Toekomst Kleinschalige Voorzieningen Justitiële Jeugd

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202524 587Justitiële InrichtingenNr. 1055 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 30 juni 2025Met het programma Vrijheidsbeneming op Maat (VOM) heeft de DienstJustitiële Inrichtingen (DJI) tussen 2019 en 2024 gewerkt aan een nieuwstelsel voor vrijheidsbeneming van jongeren. Hiermee is ingezet op hetbieden van meer maatwerk in behandeling, beveiliging en nazorg. Alsonderdeel van dit programma zijn er vijf kleinschalige voorzieningenjustitiële jeugd (KVJJ’s) geopend.1 Deze voorzieningen bieden demogelijkheid jongeren in de buurt van de eigen leefomgeving te plaatsen,zodat zorg, onderwijs en (andere) zinvolle dagbesteding kunnen wordengecontinueerd. In deze brief informeer ik uw Kamer over mijn besluit omde modaliteit KVJJ te bestendigen, de overwegingen die daaraan tengrondslag liggen en het vervolg.Wat hieraan vooraf gingIn september 2023 heeft de toenmalig Minister voor Rechtsbeschermingin reactie op het Eindrapport Monitor KVJJ’s2 aangegeven dat hij opnieuwwil beoordelen of de KVJJ’s geschikte voorzieningen zijn in het justitiëlejeugdlandschap aan de hand van 1) een onderzoek naar de effectiviteitvan de KVJJ en 2) een bezettingsnorm. In april 2024 is aan de Kamergecommuniceerd dat de resultaten van het eerdergenoemde programmaVOM waar nodig juridisch worden geborgd in een wetsvoorstel terwijziging van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen.3 Hetwetsvoorstel Wet herziening vrijheidsbeneming jeugd is daarvan hetresultaat, met als belangrijk onderdeel de codificatie van de KVJJ’s. Ditwetvoorstel wordt na de zomer in consultatie gegeven. Op 20 mei 20251De KVJJ’s zijn gevestigd in Amsterdam, Rijnmond (Krimpen aan den IJssel), Haaglanden,Noord (stad Groningen) en Zuid (Cadier en Keer – Venlo). De eerste KVJJ (Amsterdam) is in2016 geopend. Zuid en Noord volgden respectievelijk in 2020 en 2021 en de KVJJ’s inRotterdam en Den Haag in 2022.2Eindrapport Monitor Kleinschalige Voorzieningen Justitiële Jeugd, Rebel Group, juli 20233Kamerstukken II 2023/24, 28 741, nr. 115. kst-24587-1055ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10551 liet de toenmalig Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, uw Kamerweten dat het WODC-onderzoek naar de effectiviteit van de KVJJ’s, alsgevolg van de complexiteit van de onderzoeksopzet, pas deze zomer vanstart gaat. De resultaten verwacht ik eind 2026 met uw Kamer te kunnendelen.Behoefte aan duidelijkheid voor de uitvoeringDeze zomer moet een openbare aanbestedingsprocedure wordenuitgeschreven voor de exploitatie van de KVJJ’s vanaf 2027. Het isgebruikelijk dit voor meerdere jaren te doen omdat de uitvoering gebaat isbij zekerheid en continuïteit. Zonder helder perspectief kan er bij deKVJJ-aanbieders terughoudendheid zijn om verplichtingen aan te gaan(zoals vergunningen, huurcontracten en huisvestinginvesteringen).Tegelijkertijd ben ik mij ervan bewust dat het logischer zou zijn als debesluitvorming over de toekomst van de KVJJ als modaliteit zou volgenop de resultaten van het effectonderzoek en het wetsvoorstel volgde opde besluitvorming. De behoefte aan duidelijkheid voor de uitvoering incombinatie met de capacitaire druk en de verwachte resultaten van heteffectonderzoek zijn van grote invloed geweest op mijn keuze om toch nual een besluit in twee delen te nemen. Het eerste deel bestaat uit hetprincipiële besluit om de KVJJ als modaliteit te bestendigen in wetgeving.Het tweede deel betreft de operationele