Visie op kansspelen en beleidsreactie op de evaluatie van de Wet kansspelen op afstand

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202524 557KansspelenNr. 245 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 14 februari 2025Met deze brief informeer ik uw Kamer over de wijze waarop ik invulling zalgeven aan het kansspelbeleid en de maatregelen die ik tref met betrekkingtot kansspelen op afstand. Daarbij ga ik in op de volgende onderwerpen:1.mijn visie op kansspelen, de uitgangspunten die ik daarbij hanteer ende doelstellingen op basis waarvan ik het kansspelbeleid vorm zalgeven;2.mijn beleidsreactie op de evaluatie van de Wet kansspelen op afstand(Wet koa), reactie op de initiatiefnota van de leden Boswijk (CDA) enVan Dijk (SGP), «Gegokt en Verloren» en de onderwerpen voor eenaangekondigd initiatiefwetsvoorstel van de leden Bikker (ChristenUnie)en Van Nispen (SP);13.mijn voorstellen voor verbetermaatregelen ten aanzien van dewettelijke kaders bij kansspelen op afstand.De volgende documenten zijn als bijlage bij deze brief gevoegd:1.overzicht wijzigingsvoorstellen;2.TNO-onderzoek Systeemanalyse kansspelen;23.overzicht met toezeggingen en moties vanaf oktober 2021;4.onderzoek D&B, Gedragsinzichten bij het instellen van speellimieten;35.beleidsreactie op onderzoek «Gedragsinzichten bij het instellen vanspeellimieten» en contouren voor overkoepelende limieten;6.Rapport «Effecten op de online gokmarkt – Nieuwe regels spelersbe-scherming 2024».41Kamerstukken II 2024/25, 36 628, nr. 2. Initiatiefwet SP en CU. Gok niet met de toekomst vanonze jongeren2TNO (2025). De dynamiek van online kansspelen: bijsturen in een zelf versterkend systeem3D&B (2025). Deelrapportage 2, WODC – Gedragsinzichten bij het instellen van speellimieten,interventies.4Kansspelautoriteit (2025). Effecten op de online gokmarkt – Nieuwe regels spelersbescherming2024. kst-24557-245ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2451 KernpuntenSinds de invoering van de Wet kansspelen op afstand (Wet koa) in 2021 isde bescherming van mensen tegen de risico’s van online gokken in hetgeding gekomen.5 Dit betreft in het bijzonder de bescherming vanminderjarigen en jongvolwassenen. Meer mensen zijn online gaan gokkenen zij geven samen meer uit dan voor de legalisering. Inmiddels isgebleken dat ook het totaal aan risico- en probleemspelers toeneemt, metname onder jongvolwassenen, en het aantal mensen in behandeling voorkansspelverslaving licht stijgt sinds 2023. Dit blijkt onder andere uitmonitoringsonderzoeken en rapportages van de Kansspelautoriteit (Ksa),marktonderzoeken, enquêtes, de scholierenmonitor van het Trimbos,cijfers uit het Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem (LADIS), deevaluatie van de Wet koa en de meest recente als bijlage gevoegderapportage van de Ksa.6 Ik vind dit niet acceptabel en zet me ervoor in omdeze trend te keren.Om deze zorgwekkende ontwikkelingen tegen te gaan zijn aanvullendemaatregelen en aangescherpte wet- en regelgeving nodig. De huidige Wetkoa is gestoeld op de oude visie op kansspelen uit 2011, die de eigenverantwoordelijkheid van de speler en de markt tot uitgangspunt nam, endeze biedt daardoor te weinig ruimte voor de benodigde fundamentelewijzigingen.7 Daarom kom ik in deze brief met een nieuwe visie voor hethele kansspelbeleid, gestoeld op andere uitgangspunten.De aanname onder de visie van 2011 was dat mensen ook bij kansspelenin staat zijn om hun verantwoordelijkheid te nemen en dat doorgaans eengedegen denkproces aan beslissingen ten grondslag ligt. Dit vertaaldezich in de praktijk naar beperkte regelgeving en grote vrijheid voor deburger om zelf te bepalen wat goed is. Alleen voor bepaalde kwetsbaregroepen werd een grotere mate van bescherming nodig geacht. Mijn visieis op een aantal punten fundamenteel anders. De ervaringen binnen demarkt voor kansspelen op afstand leren dat de eerder gekozen insteekproblematisch is. Ik hecht grote waarde aan het beschermen van mensen.Daarbij is in het bijzonder de bescherming van minderjarigen en jongvol-wassenen van belang, omdat zij kwetsbaarder zijn voor de risico’s vankansspelen en om verdere normalisatie van kansspelen tegen te gaan. Diebescherming staat dan ook voorop in mijn visie en betreft niet alleen hetbeleid ten aanzien van kansspelen op afstand, maar ook beleid tenaanzien van fysieke speelautomaten, krasloten, loterijen en kleinekansspelen zoals bingo. Ik beoog met de aandacht voor bescherming eenmeer evenwichtige benadering van kansspelen op afstand. Een grootgedeelte van de mensen die willen deelnemen aan kansspelen doet ditnog steeds recreatief en daar zal ook ruimte voor blijven. Daarbij geldt datnaarmate mensen minder kwetsbaar zijn en het betreffende kansspelminder risicovol is, er meer ruimte is voor aanbod van kansspelen enmeer ruimte voor eigen afwegingen over deelname aan kansspelen.Om de bescherming te realiseren en illegaliteit beter tegen te gaan zijnwijzigingen van wet- en regelgeving nodig. Daarbij geef ik naar aanleidingvan de zorgwekkende resultaten van de evaluatie van de Wet koa prioriteitaan vergaande wijzigingen in wet- en regelgeving voor kansspelen op5Formeel: Wet van 20 februari 2019 tot wijziging van de Wet op de kansspelen, de Wet op dekansspelbelasting en enkele andere wetten in verband met het organiseren van kansspelen opafstand (Stb. 2019, nr. 127). Verder: Wet kansspelen op afstand (Wet koa).6Onder andere: Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nrs. 239 en 240; Monitoringsrapportages onlinekansspelen – Kansspelautoriteit; Trimbos-instituut, Scholierenmonitor 2023: Cijfers 2023 (12 t/m16 jaar); LADIS cijfers; Dialogic (2024). Drie jaar online gokken, Evaluatie van de Wet kansspelenop afstand.7Vgl. Kamerstukken II 2010/11, 24 557, nr. 124.