem102.De rol van verkooppunten in het statiegeldsysteem123.Minimum statiegeldbedrag niet omhoog134.Statiegeld dat door consument is betaald, maar niet geïnd145.Europees statiegeldlogo15 Deze bijlage geeft een gedetailleerde weergave van: de huidige regel-geving voor statiegeld; Europese regelgeving rondom de inzameling vanen statiegeld op plastic flessen en blikjes; de conclusies van de evaluatieten aanzien van effectiviteit en doelmatigheid; en de beleidsopties terverbetering van de regelgeving.Huidige statiegeldregelgeving in het kortDe statiegeldverplichting is opgenomen in het Besluit beheer verpak-kingen (hierna: Bbv)2 en de Regeling beheer verpakkingen (hierna: Rbv)3.In artikel 16 van het Bbv is opgenomen dat de passages relevant voorstatiegeld geëvalueerd worden4.Sinds 1 juli 2021 moet er in Nederland op plastic flessen voor frisdrank enwater statiegeld in rekening gebracht worden. Hiervoor werd er wel alstatiegeld geheven op grote plastic flessen. Sinds 2023 geldt hetzelfdevoor alle drankblikjes.Producenten en importeurs (hierna: producenten) moeten statiegeld inrekening brengen en terugbetalen als de consument de flessen en blikjesweer inlevert. Producenten zijn wettelijk verantwoordelijk voor hetinrichten, bekostigen en functioneren van het statiegeldsysteem en gevenhieraan uitvoering via de producentenorganisatie Verpact, waaronder ookStatiegeld Nederland valt.Naast deze verplichting om statiegeld te heffen op plastic flessen enblikjes, staat het producenten vrij ook statiegeld te heffen op anderedrankverpakkingen. Zo mogen producenten bijvoorbeeld vrijwilligstatiegeld heffen op plastic sap- en zuivelflessen5. Ongeveer 70% van deplastic flessen met sap zijn nu vrijwillig onderdeel van het statiegeld-systeem. Ook mag er op andere drankverpakkingen statiegeld gehevenworden. Producenten doen dit bijvoorbeeld voor een deel van de glazenbierflesjes, waarbij € 0,10 in rekening wordt gebracht per fles en € 1,50per krat. Onderstaande tabel geeft een overzicht.2https://wetten.overheid.nl/BWBR0035711/2024-01-013https://wetten.overheid.nl/BWBR0037392/2024-01-014Artikel 16 Bbv stelt dat er een verslag van de doeltreffendheid en effecten van artikelen 5a, 6, 6aen 12 naar de Staten-Generaal wordt gestuurd. In deze brief betreft het de evaluatie vanartikelen 6a, 6b en 12 inzake de inzameldoelstelling en het heffen van statiegeld. 6b istoegevoegd voor de volledigheid van de statiegeldregeling.5Als er water of suiker is toegevoegd aan het pure sap, valt deze onder de statiegeldverplichtingvia «water» of «frisdrank».BIJLAGETweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 1586 Tabel 1: In onderstaande tabel is per drankverpakkingstype aangegeven of erstatiegeld op zit. Het type drankverpakking staat in de linker kolom aangegeven. Inde rechter kolom is aangeven of op dat type drankverpakking statiegeld wordtgeheven, vrijwillig of verplicht.Type drankverpakkingVerplicht of vrijwillig statiegeldGrote plastic flessen voor frisdrank enwater (1 t/m 3 liter)Systeem sinds 1991. Verplicht in Bbv sinds 2021.Minimum statiegeldbedrag: € 0,25.Kleine plastic flessen voor frisdrank enwater (tot 1 liter)Verplicht sinds 2021. Minimum statiegeldbedrag:€ 0,15.Grote en kleine plastic flessen voor sap(t/m 3 liter)Geen statiegeldplicht. Sommige flessen vrijwilligonderdeel statiegeldsysteem (groot € 0,25; klein€ 0,15).Grote en kleine plastic flessen voorzuivel (t/m 3 liter)Geen statiegeldplicht. Vrijwillige deelname is intheorie mogelijk maar wordt geen gebruik vangemaakt i.v.m. praktische overwegingen.Blikjes voor alle dranken(t/m 3 liter)Verplicht sinds 2023. Minimum statiegeldbedrag:€ 0,15. Hier vallen ook de blikjes met sap en zuivelonder.Glazen bierflesjesGeen statiegeldplicht. Op een deel van de bierflesjeswordt vrijwillig € 0,10 statiegeld geheven tenbehoeve van hergebruik.Knijpverpakkingen drankenkartonsGeen statiegeldplicht en wordt niet gedaan. Naast