invulling van die modaliteit(regio’s en capaciteit). Daarover neem ik een voorlopig besluit op basisvan een kosten- en batenafweging. Hierna licht ik mijn overwegingen toe.EffectonderzoekHet onderzoek naar de effectiviteit van de KVJJ’s zal gericht zijn op dedoeltreffendheid van het verblijf in de KVJJ’s ten aanzien van het latenafnemen van risicofactoren, het in stand houden van of doen toenemenvan de beschermende factoren en het voorkomen van detentieschade.Vanwege de korte gemiddelde verblijfsduur (gemiddeld 30 dagen) vanjongeren in de KVJJ is het causale verband tussen verblijf en recidivemoeilijk te onderzoeken. In combinatie met de relatief kleine onderzoeks-groep worden er op voorhand daarom geen harde conclusies uit hetonderzoek verwacht. Gelet hierop acht ik het niet noodzakelijk om deonderzoeksresultaten af te wachten alvorens een besluit te nemen over detoekomst van de KVJJ’s. Wel zal het onderzoek naar verwachtingwaardevolle inzichten opleveren voor doorontwikkeling van de KVJJ’s.BezettingDe gemiddelde maandelijkse bezetting van de KVJJ’s in 2024 en in deeerste vijf maanden van 2025 was 20 van de 40 plekken.4 In de bijlage bijdeze brief treft u cijfers aan van de gemiddelde bezetting per maand perKVJJ. De bezetting kan van dag tot dag sterk variëren. De combinatie vaneen korte verblijfsduur en daarmee een hoge omloopsnelheid, debeperkte invloed van de KVJJ’s op de instroom en de fluctuatie in deinstroom hebben effect op de bezettingsgraad. Dit werd al geconstateerdin het Eindrapport Monitor KVJJ’s.5 Tussen de regio’s onderling bestaanook grote verschillen; de gemiddelde bezetting van regio’s Noord en Zuidis significant lager (gemiddeld 3.77 en 1.99 plekken) dan die van deAmsterdam, Den Haag en Rijnmond (gemiddeld 4.65, 4.77, 4.42 plekkenbezetting in 2024). Van KVJJ’s in Amsterdam, Den Haag en Rijnmond is4Kamerstukken 2024/25, 28 741, nr. 126.5Eindrapport Monitor Kleinschalige Voorzieningen Justitiële Jeugd, Rebel Group, juli 2023, p.18–20.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10552 gebleken dat de huidige capaciteit op piekmomenten nodig is. De KVJJ inNoord en Zuid zijn ook op piekmomenten niet volledig gevuld.In de afgelopen jaren is er op verschillende manieren ingezet op hetoptimaal benutten van de capaciteit van de KVJJ’s. Zo is het plaatsings-proces KVJJ vernieuwd en zijn de plaatsingscriteria voor plaatsing in eenKVJJ verruimd. Daarnaast is in iedere JJI een aandachtsfunctionarisaangesteld om doorplaatsing naar een KVJJ te bevorderen. Ook is desamenwerking met ketenpartners versterkt om de potentiële doelgroepbeter te bereiken en is in het landelijk instrumentarium jeugdstrafrecht-keten standaard de afweging opgenomen of een jongere zich leent voorplaatsing in een KVJJ.6 Deze inzet heeft mede tot gevolg gehad dat degemiddelde bezetting van de bruikbare capaciteit in de KVJJ’s is gestegenvan 28,1% in 2022 naar 46% in 2023 en naar 52,3% in 2024. De doelgroepdie zich leent voor plaatsing in een KVJJ wordt hier nu in beginsel ookgeplaatst. De KVJJ’s hebben daarmee qua bezetting naar verwachting hunpotentie bereikt.Capacitair effectEr is op dit moment sprake van grote druk op de capaciteit van justitiëlejeugdinrichtingen (JJI’s). Elke plek is er één. Als ik (een deel van) dehuidige KVJJ-capaciteit zou sluiten moet de DJI dat elders weer in delucht brengen. Die mogelijkheden zijn er op dit moment, ook gezien definanciële situatie, onvoldoende.Kosten- en batenafwegingDe relatief lage gemiddelde bezetting roept de vraag op hoe de kosten vande KVJJ’s moet worden