Memorie van toelichting

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202436 550 XVIIWijziging van de begrotingsstaat voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar 2024 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)MEMORIE VAN TOELICHTINGNr. 21Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 INHOUDSOPGAVEA.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL3B.BEGROTINGSTOELICHTING41Leeswijzer42Beleid42.1Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties43Beleidsartikelen6Artikel 1: Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen6Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat10Artikel 3: Sociale vooruitgang13Artikel 4: Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling15Artikel 5: Multilaterale samenwerking en overige inzet18Bijlage 1: Meerjarige juridische verplichtingen222Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTELWetsartikelen 1 tot en met 3De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2024 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.De in de begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begro­tingstoelichting).De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,E.N.A.J. Schreinemacher3Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 B. BEGROTINGSTOELICHTING1 LeeswijzerDe voorliggende suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de Ontwerpbegroting 2024 van hoofdstuk XVII van de begroting van het Rijk.In hoofdstuk 2 is een overzicht opgenomen met de belangrijkste mutaties op de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking met een toelichting op de substantiële verschillen.Hoofdstuk 3 bevat per beleidsartikel een tabel budgettaire gevolgen van beleid. Na de tabel ‘budgettaire gevolgen van beleid’ wordt een toelichting op de mutaties gegeven. Hierbij worden per artikel de mutaties die groter of gelijk zijn aan de ondergrenzen in onderstaande staffel (tabel 1) conform de Rijksbegrotingsvoorschriften toegelicht. De wijzigingen van de verplich­tingen worden alleen toegelicht wanneer ze groter zijn dan 10% ten opzichte van de vorige stand op artikelniveau.Tabel 1 Ondergrenzen conform RBVOmvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoenBeleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)< 5012=> 50 en < 20024=> 200 < 1000510=> 10001020Een hogere bezetting en prijs bij het COA van eerstejaars asielzoekers uit DAC-landen leiden tot een tegenvaller binnen het ODA-budget, waardoor een herschikking van het BHOS-budget plaatsvindt. Deze meerkosten van asiel worden grotendeels bekostigd uit het bufferartikel van de BHOS-begroting in 2026 en een kasschuif vanuit 2025. Per saldo resteert in 2026 een ombuiging van EUR 288 miljoen op de BHOS-begroting. In deze eerste suppletoire begroting wordt de ombuiging op artikelniveau verwerkt en administratief geboekt op het instrument «nog te verdelen» op de artike­londerdelen 1.3, 2.3, 3.1, 4.3 en 5.2. Evenals bij de ombuigingen die in de begroting 2024 zijn verwerkt zijn in de berekening de intensiveringen uit het coalitieakkoord en de BHOS-nota rekenkundig ontzien. Bij een volgend begrotingsmoment wordt inzichtelijk gemaakt hoe de ombuiging is verwerkt en is verdeeld naar de artikelonderdelen.Middels de extrapolatie wordt het jaar 2029 toegevoegd aan de begrotings­horizon. Hierdoor bevat het jaar 2029 in de tabellen ‘Budgettaire gevolgen van beleid’ zowel de mutaties uit deze eerste suppletoire begroting als een extrapolatie van de jaarbedragen.2 Beleid2.1  Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutatiesIn dit wetsvoorstel is een aantal begrotingswijzigingen opgenomen die per saldo leiden tot een verhoging van de geraamde uitgaven op de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII) met EUR 213 miljoen en een verhoging van de geraamde ontvangsten met 4Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 EUR 11,9 miljoen. De belangrijkste uitgavenmutaties bij eerste suppletoire begroting worden in onderstaande tabel weergegeven en toegelicht. De uitgebreide toelichtingen zijn per beleidsartikel opgenomen in hoofdstuk 3.Tabel 2 Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2024 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)ArtikelnummerUitgaven 2024Vastgestelde begroting 20243 719 718Belangrijkste suppletoire mutaties1) Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie1.26 1962) Klimaat2.331 0003) Maatschappelijk middenveld3.320 0004) Humanitaire hulp4.144 0005) Overig armoedebeleid5.2163 3246) Overige mutatiesdiv.‒ 51 502Stand 1e suppletoire begroting 20243 932 736Toelichting1) In de eerste suppletoire begroting 2024 worden de uitgaven op artikel 1.2 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie verhoogd. De verhoging komt door een structurele verhoging van de RVO-bijdrage noodzakelijk vanwege loon- en prijsbijstelling en additionele bouwkosten voor de Osaka Expo. 2) Vanuit het verdeelartikel wordt EUR 34 miljoen beschikbaar gesteld ten behoeve van het doorlenen van trekkingsrechten aan het Resilience and Sustainability Trust van het IMF.3) De extra toestroom van asielzoekers uit DAC-landen heeft in 2023 tot een herschikking binnen het ODA-budget geleid. Dit betekent een totale ombuiging van EUR 3,5 miljard in de periode 2023 t/m 2026 op de BHOS-begroting. Om het imago van Nederland als betrouwbare partner in ontwikkelingssamenwerking niet te schaden, was het uitgangspunt bij de verwerking van de ombuigingen dat lopende contracten niet zouden worden opengebroken. Er wordt nu bijgestuurd op het uitgavenbudget in 2024 en 2025 ter voorkoming dat contracten met partnerorganisaties onder het VMM-subsidiekader Power of Voices alsnog zouden moeten worden open gebroken na het initieel verwerken van de ODA-ombuigingen uit 2023 en verder.4) Het uitgavenbudget voor 2024 op artikelonderdeel 4.1 neemt toe. In verband met groeiende crises wereldwijd (in o.a. Gaza en Soedan) wordt vanuit het verdeelartikel 5.4 EUR 49 miljoen overgeheveld naar het instrument Noodhulp bijdragen op artikel 4.1 ten behoeve van humanitaire hulpverlening bij acute crises. Dit bedrag wordt o.a. ingezet voor een aanvullende bijdrage voor 2024 aan het Central Emergency Response Fund (CERF) van de Verenigde Naties (VN) (EUR 10 miljoen), waarmee VN-organi­saties snel kunnen inspringen op acute noden (in 2023 o.a. in Gaza, Soedan en Libië). Daarnaast wordt EUR 5 miljoen ingezet voor een bijdrage voor de VN-gezant voor wederopbouw voor Gaza, door een overheveling naar het Stabiliteitsfonds op de begroting van Buitenlandse Zaken (artikel 2.4).5) Ten aanzien van artikelonderdeel 5.2 neemt het budget toe. Dit komt door een reservering van EUR 20 miljoen die bedoeld is voor de wederopbouw in Gaza. Bij besteding van deze reservering wordt bepaald waar in de begroting dit budget nodig is en zal waar nodig over artikelen worden 5Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 overgeheveld. Daarnaast heeft het kabinet