de verplichting om statiegeld te heffen, moeten producenten ook90% van alle plastic flessen (dus ook sap- en zuivelflessen) en blikjes dieop de markt worden gebracht weer inzamelen. Voor flessen geldt dat 5%uit niet gescheiden inzameling mag komen en voor blikjes geldt dat 10%uit niet gescheiden inzameling6 mag komen. De rest moet dus gescheideningezameld7 worden, via het statiegeldsysteem of een andere vorm vangescheiden inzameling. Het is aan het verpakkend bedrijfsleven om tekomen tot de juiste mix van maatregelen om 90% van de plastic flessen inte zamelen, zowel die met als zonder statiegeld.Belangrijkste Europese regelgeving rondom statiegeldIn de evaluatie en bij het bepalen van de vervolgstappen is rekeninggehouden met Europese wet- en regelgeving rondom plastic flessen endrankblikjes. De huidige statiegeldregelgeving is Nederlands beleid.Sindsdien zijn er ook verschillende Europese doelstellingen vastgesteldvoor plastic flessen en blikjes.De Single Use Plastics richtlijn (SUP-richtlijn) stelt de volgende doelen eneisen voor plastic flessen:•Vanaf 2025 moet 77% van de plastic flessen ingezameld worden.•Vanaf 2029 moet 90% van de plastic flessen ingezameld worden.•Vanaf 2025 moeten PET-flessen 25% gerecycled plastic bevatten.•Vanaf 2030 moeten PET-flessen 30% gerecycled plastic bevatten.De Verpakkingenverordening (Packaging and Packaging Waste Regulation;hierna PPWR) stelt de volgende doelen en eisen:1.Vanaf 2029 moet 90% van de plastic flessen ingezameld worden. Netals in de nationale statiegeldregelgeving, vallen hier sap- en zuivelfles-sen ook onder.6Voorwaarde voor deze stroom is dat deze van dezelfde recyclingkwaliteit is als de stroom diegescheiden wordt ingezameld.7Gescheiden inzameling betekent dat plastic flessen en blikjes apart worden ingezameld, zonderander afval. In de praktijk gaat dit via statiegeld, maar andere methoden van gescheideninzameling zijn ook toegestaan. PMD valt hier niet onder, omdat hierin ook ander afval danplastic flessen en blikjes zit.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 1587 2.Vanaf 2029 moet 90% van de blikjes ingezameld worden. Dit is eenaparte doelstelling van de plastic flessen en niet een gecombineerdedoelstelling.3.Vanaf 2029 zijn in alle EU-lidstaten statiegeldsystemen verplicht voorplastic flessen en blikjes. Onder dit statiegeldsysteem zijn plasticflessen en blikjes voor de volgende producten uitgezonderd:•Wijnbouwproducten (druivenwijn)•Producten die vergelijkbaar zijn met wijnbouwproducten (bijv.appelwijn)•Gedestilleerde dranken•Zuivelproducten4.Het staat lidstaten vrij om verdergaande eisen te stellen, als dit gaatom het type verpakking (anders dan drankflessen en -blikjes), hetmateriaal van de verpakking (anders dan plastic of metalen drankver-pakkingen) of het product dat in plastic flessen of blikjes zit. Voor ditlaatste punt, het product, is expliciet verwezen naar de in beginseluitzonderde producten.5.Tenzij een al bestaand statiegeldsysteem uiterlijk 1 januari 2029 90%van alle flessen en blikjes inzamelt, moet het verplichte statiegeldsys-teem voldoen aan bepaalde minimumeisen, zoals:•Alle verkooppunten moeten plastic flessen en blikjes innemen. Ookkleine verkooppunten.•Innamepunten bij de grensregio’s moeten ook plastic flessen enblikjes uit andere landen innemen.Conclusies evaluatie1. Effectiviteit statiegeldregeling: wat gebeurt er in de praktijk?In 2023 werd er meer dan 57 miljoen kilogram aan plastic flessen op deNederlandse markt gebracht. Als onderdeel van de statiegeldregelgevingzamelden producenten in 2023 meer dan 42 miljoen kilogram plasticflessen weer in. In het evaluatierapport is te lezen dat sinds 2021 dehoeveelheid ingezamelde flesjes groeit, er meer flessen en blikjesgerecycled worden en er minder flessen en blikjes in het zwerfafvalworden gevonden. De inname van flessen via het statiegeldsysteem leverteen zuivere recyclestroom op die het mogelijk