afgewogen tegen de baten. De toenmalig Ministervoor Rechtsbescherming heeft aangegeven dat hij werkt aan eenverantwoorde bezettingsnorm voor de KVJJ’s, zodat de (potentiële)doelgroep en beschikbare capaciteit zich goed tot elkaar verhouden.7 Eendergelijke bezettingsnorm kan worden vormgegeven als uitkomst van eenkosten- en batenanalyse; waarbij de conclusie kan zijn dat bij eenbezetting onder de norm de kosten niet opwegen tegen de baten en viceversa.De baten laten zich op dit moment vertalen in de belangrijke aanvullingdie de KVJJ’s bieden op het palet aan vrijheidsbeneming, waarmee meermaatwerk in behandeling en beveiliging mogelijk is. Daarnaast worden deKVJJ’s ook door de ketenpartners ervaren als van toegevoegde waarde.De theoretische onderbouwing van de werkzame factoren van de KVJJ’sgeven bovendien goede hoop dat het verblijf van toegevoegde waarde isvoor de jongeren die daar geplaatst worden.De KVJJ’s kosten jaarlijks € 9,7 miljoen. Een KVJJ-plek kost in 2025gemiddeld € 666,– per dag.8 Of deze kosten opwegen tegen de baten hebik afgewogen in het licht van de huidige capacitaire tekorten. Zolang er teweinig capaciteit is, is iedere plek hoognodig. Bovendien trek ik lering uitde sluiting van inrichtingen in het verleden. De kosten-/batenanalyse valtdaarom voor mij op dit moment positief uit.6Op die manier overweegt de raadsonderzoeker van de Raad voor de Kinderbescherming inieder strafadvies of plaatsing in een KVJJ passend is.7Kamerstukken II 2022/23, 24 587, nr. 921.8Vergelijk: een plek in een justitiële jeugdinrichtingen (JJI) kost € 1.038 per dag.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10553 BesluitDe KVJJ’s zijn inmiddels niet meer weg te denken uit het justitiëlejeugdlandschap. Alles in overweging nemende zie ik dan ook aanleidingom de KVJJ als modaliteit te bestendigen en continueer ik het wetge-vingsproces om de KVJJ te codificeren.Dit principiële besluit, om de KVJJ als modaliteit vast te leggen, staat tendele los van de operationele vormgeving daarvan en daarmee van delocaties en capaciteit van de KVJJ’s. De lage bezetting van Noord en Zuidblijven daarbij voor mij een punt van zorg. Het verlagen van de capaciteitop deze locaties resulteert, vanwege de lage variabele kosten, evenwel ineen geringe besparing. Ik kies er daarom niet voor om de capaciteit vandeze locaties te verlagen. Alle huidige regio’s worden daarom op ditmoment behouden met de huidige capaciteit.Tegelijkertijd geeft de relatief lage bezetting wel reden om te komen toteen herwaardering van de kosten- en baten wanneer de capaciteit in deJJI’s weer op orde is en daarmee minder gewicht in de schaal legt. Daarbijzal ik de uitkomsten van het WODC-onderzoek meewegen. Een negatieveuitkomst van deze tweede kosten- en batenafweging kan dan alsnogaanpassing van de capaciteit, andere inzet van de capaciteit of een(gedeeltelijke) sluiting van één of meerdere locaties met een lagebezetting tot gevolg hebben. Ik zie aanleiding om die afweging voorNoord en Zuid eerder te maken dan voor de andere drie locaties vanwegede lagere bezetting. Het aanbestedingscontact van deze twee locaties zallopen van 2027 tot en met 2029 en die van de andere locaties van 2027 toten met 2030. Mijn verwachting is dat de capacitaire situatie van de JJI’s ertegen die tijd anders uit zal zien dan op dit moment. Ik hoop met ditbesluit de uitvoering de komende jaren de rust en duidelijkheid te gunnendie nodig is.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,T.H.D. StruyckenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10554