voor de jaren 2024 en 2025 additionele middelen voor niet-militaire steun aan Oekraïne beschikbaar gesteld. Deze middelen staan op artikelonderdeel 5.2. Waar nodig wordt het budget op een later moment nog naar artikel (onderdeel) overgeheveld.Tabel 3 Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2024 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)ArtikelnummerUitgaven 2024Vastgestelde begroting 202457 815Belangrijkste suppletoire mutaties1) Teruggave Europese Investeringsbank5.2111 991Stand 1e suppletoire begroting 202469 806Toelichting1) In 2024 wordt een ontvangst verwacht op artikel 5.21 vanwege een teruggave van de Europese Investeringsbank (EIB). Het betreft ongeveer EUR 12 miljoen in 2024 en in latere jaren ongeveer EUR 100.000 per jaar tot en met 2028.3 BeleidsartikelenArtikel 1: Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringenBudgettaire gevolgen van beleidIn aansluiting op de ontwerpbegrotingen en de Voorjaarsnota worden vanaf 2024 ook de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid van de 1ste suppletoire begrotingen. Dit betreft de extrapolatie van de begroting – het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens de mutaties tot en met t+5 die tijdens de voorjaarsbesluit­vorming zijn verwerkt.Tabel 4 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 (bedragen x € 1.000)Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastge­stelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Art.Verplichtingen411.1110411.11136.769447.8807.000‒ 6.10015.4506.200521.207Uitgaven601.4970601.4975.596607.0933.803‒ 31.0857.1007.100711.1791.1Duurzaam handels- en investeringssysteem, inclusief MVO35.114035.1141.50036.6142.0005.1006.2006.20040.556Subsidies (regelingen)19.729019.7291.50021.229‒ 2.5003.1006.2006.20024.767MVO en beleidsondersteuning (ODA)15.506015.506015.506‒ 4.500‒ 2.0000015.875MVO en beleidsondersteuning (non-ODA)4.22304.2231.5005.7232.0005.1006.2006.2008.892Opdrachten2.28102.28102.28100002.294MVO en beleidsondersteuning (non-ODA)2.28102.28102.28100002.294Bijdrage aan agentschappen1.90901.90901.90900002.3006Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastge­stelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Rijksdienst voor ondernemend Nederland1.90901.90901.90900002.300Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties11.195011.195011.1954.5002.0000011.195MVO en beleidsondersteuning (ODA)5.00005.00005.0004.5002.000005.000Contributies internationaal ondernemen (non-ODA)6.19506.19506.19500006.1951.2Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie98.273098.2736.196104.4693.9034.0003.0003.00095.273Subsidies (regelingen)30.781030.781030.781000030.781Programma's internationaal ondernemen10.000010.000010.000000010.000Versterking concurrentiepositie Nederland6.50206.50206.50200006.502Invest Internationaal9.78009.78009.78000009.780Dutch Trade and Investment Fund4.49904.49904.49900004.499Garanties1.50001.50001.50000001.500Dutch Trade and Investment Fund1.50001.50001.50000001.500Opdrachten20.752020.7523.19623.9489031.0000014.752Programma's internationaal ondernemen10.566010.56665011.216000010.566Dutch Trade and Investment Fund4.18604.18604.18600004.186Wereldtentoonstelling6.00006.0002.5468.5469031.000000Bijdrage aan agentschappen45.240045.2403.00048.2403.0003.0003.0003.00048.240Rijksdienst voor ondernemend Nederland45.240045.2403.00048.2403.0003.0003.0003.00048.2401.3Versterkte private sector en arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden468.1100468.110‒ 2.100466.010‒ 2.100‒ 40.185‒ 2.100‒ 2.100575.350Subsidies (regelingen)169.6900169.69022.353192.04317.90018.32516.57519.050209.800Marktontwikkeling en markttoegang15.450015.450‒ 40015.050‒ 400‒ 400‒ 400‒ 40020.050Economic governance and institutions19.900019.900019.900000022.400Financiële sector ontwikkeling36.105036.10530.27066.37526.63021.75020.85022.55071.550Infrastructuurontwikkeling32.300032.300‒ 5.00027.300‒ 5.00000034.100Duurzame productie en handel44.890044.890‒ 2.10042.790‒ 2.100‒ 2.100‒ 2.100‒ 2.10049.700(Jeugd)werkgelegenheid9.00009.00009.00000009.0007Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastge­stelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Nexus onderwijs en werk7.06507.065‒ 1.9375.128‒ 230300000Lokale private sector ontwikkeling4.98004.9801.5206.500‒ 1.000‒ 1.225‒ 1.775‒ 1.0003.000Leningen38.873038.873038.873000085.000Infrastructuurontwikkeling8.87308.87308.873000010.000Financiële sector ontwikkeling30.000030.000030.000000075.000Garanties10.000010.000010.000000010.000Financiële sector ontwikkeling10.000010.000010.000000010.000Opdrachten58.000058.000058.000000063.350Marktontwikkeling en markttoegang12.000012.000012.000000012.000Economic governance and institutions17.000017.000017.000000017.000Financiële sector ontwikkeling1.00001.00001.00000001.000Infrastructuurontwikkeling1.75001.75001.75000001.750(Jeugd)werkgelegenheid26.250026.250026.250000031.600Bijdrage aan agentschappen24.000024.000024.000000026.000Rijksdienst voor ondernemend Nederland24.000024.000024.000000026.000Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties167.5470167.547‒ 24.453143.094‒ 20.000‒ 20.425‒ 18.675‒ 21.150181.200International Labour Organisation5.70005.70005.70000005.700Lokale private sector ontwikkeling39.341039.3411.42140.7621.5007252.475035.150Marktontwikkeling en markttoegang15.767015.76740016.16740040040040018.600Partnershipprogramma ILO6.50006.500‒ 506.450‒ 509509509506.450Economic governance and institutions6.00006.00006.00000006.000Financiële sector ontwikkeling16.000016.000016.000000016.000Infrastructuurontwikkeling68.499068.499‒ 26.63441.865‒ 20.000‒ 20.000‒ 20.000‒ 20.00093.300Nexus onderwijs en werk9.74009.74041010.150‒ 1.850‒ 2.500‒ 2.500‒ 2.5000Nog te verdelen000000‒ 38.085000Nog te verdelen000000‒ 38.085000Ontvangsten14.000014.000014.000000014.0008Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Tabel 5 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)Stand ontwerp begrotingMutaties via NvW, moties, amendementen en ISBVastgestelde begrotingMutaties 1e suppletoire begrotingStand 1e suppletoire begrotingMutaties 1e suppletoire begrotingMutaties 1e suppletoire begrotingMutaties 1e suppletoire begrotingMutaties 1e suppletoire begroting202420242024202420242025202620272028(1)(2)(3)=(1+2)(4)(5)=(3+4)Verplichtingen411 1110411 11136 769447 8800000garantieverplichtingen100 0000100 0000100 000overige verplichtingen311 1110311 11136 769347 880ToelichtingVerplichtingenIn de eerste suppletoire begroting 2024 worden de verplichtingen op artikel 1 verhoogd o.a. voor het uitvoeren van het toezicht op de IMVO-wetgeving (CSDDD richtlijn) en voor nieuwe programma's bij de ambassades. In 2025 stijgt het budget door nieuwe verplichtingen in het kader van Osaka Expo en hogere uitvoeringskosten RVO vanwege loon en prijspeil aanpassingen. Verder wordt het verplichtingenbudget in 2026 naar beneden bijgesteld door een verlaging van het verplichtingenbudget