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2452 afstand. Deze wijzigingsvoorstellen zijn opgenomen in bijlage 1 enworden in het derde deel van deze brief nader toegelicht. Samengevatbetreft dit:1.een wijziging van de algemene uitgangspunten van de wet waarin debescherming van de burger voorop staat en de normadressaat wordtaangevuld, zodat partijen die illegaal kansspelaanbod faciliteren ookrechtstreeks kunnen worden aangesproken;82.sturing op de mate van risico’s van specifieke kansspelproducten,waarbij voor de meest risicovolle kansspelen nog strengere beperkin-gen worden opgelegd, zoals een verhoging van de minimale leeftijdnaar 21 jaar;3.de aanscherping van de zorgplicht van aanbieders en het invoeren vanoverkoepelende speellimieten voor online kansspelen;4.aanpassing van de reclameregels en reclame beperken tot het striktnoodzakelijke, met als uitgangspunt «verboden, tenzij»;5.uitbreiding van de handhavings- en toezichtinstrumenten zoals het opzwart kunnen zetten van illegale websites en instrumenten waardoorde Ksa beter toezicht kan houden binnen de speelomgeving;6.verbetering van de werking van het Centraal Register UitsluitingKansspelen (CRUKS) en van de uitwisseling en het gebruik van datavoor onderzoeksdoeleinden.Ik heb de onderzoeken, analyses en beleidskompassen reeds in ganggezet die nodig zijn ter voorbereiding van het wetgevingstraject. Op hetmoment dat daaruit nieuwe kansrijke maatregelen naar voren komen, zalik deze zo mogelijk meenemen. Centraal staat dat de maatregelen eenbijdrage leveren aan mijn speerpunt, dat burgers en in het bijzonderminderjarigen en jongvolwassenen goed beschermd worden tegen derisico’s van kansspelen.1. Visie op kansspelen De nieuwe visie bestaat uit herziene uitgangspunten, een nieuwe missieen aangescherpte doelstellingen. Om tot een nieuwe koers en bijbeho-rende wettelijke kaders te komen zijn de volgende stappen doorlopen:•Er is een analyse gemaakt van de historische ontwikkelingen op hetgebied van kansspelen van de afgelopen jaren.•Er is een analyse gemaakt van aanbevelingen op het gebied vankansspelen (met name kansspelen op afstand) van de afgelopen driejaren uit verschillende wetenschappelijke onderzoeken en het rapportvan de Nationaal rapporteur verslavingen (NRV)9.•Vanuit hun wetenschappelijke achtergrond is een ethicus, rechtssocio-loog, econoom en psychiater (de NRV) gevraagd om prikkelend in eenpamflet hun blik op het kansspelbeleid te geven.•In twee sessies zijn samen met deze wetenschappers de uitgangspun-ten en randvoorwaarden voor kansspelbeleid geformuleerd en is hetveld van belanghebbenden in beeld gebracht. Aan de tweede sessienamen ook medewerkers van andere ministeries en de Ksa deel.•In een derde sessie zijn de uitgangspunten met het brede veld vanbelanghebbenden getoetst en zijn gesprekken gevoerd over degewenste doelen en activiteiten van het kansspelbeleid.108Met de normadressaat wordt de groep bedrijven of organisaties aangeduid voor wie eengegeven norm waar men zich aan moet houden in de wet- en regelgeving geldt.9Kamerstukken II 2023/24, 24 557, nr. 214, Brief Beleidsreactie op rapport «Gokken metGezondheid, advies online kansspelen»10Aan deze bijeenkomst namen deel: ambtelijk JenV, genoemde wetenschappers, medewerkersvan andere ministeries, Ksa, verslavingsdeskundigen, ervaringsdeskundigen, vertegenwoor-digers van brancheorganisaties van aanbieders, staatsdeelnemingen Holland Casino enNederlandse Loterij, Geldfit, openbaar ministerie, Consumentenbond, Vereniging vanNederlandse Gemeenten en het Goede Doelen Platform.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2453 •Op basis van de analyses en de input uit de sessies zijn de missie, visieen doelstellingen opgesteld.1.1. Uitgangspunten visie Aan de missie en doelstellingen ligt een aantal uitgangs- c.q. vertrek-punten ten grondslag. Deze zijn in het kort:1.Bescherming van burgersBurgers en in het bijzonder burgers in een kwetsbare positie behoevenbescherming tegen negatieve gevolgen van kansspelen.2.Erkenning van de risico’s van kansspelenKansspelen kennen risico’s, zoals de risico’s op verslaving en financiëleschade.3.Mensen gokkenHet is een gegeven dat mensen deelnemen aan kansspelen. Burgersmoeten daarom de mogelijkheid hebben om op een verantwoorde enveilige manier deel te nemen aan kansspelen.4.Volledig voorkomen van alle kansspelgerelateerde schade is nietmogelijkWe kunnen niet in alle gevallen voorkomen dat burgers kansspelgere-lateerde schade oplopen, zoals verslaving of schulden. Voor dezegevallen moet passende hulp en ondersteuning beschikbaar zijn.5.Illegaliteit wordt aangepaktNiet alle illegaliteit kan worden uitgebannen. Het is van belang omillegaliteit zo veel mogelijk te bestrijden. Er zijn wel grenzen aan wathaalbaar is.6.Risico-gebaseerde beschermingDe mate (reikwijdte) van ingrijpen en benodigde bescherming isafhankelijk van het risico dat gepaard gaat met de specifieke kansspe-len en/of de mate waarin de betrokken personen afhankelijk van hunsituatie eigen verantwoordelijkheid kunnen nemen.7.De overheid kan het niet alleenBescherming van burgers is een gedeelde verantwoordelijkheid vanalle partijen die invloed kunnen hebben op die bescherming. Geen vande betrokken partijen kan hier eigenstandig zorg voor dragen.Het belangrijkste uitgangspunt is voor mij dat alle burgers beschermdmoeten worden tegen de risico’s van kansspelen in plaats van slechtsspelers. De eerdere visie was gericht op bescherming van de (potentiële)gebruiker van kansspelen, oftewel de consument. Het is echter nodig omalle mensen te beschermen, juist ook degenen die nog niet metkansspelen in aanraking zijn gekomen of die gestopt zijn met gokken.Daarbij ga ik verder dan het eerdere streven om verslaving te voorkomenen kijk ik risicogericht naar andere schade die deelname aan kansspelenkan veroorzaken. De risico’s op schade verschillen per kansspel en perpersoon. Ik realiseer me dat er altijd mensen zijn die willen gokken- en datmoet in beginsel kunnen, maar hoe groter de risico’s en hoe kwetsbaarderde persoon, des te belangrijker de bescherming. Dit sluit ook aan bij deoverweging dat kansspelen activiteiten zijn waar de speler in beginsel zelfvoor verantwoordelijk is, maar waar ook anderen een verantwoorde-lijkheid hebben om de speler te beschermen. In de vorige visie is juist deeigen verantwoordelijkheid van de speler en van bedrijven alsuitgangspunt geformuleerd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2454 In de vorige visie is ingezet op het kanaliseren van de vraag naarkansspelen naar attractief legaal aanbod om op deze wijze spelers beter tebeschermen.11 Dit laat ik als uitgangspunt los, omdat voor een bepaaldegroep mensen illegale kansspelen altijd attractiever zullen blijven.Kanalisatie blijft wel een meetinstrument om de ontwikkelingen in demarkt te volgen. Het uitgangspunt is dat illegaliteit zoveel mogelijk wordtaangepakt.12 Dit is zowel nodig om criminaliteit tegen te gaan als ook ommensen te beschermen. Anders dan in de oude visie, vraagt dit om eenproactieve overheid, die regels stelt en handhaaft en daarnaast stimuleertdat andere actoren van deskundigen tot vergunde kansspelaanbiedershun rol en verantwoordelijkheid nemen. Niet alle belanghebbenden doenvanuit zichzelf het goede.1.2. Missie kansspelbeleid Het kansspelbeleid staat voor het beschermen van burgers tegenkansspelgerelateerde schade, zoals verslavings- en schuldenproblematiek,en ik wil die zoveel mogelijk voorkomen. Het draagt zorg voor eenpassend kansspelaanbod, waarbij maatschappelijke belangen vooropstaan. Daarom zet het beleid in op een veilig en verantwoord aanbod ineen legale markt met een hoog beschermingsniveau. Het zet diverseinstrumenten in om illegale praktijken en criminaliteit rondom kansspelente voorkomen, te verstoren en te bestraffen. Het brengt alle stakeholdersin positie om verantwoordelijkheid te nemen en zorgt voor een duidelijkerolverdeling daarin. Het kansspelbeleid borgt tot slot dat mensen diekansspelgerelateerde schade ondervinden worden geholpen.1.3. Doelstellingen kansspelbeleid Op basis van deze missie stuur ik op de volgende doelstellingen:•Bescherming van burgers tegen kansspelgerelateerde schade;•Tegengaan van kansspelgerelateerde criminaliteit;•Verhinderen van deelname aan illegaal spel en bestrijding van illegaalaanbod.Dit betekent dat ik de oude doelstelling om verslaving te voorkomen enconsumenten te beschermen samenneem en tevens verbreed naarpreventie van en hulp bij kansspelgerelateerde schade. Het rapport van deNRV, de evaluatie van de Wet koa en (internationale) rapporten vanverslavingsexperts schrijven allen: kijk breder dan alleen verslaving.Deelname aan kansspelen (met name de risicovolle kansspelen) kan nietalleen leiden tot verslaving, maar al dan niet voortvloeiend uit verslaving,ook tot vereenzaming, schulden, depressie en suïcide. De overheid spantzich in om ook andere schade te voorkomen, zoals financiële schade (watvaak ook weer wijst op andere soorten schade) en sociale problemen enwaar noodzakelijk koppeling aan het daarvoor beschikbare hulpaanbod,zoals schuldhulp. Deze bescherming reikt uiteraard niet zover dat het deeigen verantwoordelijkheid voor keuzes wegneemt, maar het legt wel eeninspanningsverplichting ter voorkoming van schade bij alle actoren.Verder richt de bescherming zich niet alleen op spelers, de consument,maar op alle burgers. Dus ook op mensen die (nog) niet spelen. Daarbij11Kanalisatie is de mate waarin spelers gebruik maken van het legale aanbod. Kanalisatie wordtuitgedrukt in een percentage, de kanalisatiegraad, waarbij de mate waarin spelers gebruikmaken van het legale aanbod wordt afgezet tegen de totale deelname aan kansspelen (legaalen illegaal). Voor de meting van deelname aan kansspelen kan bijvoorbeeld gekeken wordennaar het aantal spelers, naar brutospelresultaat (BSR) of naar webverkeer.12Zie ook: Dialogic (2024). Drie jaar online gokken, Evaluatie van de Wet kansspelen op afstand,p 170: «Een betere handhaving van de illegale markt, die daardoor minder goed vindbaar enminder aantrekkelijk is, kan ruimte creëren om ook het vergunde aanbod strenger te regulerenzonder dat een afname van attractiviteit daar leidt tot dekanalisatie.»Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2455 zet ik in het bijzonder in op de bescherming van jeugdigen: minderjarigenen jongvolwassenen. Zij komen in aanraking met kansspelen op eenmoment dat ze sterk beïnvloedbaar zijn en daardoor zeer vatbaar zijn voorde risico’s van kansspelen. Voor deze groep is gokken zeker geenonschuldige vrijetijdsbesteding.De oude doelstelling van consumentenbescherming komt daarmee alszelfstandige doelstelling te vervallen en wordt verbreed. Dit betekent datniet alleen deelnemers aan kansspelen moeten worden geïnformeerd overbijvoorbeeld winstkansen en dat het spel eerlijk moet verlopen. Ookburgers die nog niet deelnemen aan kansspelen moeten wordenbeschermd door hen bewust te maken van de risico’s die eraan kunnenkleven. Bij de meest risicovolle vormen van kansspelen past zelfsontmoedigingsbeleid, waaronder in het geval van jongvolwassenen eenverhoging van de leeftijdsgrens voor deelname.De doelstelling om kansspelgerelateerde criminaliteit en fraude tegen tegaan laat ik onverkort in stand. De regelgeving op het gebied vanwitwassen en de Sanctiewet wordt in de komende jaren doorEU-rechtelijke ontwikkelingen verder aangescherpt.13 Ik vind hetbelangrijk dat de kansspelsector gecommitteerd blijft aan de naleving vandeze regelgeving.Naast de aanpak van fraude en witwassen is het van belang om blijvendin te zetten op het verhinderen van deelname aan illegaal spel en hettegengaan van illegaal aanbod. Hoe strenger gereguleerd het vergundeaanbod is, des te meer ook ingezet moet worden op het tegengaan vanillegaal aanbod. Een deel van de spelers kijkt hoe (financieel) aantrekkelijkeen spel is en wijkt dan uit naar illegaal aanbod. Deze groep ervaart danwel vaak de meeste schade, omdat in deze groep het aantal risico- enprobleemspelers hoog is. Juist daarom is het uitdrukkelijk van belang omdeelname aan illegaal spel voor zover mogelijk te verhinderen en illegaalaanbod gericht op Nederland te bestrijden. Dit heeft voor mij prioriteit enbetekent dat niet alleen wordt ingezet op het aanpakken van illegaalaanbod, maar ook de toegang tot illegaal spel wordt bestreden. Daarvoormoet ook het faciliteren daarvan via mediaplatforms wordt bestreden,illegale reclame worden tegengegaan en moet het financiële dienstver-leners worden verboden hun diensten voor illegale partijen te verrichten.In dat licht is ook de kanalisatiegraad naar legaal aanbod niet hetbelangrijkste instrument om de doelstellingen te halen. Het is van belangom te voorkomen dat een deel van de burgers, vaak de risico- enprobleemspelers, uitwijkt en in het gedrag escaleert bij illegaleaanbieders, waar geen beschermingsmaatregelen van kracht zijn.Daarvoor is het niet relevant in welke mate anderen bij legale aanbiederswel met bescherming spelen. De relevante vraag is in hoeverre detoegang tot illegaal aanbod kan worden tegengegaan. Kanalisatie is in diezin een graadmeter, maar geen zelfstandig instrument om de beschermingvan mensen te verbeteren. Dit laat overigens onverlet dat vergundeaanbieders zich aan de strenge kaders moeten houden om de beoogdebescherming in de legale markt ook te realiseren.13Verordening (EU) 2024/1624 van het Europees parlement en de Raad van 31 mei 2024 tervoorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor witwassen of terrorismefinan-ciering (PB L 2024/1624 van 19.6.2024).Richtlijn (EU) 2024/1640 van het Europees parlement en de Raad van 31 mei 2024 betreffendede mechanismen die de lidstaten moeten invoeren om het gebruik van het financiële stelselvoor witwassen of terrorismefinanciering te voorkomen, tot wijziging van Richtlijn (EU)2019/1937, en tot wijziging en intrekking van Richtlijn (EU) 2015/849 (PB L 2024/1640 van19.6.2024).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2456 1.4. Consequenties nieuwe doelstellingen Uit de nieuwe visie die de bescherming van burgers vooropstelt, volgt eenrestrictiever kansspelbeleid dan het huidige beleid. Dit restrictieverebeleid leidt tot beperkingen in het aanbod van kansspelen. Dit geldt zowelvoor legaal aanbod door strenge regelgeving als ook voor illegaal aanboddoor een hardere en intensievere aanpak. Bij de uitwerking van de visie endoelstellingen in wet- en regelgeving moeten nadere keuzes gemaaktworden die de mate van restrictie bepalen. Denk bijvoorbeeld aan keuzesmet betrekking tot reclame- en/of aanbodbeperkingen of keuzes over demate waarin ontmoedigingsbeleid wordt gevoerd. Daarbij geldt, hoegroter de risico’s zijn die aan het betreffende kansspel kleven, des testerker in beginsel ook de beperkingen en de ontmoediging tot deelnamezijn.De oude visie ging uit van zoveel mogelijk open kansspelmarkten waarinconcurrentie zorgt voor attractief legaal aanbod. Nu de nieuwe visieuitgaat van het bieden van slechts het noodzakelijke aanbod aankansspelen om aan de vraag te voldoen en de bescherming van burgerste waarborgen, is het logisch om de status quo te hanteren als het gaatom de marktordening van de verschillende kansspelproducten. Deervaringen met de opening van de online markt hebben immers geleerddat een goede concurrentiepositie van marktpartijen altijd een belangrijkerol blijft spelen in de