maakt er weer nieuweflessen van te maken8. De recycling die hiermee wordt gerealiseerd, leverteen CO2-winst op van ongeveer 77kton per jaar. Daarnaast is het aantalplastic flessen en blikjes dat in het zwerfafval belandt met ongeveer 70%gedaald sinds de invoering van de statiegeldregelgeving. Hier heeft deregelgeving een duidelijk positief effect gehad. In het evaluatierapportwordt geconcludeerd dat de statiegeldregelgeving dus doet waarvoordeze er is gekomen: het verminderen van zwerfafval en het stimuleren vanrecycling.Tegelijkertijd is het duidelijk dat de uitvoering van het statiegeldsysteem,waarvoor producenten en importeurs verantwoordelijk zijn, beter moet enkan. De wettelijk verplichte inzameldoelstelling van 90% voor plasticflessen is sinds 2022, het eerste jaar waarover de doelstelling van krachtwas, niet behaald. In 2023 bedroeg het inzamelpercentage 74%9.8De aparte inname van flessen via het statiegeldsysteem levert een zuivere recyclestroom vanPET op. PET is het plastic waarvan de flessen gemaakt zijn. Door strenge voedselveilig-heidseisen is deze zuivere stroom PET belangrijk voor de haalbaarheid van de hoogwaardigerecycling. Zonder, is de kans om van ingeleverde flessen nieuwe flessen te maken veel lastiger.9De 74% is opgebouwd uit 69% via gescheiden inzameling en 5% via niet gescheideninzameling. In de praktijk wordt gescheiden ingezameld via uitbetalende innamepunten endonatiebakken. De niet gescheiden inzameling gaat veelal via het PMD.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 1588 Prognoses10 wijzen erop dat de inzameldoelstellingen voor plastic flessenen blikjes ook in 2024 naar verwachting niet wordt gehaald. Een lagerinzamelpercentage betekent ook dat er meer betaald statiegeld nietterugkomt bij de consument, omdat de consument het statiegeld nietterugkrijgt als de verpakking niet wordt ingeleverd.In het kader van de evaluatie zijn consumenten gevraagd hoe zij destatiegeldregelgeving en het statiegeldsysteem ervaren. Hieruit blijkt dater veel draagvlak is voor statiegeld. Van de ondervraagden geeft 80% aanstatiegeld een (heel) goed idee te vinden en 62% is voorstander van(gedeeltelijke) uitbreiding van statiegeld naar andere drankverpakkingen,zoals drankenkartons en knijpverpakkingen. Wel ervaren consumentendrempels bij het inleveren van hun flessen en blikjes. Hierbij wordtbijvoorbeeld genoemd dat innameapparaten buiten werking zijn, flessenen blikjes geweigerd worden, er beperkte innamemogelijkheden zijn voorgrote hoeveelheden en er een gebrek is aan innamepunten op verschil-lende plekken (met name voor flessen en blikjes onderweg, buiten desupermarkt).2. (Mogelijke) neveneffecten statiegeldHet evaluatierapport besteedt ook aandacht aan een aantal zaken dieworden gesignaleerd als mogelijke onbedoelde bijeffecten van statiegeld,zoals het vermeende extra zwerfafval door opengebroken vuilnisbakkenen -zakken en vermeende vermijding van statiegeld door over te stappenop verpakkingen zonder statiegeld. Het rapport stelt dat opengebrokenprullenbakken een lokaal probleem zijn, dat met name speelt in grotesteden en op drukbezochte locaties. Voor de locaties waar dit speelt, is ditbegrijpelijk een probleem is. Maar het is belangrijk dat het evaluatie-rapport constateert dat dit een kleinschalig, en hopelijk oplosbaar, bijeffectis van een verder goed functionerend systeem. Gezien de beperkteomvang en lokale aard van het probleem, is besloten om hierover op ditmoment geen gerichte bepaling op te nemen in de regelgeving11. Inantwoord op Kamervragen is eerder aangegeven dat Verpact engemeenten hierover in gesprek moeten gaan om samen tot werkbareoplossingen te komen12.Wat betreft mogelijke verschuivingen naar andere drankverpakkingenzoals drankenkartons en knijpverpakkingen door de statiegeldplicht stelthet evaluatierapport dat op basis van de huidige cijfers geen groteverschuiving te zien is. Een minderheid van de