van de ambassades en het doorschuiven van de ILO bijdrage naar 2027. In 2028 wordt het verplichtingenbudget verhoogd door nieuwe verplichtingen voor ILO en de bijdrage aan RVO. De mutatie voor 2029 betreft de toevoeging van het gehele verplichtingenbudget.UitgavenDe uitgaven voor 2024 op artikel 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen zijn voor 89% juridisch verplicht (stand midden april 2024).Artikelonderdeel 1.1In de eerste suppletoire begroting 2024 worden de uitgaven op artikel 1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem, inclusief MVO structureel verhoogd in het kader van de uitvoering van het toezicht op de IMVO-wetgeving (CSDDD-richtlijn) en de anti-dwangarbeidverordening (FLR). De CSDDD-richtlijn verplicht grote bedrijven misstanden in hun waardeketen op mens en milieu in kaart te brengen en aan te pakken. Verder ziet de anti-dwangarbeidverordening erop toe dat producten die gemaakt worden met dwangarbeid verboden worden en niet meer op de EU-markt gebracht worden.Artikelonderdeel 1.2 In de eerste suppletoire begroting 2024 worden de uitgaven op artikel 1.2 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie verhoogd. De verhoging komt door een structurele verhoging van de RVO bijdrage, additionele bouwkosten voor de Osaka Expo en door een overheveling voor de doorlopende bijdrage aan RVO (Netherlands Branding programma). Verder worden de uitgave o.a. in 2025 en 2026 verhoogd in het kader van Osaka Expo.Nog te verdelen Als gevolg van de hogere bezetting en prijs bij het COA van eerstejaars asiel­zoekers uit DAC-landen, heeft er een herschikking plaatsgevonden binnen het ODA-budget. Dit betekent een ombuiging op de BHOS-programma’s in 2026. Op het ODA-budget van artikel 1 wordt EUR 38 miljoen omgebogen in 9Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 2026. Deze ombuiging is administratief geboekt op het instrument «nog te verdelen» binnen artikelonderdeel 1.3. Bij een volgend begrotingsmoment kan en zal inzichtelijk gemaakt hoe de ombuiging uiteindelijk zal worden verwerkt en verdeeld naar de artikelonderdelen.Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaatBudgettaire gevolgen van beleidIn aansluiting op de ontwerpbegrotingen en de Voorjaarsnota worden vanaf 2024 ook de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid van de 1ste suppletoire begrotingen. Dit betreft de extrapolatie van de begroting – het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens de mutaties tot en met t+5 die tijdens de voorjaarsbesluit­vorming zijn verwerkt.Tabel 6 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 2 (bedragen x € 1.000)Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastge­stelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Art.Verplichtingen753.9480753.948524.5011.278.449‒ 27.76661.21911.00227.502804.139Uitgaven905.8440905.84428.943934.787‒ 57‒ 74.32443431.141.8252.1Voedselzekerheid392.3450392.3450392.3450000439.295Subsidies (regelingen)97.202097.2029.230106.43230.30019.2504.500‒ 10.70091.000Realiseren ecologische houdbare voedselsystemen13.000013.000013.0000‒ 3.0000020.000Bevorderen inclusieve, duurzame groei in de agrarische sector10.000010.00010.00020.00010.00010.00010.000021.000Kennis & capaciteitsopbouw ten behoeve van voedselzekerheid3.00003.00003.00000003.000Uitbannen huidige honger en voeding19.000019.000019.00000‒ 14.400‒ 14.00012.000Voedselzekerheid52.202052.202‒ 77051.43220.30012.2508.9003.30035.000Opdrachten23.000023.000‒ 8.27214.728‒ 9.000‒ 9.000‒ 12.700‒ 12.50016.500Kennis & capaciteitsopbouw ten behoeve van voedselzekerheid13.000013.000‒ 1.00012.00000‒ 3.700‒ 4.00015.000Realiseren ecologische houdbare voedselsystemen10.000010.000‒ 7.2722.728‒ 9.000‒ 9.000‒ 9.000‒ 8.5001.500Bijdrage aan agentschappen3.13203.13203.13200003.795Rijksdienst voor ondernemend Nederland3.13203.13203.13200003.795Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties269.0110269.011‒ 958268.053‒ 21.300‒ 10.2508.20023.200328.000Voedselzekerheid131.8540131.85413.792145.64610.47512.30033.20038.700173.00010Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastge­stelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Realiseren ecologische houdbare voedselsystemen24.000024.000024.000‒ 4.0000‒ 19.000‒ 10.00045.000Bevorderen inclusieve, duurzame groei in de agrarische sector40.500040.500040.500‒ 10.000‒ 5.20002.50061.000Kennis & capaciteitsopbouw ten behoeve van voedselzekerheid26.000026.000026.000000027.000Uitbannen huidige honger en voeding46.657046.657‒ 14.75031.907‒ 17.775‒ 17.350‒ 6.000‒ 8.00022.000Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000002.2Water194.1640194.164‒ 2.057192.107‒ 2.057‒ 2.057‒ 2.057‒ 2.057231.657Subsidies (regelingen)55.158055.158‒ 55754.601‒ 7.687‒ 1.8773.0434.69375.179Waterbeheer27.119027.1192.29329.4121.4432.4432.9433.69338.500Drinkwater en sanitatie28.039028.039‒ 2.85025.189‒ 9.130‒ 4.3201001.00036.679Opdrachten5.25005.250‒ 1.5003.750‒ 5000‒ 2.0002504.378Waterbeheer5.25005.250‒ 1.5003.750‒ 5000‒ 2.0002504.378Bijdrage aan agentschappen2.00002.00002.00000002.000Rijksdienst voor ondernemend Nederland2.00002.00002.00000002.000Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties131.7560131.7560131.7566.130‒ 180‒ 3.100‒ 7.000150.100Waterbeheer89.656089.656‒ 4.00085.656‒ 470‒ 5.780‒ 3.100‒ 7.00089.600Drinkwater en sanitatie42.100042.1004.00046.1006.6005.6000060.5002.3Klimaat319.3350319.33531.000350.3352.000‒ 72.2672.1002.100470.873Subsidies (regelingen)98.882098.882‒ 1.67797.20537.20041.20049.20049.200143.400Klimaat algemeen32.882032.88212333.005000032.400Hernieuwbare energie26.000026.000026.000000026.000Dutch Fund for Climate and Development40.000040.000‒ 30.00010.000000040.000Bosbehoud00028.20028.20037.20041.20049.20049.20045.000Bijdrage aan agentschappen3.40003.40003.40000003.400Rijksdienst voor ondernemend Nederland3.40003.40003.40000003.400Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties217.0530217.05332.677249.730‒ 35.200‒ 39.200‒ 47.100‒ 47.100324.073Contributie IZA/IZT357035713581111358Klimaatprogramma's (non-ODA)1.59501.595‒ 1001.495‒ 100‒ 100001.555Klimaat algemeen150.4590150.459‒ 139.22411.235‒ 222.101‒ 247.101‒ 257.101‒ 257.10119.01811Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastge­stelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Hernieuwbare energie56.000056.000056.000000086.000UNEP8.64208.64208.64200007.142Bosbehoud00011.00011.00022.00028.00030.00030.00030.000Multilaterale klimaatfondsen000127.000127.000165.000180.000180.000180.000180.000Resilience and Sustainability Trust00034.00034.00000000Nog te verdelen000000‒ 74.267000Nog te verdelen000000‒ 74.267000Ontvangsten0000000000ToelichtingVerplichtingenHet verplichtingenbudget in 2024 neemt toe met EUR 524,5 miljoen. De grootste posten zijn het afsluiten van het Food Systems Resilience Program met de Wereldbank voor Oost en Zuidelijk Afrika, dit betreft een verplichting van EUR 173 miljoen (2024-2030). In 2024 wordt een