exploitatie van hun bedrijf en dat dit veelal ten kostekan gaan van het belang van de bescherming van burgers.Er moet voor het kansspelbeleid een evenwichtig en transparant stelselgecreëerd worden waarin de maatschappelijke opgave om mensen tebeschermen tegen schadelijke effecten van kansspelen vooropstaat enalle betrokken partijen verantwoordelijk opereren binnen duidelijkekaders. De overheid zorgt voor duidelijke regels en een systeem waarinalle partijen weten wat er van hen wordt verwacht en wat zij van anderenmogen verwachten. Daarnaast stimuleert de overheid dat alle belangheb-benden in positie worden gebracht om verantwoordelijkheid te nemen.Dit is nodig om de doelstellingen te behalen. Dit vraagt een brede aanpakvan de overheid, die verder gaat dan enkel wet- en regelgeving. Eerdermaakte een dergelijke brede aanpak niet expliciet onderdeel uit van devisie op kansspelen.Belangrijke belanghebbenden zijn de vergunde aanbieders in allemarktsegmenten van kansspelen, ook landgebonden. Een economischgezonde vergunde kansspelmarkt is noodzakelijk voor het creëren van eenduurzame en verantwoorde markt waarin de bescherming van mensenprioriteit krijgt. Om dit te realiseren is het noodzakelijk dat ook kleinereondernemers financieel ruimte houden voor innovatie en investering inverantwoord spel, wat uiteindelijk ten goede komt aan de consumentenen de economie en waardoor de concurrentiepositie ten opzichte vanillegale aanbieders niet onnodig wordt verslechterd.Verschillende organisaties bepleiten al jaren dat de afdracht aan goededoelen (voor loterijen) een zelfstandig kansspeldoel zou moeten zijn. Hierkies ik niet voor. Dit is niet in lijn met mijn visie waarbij bescherming vanburgers centraal staat en kansspelen worden behandeld als activiteitendie risico’s meebrengen, zoals verslaving en financiële schade. Hoewel dierisico’s aanzienlijk kleiner zijn bij loterijen ten opzichte van de risicovollekansspelen op afstand, bestaan ook bij loterijen risico’s op schade. Alsafdrachten een apart kansspeldoel zouden vormen, zou dit een prikkelintroduceren om deelname aan loterijen te stimuleren en dit verdraagtzich niet met mijn andere doelstellingen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2457 De uitgangspunten, missie en doelstellingen gelden voor het helekansspelbeleid en zullen in de komende jaren voor de verschillendekansspelproducten en markten verder geoperationaliseerd worden. Inverband met de urgentie om de zorgelijke ontwikkelingen bij kansspelenop afstand te lijf te gaan en de beperkingen aan capaciteit kies ik ervooreerst maatregelen voor de online kansspelmarkt te treffen.2. De evaluatie van de Wet koa 2.1. Samenvatting evaluatie Met de Wet koa is beoogd de bestaande en toekomstige behoefte aankansspelen op afstand te leiden naar een verantwoord, betrouwbaar encontroleerbaar aanbod. Dit aanbod zou waarborgen moeten hebben tenaanzien van het voorkomen van kansspelverslaving, het beschermen vanconsumenten en het tegengaan van kansspelgerelateerde fraude encriminaliteit. Door deze waarborgen zouden spelers binnen het legaleaanbod beter beschermd zijn dan bij illegale aanbieders van kansspelenop afstand, die zich doorgaans niet aan regels houden. De evaluatiebeschrijft hoe het beleid met betrekking tot kansspelen op afstand totstand is gekomen, toetst de logica van het beleid en gaat in op de vraag inhoeverre de doelstellingen van de Wet koa zijn behaald. Het rapport sluitaf met aanbevelingen voor verbetering van de regulering van kansspelenop afstand.14De algemene conclusie van de onderzoekers is dat de Wet koa tot opheden (nog) niet heeft bijgedragen aan een dermate verantwoord encontroleerbaar kansspelaanbod dat gesteld kan worden dat de beleids-doelstellingen van het beleid voor kansspelen op afstand op korte of langetermijn bereikt zullen worden.15 Ook heeft het beleid geleid tot een grotegroep nieuwe spelers, waaronder relatief veel jongvolwassenen. Op basisvan het oorspronkelijke beleid en de vastgestelde uitvoeringspraktijk kanvolgens de onderzoekers worden verwacht dat er, met name bij dezegroep, in de toekomst schade op zal treden als gevolg van het beleid. DeWet koa heeft wel geleid tot een betrouwbaar aanbod en tot een mate vancontroleerbaarheid en controle die groter is dan bij illegaal aanbod hetgeval is. In de analyses van de onderzoekers konden de effecten vanrecente aanscherpingen van regelgeving nog niet worden meegenomen,zoals het Besluit ongerichte reclame kansspelen op afstand en deRegeling speellimieten en bewuster speelgedrag.De evaluatie geeft aanbevelingen voor verbetering van de Wet koa.Samengevat worden de volgende aanbevelingen gedaan:16•Onderzocht moet worden op welke wijze de expertise van deskundigenbenut kan worden bij het verbeteren van de invulling van de zorgplichtbij aanbieders. De invulling van de zorgplicht moet worden verbeterd,door bijvoorbeeld een centraal verslavingspreventiebeleid.•Het doel van verslavingspreventie moet worden verbreed naar hettegengaan van gokgerelateerde schade. Om spelers beter te bescher-men tegen deze schade moeten ook maatregelen worden genomen inde wet- en regelgeving. Ook zouden meer partijen betrokken moetenworden bij het kansspelbeleid, zoals schuldhulpverlening.