consumenten geeft aanvaker verpakkingen zonder statiegeld te kopen in plaats van kleine plasticflessen of blikjes13. Producenten zeggen geen noemenswaardigeverschuiving in de verkoopcijfers te zien. Uit de landelijke monitoring vanhet zwerfafval door Rijkswaterstaat in opdracht van het ministerie blijktdat het aantal drankenkartons en knijpverpakkingen die in het zwerfafvalgevonden zijn, afgelopen jaren ongeveer gelijk bleef14. In het licht vandeze bevindingen, de niet behaalde inzameldoelstelling en de praktischeimplicaties, is besloten dat het nu niet opportuun is een statiegeldplicht10https://www.verpact.nl/nl/actueel/persbericht-reactie-inzameling-statiegeldflessen-en-blikjes-blijft-stijgen-innameplicht11Evaluatierapport komt hier ook niet op terug.12Antwoorden Kamervragen over grote lasten onder dwangsom voor drankenproducenten |Kamerstuk | Rijksoverheid.nl1311% van de consumenten geeft aan vaker grote plastic flessen te kopen in plaats van kleineplastic flessen. 11% van de consumenten geeft aan vaker drankkartons te kopen in plaats vankleine plastic flessen. De exacte hoeveelheid van «vaker» wordt niet geduid, maar dezepercentages staan hoogstwaarschijnlijk niet gelijk aan de exacte marktverschuiving.14https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/09/25/bijlage-3-resultaten-monitoring-drankverpakkingen-in-het-zwerfafval-1e-helft-2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 1589 op andere soorten drankverpakkingen toe te voegen. De beschikbarecapaciteit moet de komende periode gericht worden op het zo snelmogelijk behalen van de 90% inzameldoelstelling. Mocht er in detoekomst aanleiding zijn statiegeld uit te breiden naar andere drankver-pakkingen, geeft het merendeel van de consumenten aan hier voorstandervan te zijn. De aanleiding kan bijvoorbeeld zijn dat er alsnog significanteverschuivingen naar andere drankverpakkingen plaatsvinden, of dat dezeverpakkingen fors toenemen in het zwerfafval.Beleidsreactie op verbeteropties uit evaluatieOm de effectiviteit van het statiegeldbeleid te verbeteren worden in hetrapport verschillende beleidsopties genoemd, die elk kunnen bijdragenaan het verminderen van plastic flessen en blikjes in het zwerfafval en hetverhogen van het inzamelpercentage. Deze opties zijn ook op juridischehaalbaarheid onderzocht. Voor een nadere beschrijving van dezebeleidsopties wordt verwezen naar het volledige rapport in de bijlage bijdeze brief. Op basis van de inzichten en beleidsopties uit het rapport, zijnvervolgstappen geformuleerd die hieronder beschreven en toegelichtworden.1. Reikwijdte van het statiegeldsysteemOp dit moment geldt er geen statiegeldplicht voor plastic flessen met sapen zuivel. Deze flessen tellen echter wel mee voor de 90% inzameldoel-stelling. Producenten kunnen wel vrijwillig meedoen aan het statiegeld-systeem. Kijkend naar de hoeveelheid plastic sap- en zuivelflessen zal hoedan ook actie ondernomen moeten worden om de inzameling van dezeflessen te verbeteren, om het inzameldoel van 90% te bereiken. Plastic sapflessen: overwegen deze onder de statiegeldplicht te brengenUit de evaluatie blijkt dat op dit moment 2,1% van alle plastic flessen eensapfles zonder statiegeld is. Dit zijn niet alle sapflessen, omdat ongeveer70% van de producenten van sapflessen ervoor kiest vrijwillig statiegeldte heffen, om de inzameling van sapflessen te bevorderen. Ook geldt datsommige sappen statiegeldplichtig zijn omdat er water of suiker aan isAfbeelding 1: In onderstaande afbeelding is een schematische weergave gemaakt vande impact die plastic flessen met sap en zuivel op het inzamelpercentage hebben. Ergeldt een 90% inzameldoelstelling voor alle plastic flessen. In 2023 zijn 74% van alleflessen weer ingezameld. 85,5% van alle plastic flessen valt onder het statiegeld-systeem. 12,4% van alle flessen zijn plastic zuivelflessen zonder statiegeld. 