vervolg gegeven aan de 10 jaar Nederlandse inzet om beschikbaarheid van goede kwaliteit zaaigoed in Afrika te verbeteren, EUR 100 miljoen (2024-2034). Daarnaast is er EUR 10,5 miljoen verplichtingenbudget overgemaakt vanuit 1.3 naar 2.3 voor het National Initiatives for Sustainable & Climate Smart Oil Palm Smallholders (NISCOPS) programma van IDH. Bovendien is het verplichtingenbudget verhoogd in het kader van de bijdrage aan het Inter­national Fund for Agricultural Development (IFAD) voor EUR 128 miljoen en voor EUR 34 miljoen om het doorlenen van trekkingsrechten aan het Resilience and Sustainability Trust (RST) van het IMF mogelijk te maken. Tot slot wijzigt het verplichtingenbudget door diverse lokale projecten voor EUR 79 miljoen.UitgavenDe uitgaven voor 2024 op artikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselze­kerheid, water en klimaat zijn voor 95% juridisch verplicht (stand midden april 2024).Artikelonderdeel 2.3Vanuit het verdeelartikel wordt EUR 34 miljoen beschikbaar gesteld ten behoeve van het doorlenen van trekkingsrechten aan het Resilience and Sustainability Trust van het IMF. Deze reservering doet daarmee recht aan de toezegging aan het kamerlid Hirsch bij de begrotingsbehandeling 2024 om binnen de begroting een substantieel bedrag vrij te maken voor de aanpak van grondoorzaken van armoede en irreguliere migratie. De Resilience & Sustainability Trust helpt lage-inkomenslanden en kwetsbare middenin­komenslanden weerbaarheid op te bouwen tegen externe schokken als klimaatverandering en verzekert op deze wijze duurzame groei. De trust voorziet daarmee in betaalbare financiering van de bestrijding van de grondoorzaken van armoede.Nog te verdelen Als gevolg van de hogere bezetting en prijs bij het COA van eerstejaars asiel­zoekers uit DAC-landen, heeft er een herschikking plaatsgevonden binnen 12Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 het ODA-budget. Dit betekent een ombuiging op de BHOS-programma’s in 2026. Op artikel 2 wordt EUR 74 miljoen omgebogen in 2026. Deze ombuiging is administratief geboekt op het instrument «nog te verdelen» binnen artikelonderdeel 2.3. Bij een volgend begrotingsmoment kan en zal inzichtelijk gemaakt hoe de ombuiging uiteindelijk zal worden verwerkt en verdeeld naar de artikelonderdelen.Artikel 3: Sociale vooruitgangBudgettaire gevolgen van beleidIn aansluiting op de ontwerpbegrotingen en de Voorjaarsnota worden vanaf 2024 ook de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid van de 1ste suppletoire begrotingen. Dit betreft de extrapolatie van de begroting – het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens de mutaties tot en met t+5 die tijdens de voorjaarsbesluit­vorming zijn verwerkt.Tabel 7 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 3 (bedragen x € 1.000)Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Art.Verplichtingen309.6760309.67664.224373.900‒ 91.342110.66043.577‒ 74.123383.272Uitgaven802.9980802.99821.725824.7236.725‒ 70.2342.1552.155900.1343.1Mondiale gezondheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten508.5370508.5371.725510.2621.725‒ 70.2342.1552.155558.939Subsidies (regelingen)201.5760201.5769.618211.1942.765‒ 613‒ 5.139‒ 6.254271.840Mondiale gezondheid en SRGR201.5760201.5769.618211.1942.765‒ 613‒ 5.139‒ 6.254271.840Opdrachten17.825017.825017.825000017.975Mondiale gezondheid en SRGR17.825017.825017.825000017.975Bijdrage aan agentschappen139013901390000100Rijksdienst voor ondernemend Nederland139013901390000100Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties288.9970288.997‒ 7.893281.104‒ 1.0402.7687.2948.409269.024WHO/PAHO6.71306.7134097.1224094094094097.122Mondiale gezondheid en SRGR184.8820184.882‒ 8.302176.580‒ 1.4492.3596.8858.000164.500UNFPA60.000060.000060.000000060.000UNAIDS23.000023.000023.000000023.000Partnershipprogramma WHO14.402014.402014.402000014.402Nog te verdelen000000‒ 72.389000Nog te verdelen000000‒ 72.38900013Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 20293.2Vrouwenrechten en gendergelijkheid47.609047.609047.609000052.439Subsidies (regelingen)34.109034.109034.109000046.439Vrouwenrechten34.109034.109034.109000046.439Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties13.500013.500013.50000006.000Vrouwenrechten7.50007.50007.50000000UNWOMEN6.00006.00006.00000006.000Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000003.3Maatschappelijk middenveld182.8590182.85920.000202.8595.000000219.206Subsidies (regelingen)167.5920167.59215.870183.4623.8435.3455.3455.345217.056Versterking maatschappelijk middenveld167.5920167.59215.870183.4623.8435.3455.3455.345217.056Opdrachten7.28207.28207.28200002.000Versterking maatschappelijk middenveld6.00006.00006.00000002.000Versterking maatschappelijk middenveld Monitoringsfonds1.28201.28201.28200000Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties7.98507.9854.13012.1151.157‒ 5.345‒ 5.345‒ 5.345150Versterking maatschappelijk middenveld7.98507.9854.13012.1151.157‒ 5.345‒ 5.345‒ 5.345150Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000003.4Onderwijs63.993063.993063.993000069.550Subsidies (regelingen)1.50001.50001.50000000Onderzoeksprogramma's1.50001.50001.50000000Opdrachten60.140060.140060.140000069.550Onderwijs200020002000000100Onderzoeksprogramma's2.00002.00002.00000001.500Hoger Onderwijs57.940057.940057.940000067.950Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties2.35302.35302.35300000Onderwijs2.35302.35302.35300000Ontvangsten0000000000ToelichtingVerplichtingen In 2024 is er per saldo sprake van een verhoging van het verplichtingen­budget, voornamelijk toe te schrijven aan de uitvoering van landenpro­gramma’s in Benin, Oeganda en Burundi. In Benin is een voor 2023 geplande 14Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 activiteit op het gebied van veilige abortus uitgesteld naar 2024 en wordt het UNFPA programma voor seksuele voorlichting aan jongeren verlengd voor een nieuwe fase van vijf jaar. De ophoging van het verplichtingenbudget in Oeganda is vooral voor de nieuwe fase van UNFPA’s ANSWER-programma. In Burundi wordt een meerjarige verplichting aangegaan in verband met de samenwerking met de universiteit in Burundi als onderdeel van het SRGR-programma.Het verplichtingenbudget in 2025 gaat omlaag en in 2026 omhoog vanwege het doorschuiven van het UNAIDS arrangement welke nu voor 2026 is gepland. Hierdoor wijzigt de verplichtingenruimte wat in 2028 tot een verlaging leidt.In aanvulling daarop verhoogt het verplichtingenbudget in 2026 en in 2027 vanwege de continuering van het HIV/AIDS-programma in Mozambique.De verlaging in 2028 van het van verplichtingenbudget is vanwege de aanpassingen van het verplichtingenritme voor UNAIDS arrangement als toegelicht bij 2025.UitgavenDe uitgaven voor 2024 op artikel 3 Sociale vooruitgang zijn voor 85% juridisch verplicht (stand midden april 2024).Artikelonderdeel 3.1Er is sprake van een per saldo verhoging van uitgaven op Global