•Overkoepelende bescherming, spelers moeten bij het gehele vergundeaanbod beschermd worden, niet alleen bij individuele aanbieders.Bijvoorbeeld door overkoepelende speellimieten.14Dialogic (2024). Drie jaar online gokken, Evaluatie van de Wet kansspelen op afstand, p 8 e.v.15Dialogic (2024). Drie jaar online gokken, Evaluatie van de Wet kansspelen op afstand, p 165.16Dialogic (2024). Drie jaar online gokken, Evaluatie van de Wet kansspelen op afstand, p 171 en172.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2458 •Onderzocht moet worden op welke wijze de huidige reclameregelsvoor kansspelen op afstand aangescherpt kunnen worden, zodatkwetsbare mensen geen reclame voor kansspelen op afstand meer tezien krijgen.•Onderzocht moet worden hoe knelpunten met betrekking tot deinformatiedeling rondom matchfixing en sporttuchtrechtelijkeovertredingen opgelost kunnen worden.•Voor de handhaving van het illegale aanbod en toezicht op het legaleaanbod is het van belang dat de Ksa aanvullende handhavings- entoezichtinstrumenten krijgt. Bijvoorbeeld de bevoegdheid omDNS-blokkades op te leggen.17 Voor beter toezicht zou de Ksa gebaatzijn bij mystery guestonderzoek in de speelomgeving. Ook het kunnenschorsen van een vergunning zonder voornemen tot intrekking wordtaanbevolen.•Parallel aan het handhaven van illegale aanbieders zou de Ksa meergebruik moeten maken van de bevoegdheid om bindende aanwijzin-gen te geven aan partijen in het ecosysteem van een illegale aanbie-der, zoals een hostingpartij of betaalprovider. Dit om de toegang totillegale aanbieders voor spelers te beperken en de verondersteldelegitimiteit te verminderen.•Aanbiederoverstijgende spelersdata zou beschikbaar moeten komenvoor onderzoek.2.2. Aanvullende systeemanalyse In aanvulling op de evaluatie van de Wet koa heb ik TNO gevraagd omeen systeemanalyse uit te voeren naar het systeem van kansspelen opafstand.18 Het rapport laat het belang zien van effectieve remmendemechanismen om de groei en problematiek van online kansspelen bij testuren, omdat een eenmaal ingeslagen pad van onmatig spelgedragenorm escalerende effecten kan hebben.19 Daarbij ontstaat schade veelbreder dan alleen bij de speler zelf. Ook moet niet worden onderschat hoegroot de invloed kan zijn van een sociale groep, waarbinnen onlinekansspelen als vermaak en normaal worden gezien, terwijl het gaat omrisicovolle kansspelen. Het economisch belang van aanbieders voedt dezedynamiek, omdat winstgevendheid direct gekoppeld is aan meer spelersen frequentere en hogere inzet. Het illegale aanbod blijft daarnaast altijdaanwezig, wat een alternatieve route biedt voor spelers die doorremmende maatregelen worden ontmoedigd binnen de legale markt tespelen. Dat betekent dat vroege interventies erg belangrijk zijn en nietalleen beperkt moeten blijven tot kwetsbare groepen. Ook is het creërenvan attractief legaal aanbod ten opzichte van illegaal aanbod niet vandoorslaggevend belang voor de bescherming van mensen. Het inrichtenvan de juiste beschermingsniveaus, tijdige interventies om escalerendspelgedrag te voorkomen en het afsluiten van de toegang tot illegaalaanbod zijn belangrijk.TNO geeft op basis van de systeemanalyse denkrichtingen voor deontwikkeling van beleid:2017Het Domain Name System (DNS) is de dienst die een domeinnaam en het IP-adres van eenserver aan elkaar koppelt. DNS-blokkering is een techniek die beschermt tegen kwaadaardiginternetverkeer door domeinnamen te blokkeren waarvan bekend is dat ze illegaal zijn.18TNO (2025). De dynamiek van online kansspelen: bijsturen in een zelf versterkend systeem.Met deze systeemanalyse zijn de causale dynamiek in consumentengedrag en marktgedrag inbeeld gebracht in relatie tot beleidsontwikkelingen en externe beïnvloedingsfactoren.19TNO (2025). De dynamiek van online kansspelen: bijsturen in een zelf versterkend systeem,p. 4.20TNO (2025). De dynamiek van online kansspelen: bijsturen in een zelf versterkend systeem,p. 47 en 48.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 2459 •Speleigenschappen en speelgedrag: beïnvloeden door limieten testellen op speeltijd, speelsnelheid en andere risico verhogende spel-en platformeigenschappen die escalatie in het speelgedrag kunnenafremmen;•Reclame en werving: verder beperken van (gepersonaliseerde)reclame en werving kan het initiëren en escaleren van gokgedragverder beperken;•Zorgplicht van aanbieders: de escalatie van gokproblematiek zoveel als mogelijk beperken. Zorg voor duidelijke richtlijnen vooraanbieders voor signalering van, en interventies bij, risicovol speelge-drag. Weeg hierin mee dat ook gokgedrag dat nog niet als «verslaafd»is aan te merken schadelijk kan zijn voor de speler en de socialeomgeving. Dit vraagt aangescherpte richtlijnen en betere nalevingdoor handhaving.;•Integrale signalering en reactie op problematisch gokgedrag:door overkoepelende systemen in te richten voor limieten, signaleringen de inzet van interventies;•Toeleiding naar zorg en verminderen stigma: verbeter debewustwording van risico’s, vergroot de bekendheid van en toegangtot zorg, en stimuleer openheid over gokproblemen;•Aanpak bekendheid en bereikbaarheid van illegaal aanbod:intensiveer handhaving en samenwerking met commerciële partijen eninternationale partners om het gebruik van illegale aanbieders verderte belemmeren. Werp barrières op die de