2,1% vanalle flessen zijn plastic sapflessen zonder statiegeld. De grote van de vakken isbepaald aan de hand van de percentages.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 15810 toegevoegd15. Dit kan verwarrend zijn voor de consument, omdatsommige sapflessen wel en andere geen statiegeld hebben. Dit kan weerleiden tot frustratie bij consumenten op het moment van inleveren, omdatde flessen zonder statiegeld niet geaccepteerd worden terwijl deverwachting is dat een plastic fles statiegeld heeft.Verpact geeft als vertegenwoordiger van de producenten aan voorstanderte zijn van een statiegeldplicht op sap vanwege de inzameldoelstelling van90%. De ervaring met sapflessen die nu al vrijwillig onder het systeemvallen, laat zien dat dit kan zonder grote praktische problemen. Tot slot ishet goed te vermelden dat het op basis van de Europese Verpakkingenver-ordening vanaf 2029 verplicht wordt om een statiegeldsysteem te hebben,ook voor flessen met sap.Om bovenstaande redenen zal ik overwegen de uitzondering voorsapflessen te schrappen.Plastic zuivelflessen: vervolgonderzoek naar beste manier van innameDe impact van plastic zuivelflessen op de inzameldoelstelling is groot,want op dit moment is 12,4% van alle plastic flessen een zuivelfles zonderstatiegeld.Eerder zijn mogelijke hygiëneproblemen bij de innamepunten envervuiling bij het recyclen redenen geweest om geen statiegeldplicht voorzuivel te implementeren. Om diezelfde redenen is ook in de EuropeseVerpakkingenverordening zuivel uitgezonderd van een statiegeldplicht.Wel staat in deze verordening expliciet dat zuivel onder bepaaldevoorwaarden toegevoegd mag worden, als dit nodig is voor het behalenvan de 90% inzameldoelstelling.In het evaluatierapport staat dat in Duitsland, waar plastic zuivelflessensinds 2024 statiegeld hebben, de hygiëneproblemen bij de innamepuntenmeevallen door het goed schoonhouden van de innameapparatuur.Daarnaast is hygiëne ook in Noorwegen, waar eveneens statiegeld opplastic zuivelflessen zit, geen probleem. Daarbij wordt overigens gestelddat hierbij mogelijk ook een rol speelt dat het volume zuivel in die landenbeperkt is. Het is dus sterk de vraag of dit in Nederland net zoprobleemloos zou zijn, kijkend naar de grote hoeveelheid plasticzuivelflessen in ons land. Daarnaast stelt het evaluatierapport datDuitsland sinds de toevoeging van zuivel aan het systeem wel problemenervaart met vervuilde plastic stromen, doordat zuivel vaak in andere typeplastic (PS/HDPE) flessen zit dan bijvoorbeeld frisdrank (PET). Ditbemoeilijkt het recyclen of vraagt om aanpassingen in het soorteer- enrecyclingproces. Uit het evaluatierapport wordt duidelijk dat statiegeld opzuivelflessen mogelijk is, maar om veel aanpassingen vraagt en dat demogelijke neveneffecten groot kunnen zijn.Om bovengenoemde redenen wordt er op dit moment geen statiegeldver-plichting opgenomen voor plastic flessen met zuivel in het Bbv. Aangeziendeze flessen echter wel onder de inzameldoelstelling van 90% vallen, zalde inzameling wel moeten verbeteren. Daarom zal er vervolgonderzoekgedaan worden naar de beste manier om zuivelflessen in te zamelen. Inhet onderzoek zal gekeken worden of er in het Bbv genoeg ruimte is voorproducenten om zuivelflessen in te zamelen buiten het statiegeldsysteemom16, of wijzigingen in de statiegeldregeling nuttig of nodig zijn, en zo ja15Het wordt dan gezien als frisdrank of water, waar een statiegeldplicht voor geldt.16Op dit moment zijn gescheiden inzameling via andere routes dan statiegeld en tot 5% nietgescheiden inzameling mogelijk.