Health voor de jaren 2024 tot en met 2029 vanwege een overheveling vanuit beleidsartikel 2.2 voor een bijdrage aan het Global Analysis and Assessment of Sanitation and Drinking Water programma van de Wereldgezondheidsor­ganisatie (WHO/GLAAS).Artikelonderdeel 3.3Er wordt bijgestuurd op het uitgavenbudget in 2024 en 2025 ter voorkoming dat contracten met partnerorganisaties onder het VMM-subsidiekader Power of Voices zouden moeten worden open gebroken na het initieel verwerken van de ODA-ombuigingen uit 2023 en verder vanwege de forse asieltegenvaller bij voorjaarsnota 2023.Nog te verdelen Als gevolg van de hogere bezetting en prijs bij het COA van eerstejaars asiel­zoekers uit DAC-landen, heeft er een herschikking plaatsgevonden binnen het ODA-budget. Dit betekent een ombuiging op de BHOS-programma’s in 2026. Op artikel 3 wordt EUR 72 miljoen omgebogen in 2026. Deze ombuiging is administratief geboekt op het instrument «nog te verdelen» binnen artikelonderdeel 3.1. Bij een volgend begrotingsmoment wordt inzichtelijk gemaakt hoe de ombuiging is verwerkt en is verdeeld naar de artikelonderdelen. Artikel 4: Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkelingBudgettaire gevolgen van beleidIn aansluiting op de ontwerpbegrotingen en de Voorjaarsnota worden vanaf 2024 ook de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid van de 1ste suppletoire begrotingen. Dit 15Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 betreft de extrapolatie van de begroting – het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens de mutaties tot en met t+5 die tijdens de voorjaarsbesluit­vorming zijn verwerkt.Tabel 8 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 4 (bedragen x € 1.000)Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Art.Verplichtingen531.19015.000546.190531.5781.077.768‒ 532.998397.752‒ 79.099‒ 36.000750.187Uitgaven1.012.16515.0001.027.16543.8021.070.967‒ 198‒ 76.799‒ 9901.112.2604.1Humanitaire Hulp520.01715.000535.01744.000579.0170000520.017Subsidies (regelingen)117.0000117.0005.000122.0005.0005.0005.0005.000122.000Noodhulpprogramma's117.0000117.0005.000122.0005.0005.0005.0005.000122.000Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties403.01715.000418.01739.000457.017‒ 5.000‒ 5.000‒ 5.000‒ 5.000398.017Noodhulpprogramma's288.00015.000303.00039.000342.000‒ 5.000‒ 5.000‒ 5.000‒ 5.000283.000Noodhulpprogramma's non-ODA1.01701.01701.01700001.017UNHCR35.000035.000035.000000035.000UNRWA19.000019.000019.000000019.000Wereldvoedselprogramma60.000060.000060.000000060.0004.2Opvang en bescherming in de regio en migratiesamenwerking291.2950291.2950291.2950000357.000Subsidies (regelingen)5.00005.00010.50015.50010.5009.0008.0008.00013.000Opvang in de regio5.00005.0007.50012.5007.5006.0005.0005.00010.000Migratie en ontwikkeling0003.0003.0003.0003.0003.0003.0003.000Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties286.2950286.295‒ 10.500275.795‒ 10.500‒ 9.000‒ 8.000‒ 8.000344.000Opvang in de regio227.2950227.295‒ 7.500219.795‒ 7.500‒ 6.000‒ 5.000‒ 5.000288.000Migratie en ontwikkeling59.000059.000‒ 3.00056.000‒ 3.000‒ 3.000‒ 3.000‒ 3.00056.0004.3Veiligheid en Rechtstaatontwikkeling200.8530200.853‒ 198200.655‒ 198‒ 76.799‒ 990235.243Subsidies (regelingen)57.653057.653‒ 2.20055.453000076.438Legitieme stabiliteit7.00007.00007.000000018.950Inclusieve vredes- en politieke processen15.500015.500015.500000013.000Functionerende rechtsorde35.153035.153‒ 2.20032.953000044.488Opdrachten1.50001.50001.50000001.500Inclusieve vredes- en politieke processen1.50001.50001.50000001.50016Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties141.7000141.7002.002143.702‒ 198‒ 198‒ 990157.305Legitieme stabiliteit4.00004.00004.000000012.000Functionerende rechtsorde101.2000101.2002.002103.202‒ 198‒ 198‒ 990103.000Inclusieve vredes- en politieke processen36.500036.500036.500000042.305Nog te verdelen000000‒ 76.601000Nog te verdelen000000‒ 76.601000Ontvangsten0000000000ToelichtingVerplichtingenHet verplichtingenbudget voor 2024 wordt verhoogd, met name doordat een deel van de verplichtingen (EUR 250 miljoen) voor het Prospects 2 programma niet in 2023 maar in 2024 wordt aangegaan. Dit gebeurt meerjarig budgetneutraal doordat de verplichtingenbudgetten voor 2025 t/m 2029 worden verlaagd (totaal EUR 100 miljoen) en door onderbesteding op het verplichtingenbudget voor 2023 (EUR 150 miljoen). Daarnaast wordt het verplichtingenbudget voor 2024 opgehoogd in verband met de subsidie­tender Contributing to Peaceful and Safe Societies en de subsidietender Migration and Displacement gezien de verschuiving van het moment van toekennen van 2023 naar 2024.Tot slot vinden verplichtingenschuiven plaats van 2025 naar 2026 (totaal EUR 456 miljoen) doordat de meerjarige verplichtingen voor UNHCR, UNRWA en WFP in 2026 zullen worden aangegaan. Aangezien de daarop­volgende verplichtingen in 2030 zijn voorzien, wordt het verplichtingen­budget voor 2029 naar beneden bijgesteld.UitgavenDe uitgaven voor 2024 op artikel 4 Vrede, veiligheid en duurzame economische ontwikkeling zijn voor 78% juridisch verplicht (stand midden april 2024).Artikelonderdeel 4.1Het uitgavenbudget voor 2024 op artikelonderdeel 4.1 neemt toe. In verband met groeiende crises wereldwijd (in o.a. Gaza en Soedan) wordt vanuit verdeelartikel 5.4 EUR 49 miljoen overgeheveld naar het instrument Noodhulp bijdragen op artikel 4.1 ten behoeve van humanitaire hulpver­lening bij acute crises. Dit bedrag wordt o.a. ingezet voor een aanvullende bijdrage voor 2024 aan het Central Emergency Response Fund (CERF) van de Verenigde Naties (VN) (EUR 10 miljoen), waarmee VN-organisaties snel kunnen inspringen op acute noden (in 2023 o.a. in Gaza, Soedan en Libië). Daarnaast wordt EUR 5 miljoen ingezet voor een bijdrage voor de VN-gezant voor wederopbouw voor Gaza, door een overheveling naar het Stabiliteitsfonds op de begroting van Buitenlandse Zaken (artikel 2.4).17Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Artikelonderdeel 4.2 Binnen artikelonderdeel 4.2 verschuiven budgetten van het instrument bijdragen naar subsidies, met name in verband met toekenningen op het subsidiebeleidskader Migration and Displacement.Nog te verdelen Als gevolg van de hogere bezetting en prijs bij het COA van eerstejaars asiel­zoekers uit DAC-landen, heeft er een herschikking plaatsgevonden binnen het ODA-budget. Dit betekent een ombuiging op de BHOS-programma’s in 2026. Op artikel 4 wordt EUR 77 miljoen omgebogen in 2026. Deze ombuiging is administratief geboekt op het instrument «nog te verdelen» binnen artikelonderdeel 4.3. Bij een volgend begrotingsmoment wordt inzichtelijk gemaakt hoe de ombuiging is verwerkt en is verdeeld naar de artikelonderdelen.Artikel 5: Multilaterale samenwerking en overige inzetBudgettaire gevolgen van beleidIn aansluiting op de ontwerpbegrotingen en de Voorjaarsnota worden vanaf 2024 ook de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid van de 1ste suppletoire