bereikbaarheid en bekend-heid van het illegale aanbod kunnen terugdringen onder gemiddeldespelers.Deze aanbevelingen bevestigen de noodzaak van maatregelen en heb ikbetrokken bij mijn voorstellen waar ik in hoofdstuk 3 nader op in ga.2.3. Rapport Effecten op de online gokmarkt De Ksa levert ten aanzien van de marktontwikkelingen bij kansspelen opafstand twee keer per jaar een monitoringsrapportage op. Ik heb de Ksagevraagd om tussentijds de eerste effecten na de inwerkingtreding van deRegeling speellimieten en bewuster speelgedrag en de Beleidsregelverantwoord spelen 2024 per 1 oktober 2024 in beeld te brengen.21Het rapport laat zien dat de beschermende maatregelen die sinds1 oktober 2024 van kracht zijn geworden effectief zijn. Spelers verliezenminder hoge bedragen door deze maatregelen.22 Gevreesd werd datspelers mogelijk deze maatregel zouden omzeilen door bij anderevergunde aanbieders spelersaccounts aan te maken, maar het aantalspelersaccounts blijkt niet harder te groeien dan voor inwerkingtredingvan de maatregelen. In het onderzoek is ook gekeken wat de gevolgen vande maatregelen zijn op de kanalisatie in termen van spelers. Dezekanalisatie was met 95 procent hoog en blijft nog steeds hoog met91 procent in het vierde kwartaal van 2024. Er is wel effect op hetbrutospelresultaat (bsr) van legale aanbieders. Dit is nu ongeveer 10%lager dan voor de invoering van de maatregelen. Er moet ook rekeningmee worden gehouden dat sommige spelers zijn uitgeweken naar illegaalaanbod.21Kansspelautoriteit (2025). Effecten op de online gokmarkt – Nieuwe regels spelersbescherming2024.22Dit bedrag daalt van 117 euro per account per maand voor oktober 2024 naar 83 euro naoktober.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 24510 De Ksa heeft in deze rapportage tevens in beeld gebracht hoeveel geldwordt uitgegeven aan kansspelen in de vergunde markt en bij illegaleaanbieders.23 Hieruit blijkt dat de kanalisatie in termen van geld (bsr) in deafgelopen jaren te hoog is ingeschat. Op dit moment is de kanalisatie intermen van geld, mede als gevolg van de nieuwe maatregelen,49 procent.24 Gecombineerd met de cijfers van de kanalisatie van spelerslevert dit het volgende beeld op. Negentig procent van de spelers speeltlegaal en zorgt voor circa vijftig procent van de totale uitgaven aan onlinegokken. Tien procent van de spelers speelt bij illegale aanbieders. Dezegroep is verantwoordelijk voor de andere vijftig procent van de uitgavenaan online kansspelen. Dit laat zien dat met name spelers die veel gelduitgeven aan kansspelen uitwijken naar illegaal aanbod. Deze groepbestaat voor een aanmerkelijk deel uit risico- en probleemspelers, hetgeenbetekent dat hier de schade door kansspelen dan ook hoog is. Ditbevestigt voor mij nogmaals het belang om deelname aan illegaal spelzoveel mogelijk te verhinderen en illegaal aanbod gericht op Nederland tebestrijden. Het is van belang dat een balans wordt gevonden in hetverbeteren van de bescherming van mensen binnen het legale aanbod enhet tegengaan van toestroom naar illegaal aanbod.2.4. Beleidsreactie In mijn brief van 10 oktober 2024 heb ik aangegeven wat in de afgelopentijd is gedaan binnen de huidige wettelijke kaders, zoals het verbod op deinzet van rolmodellen, het Besluit ongerichte reclame kansspelen opafstand (Besluit orka), de Regeling speellimieten en bewuster speel-gedrag, bewustwordingsactiviteiten en de inrichting van een expertise-centrum gokken bij het Trimbos-instituut.25 De aanbevelingen uit deevaluatie geven echter aanleiding om daarnaast fundamentelereverbeteringen door te voeren. Ik onderschrijf de conclusies van deonderzoekers van de wetsevaluatie. De evaluatie levert een zorgelijk beeldvan de beperkte bescherming van consumenten tegen de risico’s vanonline gokken op. De conclusies laten zien dat een vergunde markt voorkansspelen op afstand van meerwaarde kan zijn voor de bescherming vanconsumenten, maar dat de huidige wet- en regelgeving vergaandeverbetering behoeven om dit doel te bereiken. Ik kan mij vinden in deaanbevelingen uit de evaluatie. Zij geven in combinatie met bovenge-schetste visie op kansspelen aanleiding tot fundamentele wijzigingen inwet- en regelgeving, die ik in het derde deel van deze brief uiteenzet. Inbijlage 1 is een overzicht van deze maatregelen opgenomen, waarbij permaatregel is aangegeven welke aanbeveling uit de evaluatie, moties entoezeggingen dit betreft.Met deze opvolging meen ik ook opvolging te geven aan verzoeken dieuw Kamer heeft geformuleerd in aangenomen moties, de voorstellen inde initiatiefnota van de leden Boswijk (CDA) en Diederik van Dijk (SGP) ende gepubliceerde onderwerpen van het aangekondigde initiatiefwets-voorstel van de leden Bikker (ChristenUnie) en Van Nispen (SP).23De Ksa heeft voor dit rapport een nieuwe methodiek gebruikt. Kanalisatie kan op verschillendemanieren gemeten worden. Tot nu toe waren de schattingen van H2 Gambling Capital deenige bron voor kanalisatie in termen van geld. Nu heeft Ksa beschikking over een anderemethode om kanalisatie in termen van geld te meten. Deze methode is aangedragen door deNederlandse Loterij. De Ksa heeft de methode gevalideerd en gekalibreerd met eigen data.Uitleg over de methode en validering wordt gegeven in een apart document bij het rapportmet technische