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 15811 in welke vorm. De verwachting is dat het onderzoek in het eerste kwartaalvan 2026 naar de Kamer kan worden gestuurd.2. De rol van verkooppunten in het statiegeldsysteemMomenteel liggen alle verantwoordelijkheden voor de uitvoering,inrichting en bekostiging van het statiegeldsysteem bij de producenten enimporteurs. Verkooppunten hebben in de praktijk een belangrijke rolbinnen het functioneren van het statiegeldsysteem, maar deze is nietjuridisch vastgelegd. In het evaluatierapport wordt voorgesteld omverkooppunten een juridisch toegeschreven rol te geven bij zowel deverkoop als inname van statiegeldverpakkingen.Geen verkoop van statiegeldplichtige flessen en blikjes zonder statiegeldUit de evaluatie blijkt dat bij sommige verkooppunten plastic flessen enblikjes verkocht worden zonder statiegeld, terwijl hier wel een statiegeld-plicht voor geldt. Dit zijn vaak plastic flessen en blikjes die zijn geprodu-ceerd voor een andere markt en zijn geïmporteerd uit het buitenland. Datis onwenselijk. Het is immers niet in lijn met de statiegeldregelgeving,oneerlijk voor winkels die wel netjes statiegeldflessen en -blikjes verkopenen verwarrend voor de consument. Hoewel hierop gehandhaafd kanworden via de producenten en importeurs, stelt de ILT dat dit relatieflastig is. Het evaluatierapport stelt daarom voor om verkooppunten teverplichten om statiegeld te heffen.Het is echter voor de uitvoering en voor de handhaafbaarheid veelmakkelijker om dit te regelen via een verbod op de verkoop van plasticflessen en blikjes zonder statiegeld, als hiervoor een statiegeldplicht geldt.Hierbij blijft de verantwoordelijkheid om statiegeld te heffen bij deproducent liggen, maar is het voor verkooppunten duidelijk dat ook zijzich hieraan te houden hebben. Hierdoor kan de ILT direct handhaven bijhet aantreffen van een overtreding.17 Het Bbv zal als zodanig wordenaangepast.Vervolgonderzoek voor innameplichtEen veelgenoemde beleidsoptie rond statiegeld is een verplichting voorverkooppunten van producten in statiegeldverpakkingen, om de verpak-kingen ook in te nemen. In het kort wordt dit een innameplicht genoemd.Het evaluatierapport geeft aan dat een innameplicht bevorderlijk is voorhet consumentengemak, omdat het zou leiden tot veel meer inname-punten en dus bijdraagt aan een fijnmazig innamesysteem. Daarmee zouhet tevens bijdragen aan een hoger inzamelpercentage, aangezienconsumenten in het consumentenonderzoek aangaven de afstand tot eeninnamepunt belangrijk te vinden. Dit zou ook de rijen voor statiegeldma-chines in supermarkten kunnen doen afnemen, aangezien er meeralternatieven zijn voor consumenten. Wel constateert het evaluatierapportdat in andere landen waar een innameplicht geldt, de meeste verpak-kingen nog altijd in de supermarkt worden ingeleverd.In het evaluatierapport wordt aangegeven dat uit de besprekingen metbelanghebbenden die als onderdeel van de evaluatie hebben plaatsge-vonden, er brede steun blijkt te zijn voor de invoering van een inname-plicht, bijvoorbeeld onder producenten, maatschappelijke organisaties, en17Dit verbod verbiedt niet de eventuele import van plastic flessen en blikjes zonder statiegeld,maar beoogt dat verkooppunten hun plastic flessen en blikjes met statiegeld verkopen zoalshet hoort. Voor het heffen van statiegeld zijn in de praktijk verschillende mogelijkheden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 15812 gemeenten. Wel zijn er verschillende beelden over de beste vorm enreikwijdte van zo’n plicht. Ook is bekend dat verkooppunten die nu nietinnemen (zoals bioscopen, bouwmarkten en benzinestations), afhoudendstaan tegenover zo’n plicht.Gelet op de brede steun voor het principe en het verwachte positieveeffect op het innamepercentage, ligt het voor de hand om zo’nverplichting in de regelgeving op te nemen. Wel is het van belang daarbijgoed oog te hebben voor de genoemde aspecten zoals reikwijdte, vormen praktische aspecten. Daarbij moet zeker ook oog zijn voor de praktischeuitvoerbaarheid en financiële gevolgen voor (kleine) ondernemers. Er zaldaarom een vervolgonderzoek worden gedaan om beter in kaart tebrengen welke opties er zijn voor de inrichting van een innameplicht enwelke gevolgen die hebben voor verschillende belanghebbenden. Daarbijworden