begrotingen. Dit betreft de extrapolatie van de begroting – het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens de mutaties tot en met t+5 die tijdens de voorjaarsbesluit­vorming zijn verwerkt.Tabel 9 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 5 (bedragen x € 1.000)Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Art.Verplichtingen67.95464.000131.9541.118.0801.250.0346.996264.08080‒ 1.627130.238Uitgaven318.21464.000382.214112.952495.16685.369‒ 223.40488.50429.3132.404.0975.1Multilaterale samenwerking218.59562.000280.5958.900289.495‒ 1262.6901.3711.694235.942Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties218.59562.000280.5958.900289.495‒ 1262.6901.3711.694235.942UNIDO1.95001.95001.95000001.950UNDP39.000039.000039.000000030.000UNICEF44.000044.000044.000000033.000Speciale multilaterale activiteiten14.587014.587014.587000054.077Assistent deskundigenprogramma9.00009.00009.00000009.000Internationale Financiële Instellingen14.158014.1588.90023.05800008.324Middelenaanvullingen multilaterale banken en fondsen87.789087.789087.789‒ 1262.6901.3711.69491.480Kapitaalaanvullingen bij regionale ontwikkelingsbanken8.11108.11108.11100008.11118Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Bijdrage aan IFI's voor steun Oekraïne062.00062.000062.00000000Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000005.2Overig armoedebeleid92.3762.00094.376163.324257.700251.379‒ 22.94672‒ 928112.044Subsidies (regelingen)9.94809.948‒ 2.0817.867‒ 800‒ 800‒ 658‒ 6589.307Kleine activiteiten posten en cultuur en ontwikkeling9.29809.298‒ 2.0817.217‒ 800‒ 800‒ 658‒ 6588.657Nationale SDG implementatie650065006500000650Opdrachten2002.0002.200148.090150.290252.090909090290Nationale SDG implementatie20002009029090909090290Programmamiddelen Oekraïne - In-kind steun02.0002.00002.00000000Programmamiddelen Oekraïne000148.000148.000252.0000000Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties82.228082.228‒ 2.68579.543894.099640‒ 360102.447UNESCO4.40004.40004.40000004.400Diverse ondersteunende activiteiten8.99308.993‒ 4.5184.475‒ 2.0182.190‒ 1.018‒ 1.01822.618Kleine activiteiten posten en cultuur en ontwikkeling30003002.0812.381800800658658658Schuldverlichting68.285068.285‒ 6.50061.785000074.521Voorlichting op het terrein van Ontwikkelingssamenwerking250025002500000250Verdragsmiddelen Suriname0006.2526.2521.3071.1091.00000Nog te verdelen00020.00020.0000‒ 26.335000Nog te verdelen00020.00020.0000‒ 26.3350005.4Nog te verdelen i.v.m.wijzigingen BNI en/of toerekeningen7.24307.243‒ 59.272‒ 52.029‒ 165.884‒ 203.14887.06128.5472.056.111Nog te verdelen i.v.m.wijzigingen BNI en/of toerekeningen7.24307.243‒ 59.272‒ 52.029‒ 165.884‒ 203.14887.06128.5472.056.11119Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Ontwerpbegroting t (1)Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB (2)Vastgestelde begroting t (3) = (1) + (2)Mutaties 1e suppletoire begroting (4)Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)Mutatie 2025Mutatie 2026Mutatie 2027Mutatie 2028Mutatie 2029Nog te verdelen i.v.m.wijzigingen BNI en/of toerekeningen7.24307.243‒ 59.272‒ 52.029‒ 165.884‒ 203.14887.06128.5472.056.111Ontvangsten43.815043.81511.99155.8069910010110227.922Tabel 10 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)Stand ontwerp begrotingMutaties via NvW, moties, amendementen en ISBVastgestelde begrotingMutaties 1e suppletoire begrotingStand 1e suppletoire begrotingMutaties 1e suppletoire begrotingMutaties 1e suppletoire begrotingMutaties 1e suppletoire begrotingMutaties 1e suppletoire begroting202420242024202420242025202620272028(1)(2)(3)=(1+2)(4)(5)=(3+4)Verplichtingen67 95464 000131 9541 118 0801 250 0340000garantieverplichtingen0915 000915 000overige verplichtingen67 95464 000131 954203 080335 034ToelichtingVerplichtingenHet verplichtingenbudget neemt in 2024 toe. Dit heeft een aantal oorzaken. EUR 30 miljoen heeft te maken met reguliere middelenaanvullingen voor het Asian Development Fund en met kapitaalverhoging van de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank. Daarnaast betreft het een verhoging van EUR 62 miljoen die samenhangt met de bijdrage van Nederland aan het Special Program for Ukraine and Moldova Recovory (SPUR), welke in de Nota van Wijziging op de begroting ook is toegelicht. In latere jaren wordt op artikelonderdeel 5.1 een aantal verplichtingen een jaar naar achteren geschoven. Het gaat dan om de meerjarige aanvullende bijdragen voor UNDP en UNICEF. Verder stijgt op artikelonderdeel 5.2 in 2025 en 2026 het verplichtingenbudget omdat in die jaren een meerjarige bijdrage aan het Debt Sustainability Framework (DSF) en de Arrears Clearence van de Wereldbank-IDA worden vastgelegd. Ook wordt het verplichtingenbudget verhoogd vanwege additionele middelen ten behoeve van steun aan Oekraïne (zie onder uitgaven).Tot slot heeft het kabinet besloten om de garantie aan de African Development Bank te verhogen met maximaal EUR 915 miljoen. Dit leidt tot een verhoging van de garantieverplichtingen. Voor details over deze garan­tieverhoging wordt verwezen naar het toetsingskader en de begeleidende kamerbrief, welke aan de Tweede Kamer wordt gestuurd.UitgavenDe uitgaven voor 2024 op artikel 5 Multilaterale samenwerking en overige inzet zijn voor 48% juridisch verplicht (stand midden april 2024). Van het budget in 2024 is 27% beleidsmatig gerserveerd ten behoeve van niet-militaire steun aan Oekraïne.Het uitgavenbudget op artikelonderdeel 5.1 neemt toe. Dit is met name te verklaren door de extra bijdrage aan het SPUR, welke in de nota van wijziging op de begroting 2024 is toegelicht.20Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Ten aanzien van artikelonderdeel 5.2 neemt het budget toe. Dit komt door een reservering van EUR 20 miljoen op nog te verdelen die bedoeld is voor de wederopbouw in o.a. Gaza. Bij besteding van deze reservering wordt bepaald waar in de begroting dit budget nodig is en zal waar nodig over artikelen worden overgeheveld. Deze reservering doet daarmee recht aan de toezegging aan het kamerlid Hirsch bij begrotingsbehandeling. Daarnaast heeft het kabinet voor de jaren 2024 en 2025 additionele middelen voor niet-militaire steun aan Oekraïne beschikbaar gesteld. Deze middelen staan op artikelonderdeel 5.2. Indien nodig worden deze middelen bij inzet naar het juiste artikel(onderdeel) overgeheveld.Kosten eerstejaarsopvang asielzoekersEen hogere bezetting en prijs bij het COA van eerstejaars asielzoekers uit DAC-landen leiden tot een tegenvaller binnen het ODA-budget wat leidt tot een herschikking van het BHOS-budget. Deze meerkosten van asiel worden grotendeels bekostigd uit het bufferartikel 5.4 van de BHOS-begroting in 2026 en een kasschuif vanuit 2025. Per saldo resteert in 2026 een ombuiging van EUR 288 miljoen op de BHOS-begroting. De meerkosten worden overgeboekt naar de begroting van JenV.OntvangstenIn 2024 wordt een ontvangst verwacht vanwege een teruggave van de Europese Investeringsbank (EIB). Het betreft ongeveer EUR 12 miljoen in 2024 en in latere jaren ongeveer EUR 100.000 per jaar tot en met 2028.Nog te verdelenAls gevolg van de hogere bezetting en prijs bij het COA van eerstejaars asiel­zoekers uit DAC-landen, heeft er een herschikking plaatsgevonden binnen het ODA-budget. Dit betekent een ombuiging op de BHOS-programma’s in 2026. Op artikel 5 wordt EUR 26 miljoen omgebogen in 2026. Deze ombuiging is administratief geboekt op het instrument «nog te verdelen» binnen artikelonderdeel 5.2. Bij een volgend begrotingsmoment wordt inzichtelijk gemaakt hoe de ombuiging is verwerkt en is verdeeld naar de artikelonderdelen.Ontwikkelingen verdeelartikel 5.4Hieronder wordt een overzicht gepresenteerd van de mutaties die hebben plaatsgevonden op het verdeelartikel. Het totaal van de tabel komt overeen met de mutatie die is opgenomen in de eerste suppletoire begroting.Tabel 11 Ontwikkelingen verdeelartikel 5.4 2024OmschrijvingMutatieAanpassing bni raming68.182Overboeking binnen BHOS-begroting‒ 130.822Desaldering11.991Aanpassing asielraming20.271HGIS besluitvorming‒ 41.476Overige12.582Totaal  -59.272Toelichting:–Vanwege de koppeling met het Bruto Nationaal Inkomen neemt het ODA-budget toe.–Er wordt ongeveer EUR 131 miljoen vanuit het verdeelartikel elders ingezet op de BHOS-begroting. Dit betreft met name EUR 60 miljoen voor humanitaire hulp inclusief een reservering voor wederopbouw 21Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Gaza ter hoogte van EUR 20 miljoen. Daarnaast wordt EUR 34 miljoen vanuit het verdeelartikel beschikbaar gesteld ten behoeve van het doorlenen van trekkingsrechten aan het Resilience and Sustainability Trust van het IMF. Deze reserveringen doen daarmee recht aan de toezegging aan het kamerlid Hirsch bij de begrotingsbehandeling om binnen de begroting een substantieel bedrag vrij te maken voor de aanpak van grondoorzaken van armoede en irreguliere migratie. EUR 20 miljoen wordt overgeheveld naar artikel 3.1 maatschappelijk middenveld. Ook wordt EUR 6,2 miljoen naar artikel 5.2 overgeheveld ten behoeve van de Verdragsmiddelen Suriname.–In 2024 wordt een ontvangst vanuit de EIB verwacht. Deze ontvangen middelen kunnen opnieuw ingezet worden voor activiteiten, daarom wordt het uitgavenbudget verhoogd.–Uit de HGIS besluitvorming volgt een mutatie. Dit heeft met name te maken met de terugbetaling van de overschrijding van het ODA-budget in 2023 en de toekenning van structurele ODA LPO-middelen aan de BZ-, OCW-, en JenV-begroting.–De toerekening voor eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAC-landen valt in 2024 naar verwachting lager uit. Gecombineerd met de eindafre­kening van 2023 leidt dit conform de gebruikelijke systematiek tot een vrijval t.b.v. Het ODA-budget ter hoogte van EUR 20,3 miljoen.–Overige bestaat uit technische mutaties, waardoor het verdeelartikel toeneemt. Het betreft met name een ramingsbijstelling van het Europees Ontwikkelingsfonds, waardoor er ODA-middelen vrijvallen naar het verdeelartikel.–Deze mutatie leidt tot een negatieve stand op het verdeelartikel. Dit wordt overprogrammering genoemd. Overprogrammering houdt in dat er meer programma’s of bijdragen worden gepland dan waarvoor budget beschikbaar is, in de verwachting dat over het algemeen de uitvoering van programma’s en/of betalingen vertraging oploopt. De uitvoering van het beleid leert dat bijvoorbeeld (geo)politieke ontwik­kelingen en uitvoeringsmogelijkheden in landen waarin programma’s worden uitgevoerd gedurende het jaar kunnen leiden tot vertragingen in de uitputting van de ODA-middelen.Bijlage 1: Meerjarige juridische verplichtingenTabel 12 Uitwerking meerjarige juridische verplichtingen (bedragen x € miljoen)2024 BUDGET2025 BUDGET2026 BUDGET2027 BUDGET2028 BUDGETTotaal budget artikel 1607577652709709Totaal vrije ruimte artikel 10157761.1 Duurzame handelsystemen (IMH)3734384141wv. Juridisch verplicht3117171717wv. Bestuurlijk verplicht015161616wv. Beleidsmatig gereserveerd62567Totaal vrije ruimte000101.2 Nederlandse handel (DIO)104105979595wv. Juridisch verplicht10422222213wv. Bestuurlijk verplicht068686868wv. Beleidsmatig gereserveerd00009Totaal vrije ruimte0157551.3 PSD (DDE)466438517573573wv. Juridisch verplicht407295219219219wv. Bestuurlijk verplicht4414324725225522Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 2024 BUDGET2025 BUDGET2026 BUDGET2027 BUDGET2028 BUDGETwv. Beleidsmatig gereserveerd1505110299Totaal vrije ruimte000002024 BUDGET2025 BUDGET2026 BUDGET2027 BUDGET2028 BUDGETTotaal budget artikel 29359981.0781.1441.144Totaal vrije ruimte artikel 200171383502.1 Voedselzekerheid392393413439439wv. Juridisch verplicht392337285250234wv. Bestuurlijk verplicht505050wv. Beleidsmatig gereserveerd778139205Totaal vrije ruimte000002.2 Water192187209232232wv. Juridisch verplicht192149836251wv. Bestuurlijk verplicht38109135117wv. Beleidsmatig gereserveerdTotaal vrije ruimte001735642.3 Klimaat350417456473473wv. Juridisch verplicht3052361476814wv. Bestuurlijk verplicht4587575716wv. Beleidsmatig gereserveerd94252245157Totaal vrije ruimte0001032862024 BUDGET2025 BUDGET2026 BUDGET2027 BUDGET2028 BUDGETTotaal budget artikel 3825761812900900Totaal vrije ruimte artikel 3031423233.1 Mondiale gezondheid en SRGR510491511559559wv. Juridisch verplicht4323481234892wv. Bestuurlijk verplicht88757575wv. Beleidsmatig gereserveerd70135313436392Totaal vrije ruimte000003.2 Vrouwenrechten en gender4843465252wv. Juridisch verplicht4630200wv. Bestuurlijk verplicht22666wv. Beleidsmatig gereserveerd11384646Totaal vrije ruimte000003.3 Maatschappelijk middenveld203169193219219wv. Juridisch verplicht2031642100wv. Bestuurlijk verplichtwv. Beleidsmatig gereserveerd5172219219Totaal vrije ruimte000003.4 Onderwijs6457617070wv. Juridisch verplicht237100wv. Bestuurlijk verplichtwv. Beleidsmatig gereserveerd4147474747Totaal vrije ruimte0313232323Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 2024 BUDGET2025 BUDGET2026 BUDGET2027 BUDGET2028 BUDGET2024 BUDGET2025 BUDGET2026 BUDGET2027 BUDGET2028 BUDGETTotaal budget artikel 41.0711.0441.0651.1121.112Totaal vrije ruimte artikel00351383654.1 Humanitaire Hulp579520520520520wv. Juridisch verplicht439415115175wv. Bestuurlijk verplicht105000wv. Beleidsmatig gereserveerd35105370400400Totaal vrije ruimte00351031154.2 Opvang in de regio291326338357357wv. Juridisch verplicht269252250250125wv. Bestuurlijk verplicht2250505032wv. Beleidsmatig gereserveerd02438570Totaal vrije ruimte00002004.3 Veiligheid en rechtsorde201198207235235wv. Juridisch verplicht192148955235wv. Bestuurlijk verplicht950505050wv. Beleidsmatig gereserveerd006298100Totaal vrije ruimte00035502024 BUDGET2025 BUDGET2026 BUDGET2027 BUDGET2028 BUDGETTotaal budget artikel 5547536303351350Totaal vrije ruimte artikel 5002344405.1 Multilaterale samenw289201217238238wv. Juridisch verplicht202182888255wv. Bestuurlijk verplicht675172355wv. Beleidsmatig gereserveerd2014898988Totaal vrije