ook de belangen van verschillende sectoren, zoals in de evaluatieook al benoemd, meegewogen. In het vervolgonderzoek wordt ookgekeken of en hoe er voorwaarden gesteld moeten worden aan verkoop-punten, zoals het evaluatierapport ook voorstelt, omdat sommigeinzamelpunten eerder drempels opwierpen18 voor de inlevermogelijk-heden van statiegeldverpakkingen. Op basis van de uitkomsten van ditonderzoek, kan een keuze worden gemaakt of en hoe een innameplicht inde regelgeving wordt opgenomen. De verwachting is dat het onderzoek inhet eerste kwartaal van 2026 naar de Kamer kan worden gestuurd.Een eventuele toekomstige implementatie van een innameplicht doet nietaf aan de verwachting dat Verpact ook tot die tijd haar uiterste best doetde inzameldoelstelling zo snel als mogelijk te behalen en het consumen-tengemak te blijven vergroten, door verdere uitbreiding van het aantalinzamelpunten. Daarnaast worden ook gemeenten en andere derdepartijen opgeroepen om in gesprek te gaan met Verpact om inzamel-punten te realiseren op drukbezochte locaties, zoals binnensteden.3. Minimum statiegeldbedrag niet omhoogVolgens het evaluatierapport kan een hoger statiegeldbedrag bijdragenaan een hogere inleverbereidheid bij consumenten. Tegelijkertijd geeft70% van de consumenten in het consumentenonderzoek aan nietbeïnvloed te worden door de hoogte van het statiegeldbedrag. Van deoverige respondenten geeft 21% aan dat vergelijkbare bedragen als die nugehanteerd worden (€ 0,15 voor blikjes en kleine plastic flessen en € 0,25voor grotere plastic flessen) genoeg prikkel geven. Slechts 7% geeft aandat zij een financiële prikkel boven de € 0,25 nodig hebben om hunstatiegeldverpakkingen in te leveren.Daarnaast geven de ondervraagden aan dat veel andere zaken belang-rijker of net zo belangrijk zijn voor hun inleverbereidheid. Zo worden devolgende punten vaker als belangrijk gezien dan de hoogte van hetstatiegeldbedrag: goedwerkende innameapparaten (dus niet defect/storing), kortere rijen (door voldoende innameapparaten of bulkmachines)en meer inlevermogelijkheden buiten de supermarkt.Ook blijkt uit het evaluatierapport dat het huidige statiegeldbedrag voorplastic flessen en blikjes in Nederland in lijn is met bedragen in andereEuropese landen, ook als er wordt gecorrigeerd voor koopkracht.Daarnaast wordt in sommige landen 90% inzameling gehaald met eenlager statiegeldbedrag.18https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2024/10/07/beantwoording-kamervragen-van-kent-sp-over-het-bericht-supermarkt-rommelt-weer-met-statiegeld-winkel-ontkentTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 15813 Het verhogen van het statiegeldbedrag zou kunnen bijdragen aan eenverbetering van het inzamelpercentage19. De exacte verbetering is sterkafhankelijk van de hoogte waarmee het statiegeld eventueel wordtverhoogd. Een verhoging naar € 0,25 cent geeft een kleinere verbeteringdan een verhoging naar € 0,50. Per cent verhoging is de bijdrage aan hetinzamelpercentage relatief klein. Dit betekent dat grotere impact op hetinzamelpercentage pas gemaakt kan worden vanaf de hogere bedragen.Daar staat tegenover dat dit een grote(re) ingreep is in het dagelijks levenvan consumenten in een tijd waar al veel zorgen zijn over de betaal-baarheid van producten20.Om bovengenoemde redenen wordt een verhoging van het minimumstatiegeldbedrag nu niet proportioneel geacht. Het minimum statiegeld-bedrag wordt dus niet verhoogd21. Voor nu zal de focus liggen op demaatregelen rondom de scope en de rol van verkooppunten, evenals deverantwoordelijkheid van Verpact om maatregelen te treffen om de normte behalen.4. Statiegeld dat door consument is betaald, maar niet geïndWanneer consumenten hun plastic flessen en blikjes niet inleveren,krijgen zij het statiegeld dat zij hebben betaald niet terug. Het evaluatie-rapport geeft aan dat op dit moment er over de jaren sinds de invoeringvan statiegeld in totaal