ruimte artikel 5.1002344405.2 Overig armoedebeleid908382113112wv. Juridisch verplicht7775748989wv. Bestuurlijk verplicht06644wv. Beleidsmatig gereserveerd13222019Totaal vrije ruimte00000Conform de toezegging tijdens de begrotingsbehandeling d.d. 31 januari 20241 bevat dit onderdeel een meerjarige uitwerking van de juridisch verplichte budgetten inclusief een toelichting. Daarnaast zijn de bedragen weergegeven die bestuurlijk gebonden zijn op grond van bestuursovereen­komsten, convenanten met koepels en/of decentrale overheden, politieke toezeggingen e.d., de bedragen die beleidsmatig gerserveerd zijn en de bedragen die vrij te besteden zijn.Deze tabel is exclusief overprogrammering. Ook de ombuiging in 2026 is logischerwijs nog niet verwerkt.Artikel 1: Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringenDe programmering van artikel 1 bestaat uit meerjarige juridische overeen­komsten waaruit een verdeling van de uitgaven over de jaren plaatsvindt waarvoor de overeenkomst is aangegaan. Voor subartikel 1.1 duurzame handelsystemen, zijn er diverse programma's ter bestrijding van kinder­arbeid en ter bevordering van IMVO. Voor subartikel 1.2 versterkte 1 TZ202402-02624Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 Nederlandse handels- en investeringspositie, gaat het om programma's met uitvoeringspartners RVO (o.a. Starters International Business, handels­missies) en Invest International (o.a. Dutch Trade and Investment Fund). Ook zijn verplichtingen aangegaan voor de Wereldtentoonstelling in Osaka. De programma's met RVO zijn in het lopende jaar juridisch verplicht en in de jaren erna bestuurlijk verplicht. Voor subartikel 1.3 private sectorontwik­keling, zijn er meerjarige verplichtingen aangegaan op het gebied van infra­structuur (o.a. DRIVE, D2B, ORIO) die in latere jaren tot uitbetaling komen, maar ook op het gebied van jeugdwerkgelegenheid (Challenge Fund). Deze programma's zijn juridisch verplicht. Ruimte voor beleidsmatige verplich­tingen (realiseren van intensiveringen op het gebied van vergroening handelsinstrumentarium, combinatieaanpak) ontstaat vanaf 2026.Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaatDe programmering onder artikel 2 bestaat uit meerjarige juridische overeen­komsten waaruit een verdeling van de uitgaven over de jaren plaatsvindt waarvoor de overeenkomst is aangegaan. In 2024 zullen meerjarige verplichtingen worden aangegaan voor Voedselzekerheid, Water en Klimaat om uitvoering te gegeven aan toezeggingen op de VN-waterconferentie en COP28. Voor de subartikelen 2.1 voedselzekerheid en 2.2 water wordt een groot deel van de budgetten gealloceerd op basis van meerjarige landenstrategieën van posten, voor zover deze kaders nog niet juridisch zijn verplicht, valt het overige deel van dit financiële meerjarige kader onder beleidsmatige verplichtingen omdat Nederland daarover bilaterale afspraken maakt als een betrouwbare en voorspelbare partner in ontwik­kelingssamenwerking. Het subartikel 2.3 bevat verplichtingen voor multi­laterale klimaatfinanciering en klimaatafspraken zoals bijdragen aan de Global Environment Facility, Green Climate Fund, UNEP en verdragscontri­buties in het kader van het Kyoto en Montreal protocol.Artikel 3: Sociale vooruitgangDe programmering onder artikel 3 bestaat uit meerjarige juridische overeenkomsten. Hieruit ontstaat een verdeling van uitgaven over de jaren waarvoor de overeenkomsten zijn aangegaan. Voor subartikel 3.1 zijn middelen bestuurlijk gereserveerd voor vaste bijdrages aan o.a. UNAIDS, UNFPA en de WHO. De beleidsmatig gereserveerde middelen hebben voornamelijk betrekking op de intensiveringsmiddelen uit het regeerakkoord en vloeien voort uit de Mondiale Gezondheidsstrategie. Voor subartikel 3.2 zijn middelen meerjarig vastgelegd voor de partnerschappen voor Power of Women, WPS en LFS. Bestuurlijk zijn middelen gereserveerd voor de vaste bijdrage aan UNWOMEN. De beleidsmatig gereserveerde middelen betreffen de beleidskaders voor de partnerschap programma's vanaf 2026. Voor subartikel 3.3 liggen de middelen meerjarig vast voor de partnerschappen voor VMM. De beleidsmatig gereserveerde middelen betreffen het beleidskader voor het partnerschap programma vanaf 2026. Voor subartikel 3.4 zijn meerjarige verplichtingen aangegaan voor de lopende onderwijsprogramma's. Vanaf 2024 zijn middelen beleidsmatig gereserveerd voor het nieuwe Beroeps- en Hogeronderwijs programma.Artikel 4: Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkelingDe programmering onder artikel 4 bestaat uit meerjarige juridische overeen­komsten waaruit een verdeling van de uitgaven over de jaren plaatsvindt waarvoor de overeenkomst is aangegaan. Voor subartikel 4.1 humanitaire hulp is het grootste deel van het budget t/m 2025 meerjarig juridisch verplicht. Dit betreft onder andere de bijdragen aan VN-organisaties (WFP, UNHCR, UNRWA), CERF en t/m 2026 de subsidies aan de Dutch Relief Alliance en het Rode Kruis. Ultimo 2023 is het subsidiebeleidskader 25Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2 «Versterking van de Humanitaire Sector 2024–2027» gepubliceerd met een subsidieplafond van EUR 60 miljoen. Voor subartikel 4.2 opvang en bescherming in de regio liggen de middelen ook meerjarig juridisch vast. Het betreft hier met name het PROSPECTS programma (2024-2027) en COMPASS. Ultimo 2023 is het subsidiebeleidskader «Migration and Displacement 2023-2028» gepubliceerd met een subsidieplafond van EUR 57 miljoen. Met betrekking tot subartikel 4.3 veiligheid en rechtstaa­tontwikkeling is een deel van het programma via gedelegeerde landenpro­gramma’s vastgelegd. Het deel wat ultimo 2023 van deze gedelegeerde middelen niet juridisch is vastgelegd is opgenomen onder bestuurlijk verplicht. De bijdrage aan het Peace Building Fund is verplicht t/m 2026. Ultimo 2023 is het subsidiebeleidskader «Contributing to Peaceful and Safe Societies 2024–2031» gepubliceerd met een subsidieplafond van EUR 200 miljoen.Artikel 5: Multilaterale samenwerking en overige inzetBinnen subartikel 5.1 zijn de verplichtingen voor de middelen- en kapitaal­aanvullingen die vanaf 2024 worden aangegaan met de regionale ontwikke­lingsbanken als bestuurlijk verplicht aangegeven. De Algemene Vrijwillige Bijdragen aan UNDP en UNICEF zijn per 2026 opgenomen als beleidsmatig gereserveerd. De financiering van het Assistent-Deskundigenprogramma en overige (m.n. Technische Assistentie) programma’s is voor de komende jaren beleidsmatig gereserveerd. De bijdragen aan UNESCO in 2024 en verder zijn verplichte bijdragen die als juridisch verplicht zijn aangemerkt binnen subartikel 5.2 De uitgaven voor schuldverlichting liggen tot en met 2027 grotendeels juridisch vast, de nieuwe verplichtingen voor schuldver­lichting zijn als bestuurlijk verplicht aangegeven. De voorgenomen overige programma’s zijn als beleidsmatig gereserveerd opgenomen.26Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 550 XVII, nr. 2