ongeveer een half miljard aan statiegeld niet geïnddoor de consument. Ter illustratie: in 2024 is € 132 miljoen aan statiegeldniet geïnd door de consument en van 2021 tot en met 1 april 2024 was dit€ 374 miljoen.In eerdere berichtgeving is aangegeven dat wat betreft de transparantieen verplichtingen rondom dit niet geïnd statiegeld22, dit wordt meege-nomen in het doorontwikkeltraject voor de uitgebreide producentenver-antwoordelijkheid (UPV)23. Daarnaast is aan Verpact gevraagd of zij opvrijwillige basis hierover willen rapporteren. Hieraan heeft Verpactopvolging gegeven in april 202424 en februari 202525. Verpact geeft aandat het geld in het systeem blijft en dat zij dit geld investeren in hetverbeteren van het statiegeldsysteem, bijvoorbeeld in de uitrol vanaanvullende innameapparaten.In de evaluatie is gekeken naar wat hierover wordt gezegd in de statie-geldregelgeving. Daaruit blijkt dat op dit moment niet bepaald is (in hetBbv en Rbv) hoe producenten met niet-geretourneerd statiegeld moetenomgaan en dat dit kan leiden tot een lagere producenten bijdrage aan hetstatiegeldsysteem.19Dit is een uitspraak over het betaalde statiegeld en het terugkrijgen daarvan. Er is nietonderzocht wat het eventuele effect van een extra terugbetaling, zoals benoemd in Kamerstuk32 852-338, voor effect heeft. Mogelijk stijgt dan de inleverbereidheid meer.20Bij een extra terugbetaling, zoals benoemd in Kamerstuk 32 852-338, speelt dit argument inmindere mate omdat de consument geen extra statiegeld betaalt bij de aanschaf van flessenof blikjes.21Dit is geen verhoging van het wettelijk minimum statiegeldbedrag. Het staat producenten enimporteurs hierbij alsnog vrij het statiegeld bedrag te verhogen indien zij dit nodig achten.22Naar aanleiding van de motie Kostic´23De brief in reactie op de motie: Kamerbrief met reactie op motie Kostic over statiegeldregel-geving | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl. Kamervragen waarin dit nogmaals is benadrukt:Antwoorden Kamervragen over grote lasten onder dwangsom voor drankenproducenten |Kamerstuk | Rijksoverheid.nl24Verpact: Statiegeld in Nederland, een toelichting_1.pdf25Verpact: VRP_Factsheet_update_statiegeld_feb25_03Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 15814 In het evaluatierapport wordt de suggestie gedaan om een verpakkingen-belasting naar Noors model in te voeren als flankerend beleid, om eenfinanciële prikkel te geven een zo hoog mogelijk inzamelpercentage tebehalen. Hierbij wordt er een belasting geheven die gekoppeld is aan hetinzamelpercentage. Hoe minder plastic flessen en blikjes er wordeningezameld, hoe hoger de belasting.De verpakkingenbelasting is als flankerend beleid lastig in te regelen inhet bestaande Bbv en de Rbv. Dit vraagt om een apart juridisch traject.Daarnaast is niet in beeld gebracht wat de voor- en nadelen en eventueleverdere effecten van een dergelijke maatregel zijn. Om die reden is ergekozen deze beleidsoptie op dit moment niet op te pakken. Wel zal ervervolgonderzoek worden gedaan naar of en hoe in de statiegeldregelingiets kan worden opgenomen over niet-geïnd statiegeld, zoals bijvoorbeeldhet wettelijk verplichten van transparantie over de financiën wat Verpactnu in de praktijk al doet) en het wettelijk verplichten van de investering inhet functioneren van het systeem (wat Verpact nu in de praktijk al doet).5. Europees statiegeldlogoIn het evaluatierapport wordt tevens voorgesteld om tot een Europees ofmeertalig statiegeldlogo te komen. Dit punt wordt reeds geadresseerd inde Europese Verpakkingenverordening, waarin is vastgesteld dat er eenEuropees statiegeldlogo komt dat geharmoniseerd is in alle lidstaten26. Depunten die in het evaluatierapport benoemd worden, zullen meegenomenworden in de feedback richting de Europese Unie in het ontwerpen vanhet statiegeldlogo.26PPWR artikel 12Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 694, nr. 15815