toelichting.24Sinds begin 2023 daalt de kanalisatie geleidelijk van gemiddeld 66 procent in het eerstekwartaal van 2023 naar 57 procent in het derde kwartaal van 2024. Na 1 oktober 2024 is dekanalisatie verder gedaald naar gemiddeld 49 procent.25Kamerstukken II, 2024/25, 24 557, nr. 243Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 24511 Op één fundamenteel punt kan ik voornoemde initiatiefnota niet volgen:dit is het voorstel de Wet koa in te trekken. De noodzaak hiertoe komt nietnaar voren uit de evaluatie en past ook niet bij mijn uitgangspunten endoelstellingen voor het kansspelbeleid. Legaal aanbod acht ik nodig ommensen die willen deelnemen aan kansspelen te kunnen beschermen ineen gereguleerde omgeving. Dit volgt ook uit de uitgangspunten dat eraltijd mensen zijn die willen gokken en illegaal aanbod nooit volledig kanworden tegengegaan. Ik zal daarom geen voorstel doen om de Wet koa inte trekken, maar wel stevig herzien en forse wijzigingen doorvoeren.3. Voorstellen voor wijzigingen van wet- en regelgeving tenaanzien van kansspelen op afstand Ik kom zo snel als mogelijk met wijzigingsvoorstellen voor nieuwe wet- enregelgeving voor kansspelen op afstand. Om mensen effectief tebeschermen moeten maatregelen in samenhang worden genomen. Demeest risicovolle kansspelen kennen een escalerende dynamiek die nietmet een enkele maatregel of aanscherping van de wet kan wordendoorbroken. Er zijn verschillende maatregelen nodig die als samen-hangend systeem versterkend werken in de bescherming van mensen. Intotaal tref ik dertien maatregelen.De maatregelen heb ik onderverdeeld in thema’s en licht ik hieronder toe.3.1 Algemene wijzigingen •In zijn algemeenheid zijn wijzigingen benodigd waarmee de grondsla-gen in de Wok in lijn worden gebracht met de visie die de beschermingvan mensen en het voorkomen van kansspelgerelateerde schadevooropstelt. Dit betekent dat de vrijheid beperkt wordt van spelers omkeuzes te maken. Ook betekent dit dat de vrijheid van aanbiedersbeperkt wordt om keuzes te maken in de mate van bescherming enpreventie (Maatregel 1).•Daarnaast zijn algemene wijzigingen benodigd in de normadressaatvan de Wok, zodat niet alleen aanbieders, maar bijvoorbeeld ookmarketingbedrijven, en internetplatforms rechtstreeks en stevigkunnen worden aangesproken op het plaatsen van niet toegestanereclames of financiële instellingen kunnen worden aangesproken ophet faciliteren van illegaal gokken en het ecosysteem van illegaalaanbod kan worden doorbroken (Maatregel 2).•Ook behoort tot de algemene wijzigingen het beter wettelijk veranke-ren van verschillen in risico’s van kansspelen (Maatregel 3).•Tot slot veranker ik de bescherming van jeugdigen steviger in de wetdoor de minimumleeftijd voor deelname aan de meest risicovollekansspelen te verhogen naar 21 jaar (Maatregel 4).3.2. Verdere concretisering en aanscherping van de zorgplicht vanaanbieders en invoeren van overkoepelende speellimieten •Via de Regeling speellimieten en bewuster speelgedrag en deBeleidsregels verantwoord spelen 2024 is de zorgplicht reeds verderingevuld, respectievelijk geconcretiseerd met richtlijnen voor wanneeraanbieders moeten ingrijpen en informeren.26 Ik zal de zorgplichtverder concretiseren en aanscherpen (Maatregel 5). Dit doe ik mede opbasis van de effecten van de eerdere aanscherping. Ik verwacht dat dewijziging deels mogelijk is in lagere regelgeving, maar uitgezocht moetworden of belangrijke kaders op het niveau van wet of algemenemaatregel van bestuur nodig zijn. De vernieuwde zorgplichtregels26Beleidsregel verantwoord spelen 2024 (Stcrt. 2024, nr. 18177)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 24512 komen tot stand op basis van onderzoek en adviezen van onafhanke-lijke experts. Hier neem ik ook de motie Van Nispen c.s. in mee, om tebezien wat nodig is om effectiever en steviger op te treden tegengokbedrijven die tekortschieten in hun zorgplicht en verslavingspre-ventiebeleid.27•De wetsevaluatie beveelt aan om tot aanbieder overstijgendefunctionaliteiten ten aanzien van speelgedrag te komen. Mede naaraanleiding van de motie Bikker c.s. heb ik onderzocht hoe overkoepe-lende speellimieten mogelijk gemaakt kunnen worden.28 Op basis vandit onderzoek kies ik voor het invoeren van een overkoepelendestortingslimiet met een financiële draagkrachttoets (Maatregel 6).Daarbij komt er een centrale functionaliteit waar de speellimieten vanspelers worden geregistreerd en bijgehouden. Er wordt vervolgenseen draagkrachttoets ingebouwd wanneer spelers boven een limietwillen spelen. De contouren van overkoepelende speellimieten zijnuitgewerkt en worden nader geschetst in de bijlage bij deze brief.Verdere overkoepelende maatregelen zijn pas aan de orde op hetmoment dat blijkt dat het voorgaande niet voldoende effectief is.3.3. Verder inperken van reclame voor kansspelen op afstand •Ik zal een verbod met «nee, tenzij» voor reclame voor kansspelen opafstand inrichten. Hiermee kan beter gestuurd worden op welkereclame toegestaan is en dit maakt toezicht en handhaving voor de Ksamakkelijker (Maatregel 7).•Nader onderzoek naar de werking van Besluit orka is nodig voor deinvulling van «tenzij». Van belang is om te kijken in hoeverre ookgerichte reclame nog toegestaan zou moeten zijn, bijvoorbeeld doorpersoonlijke berichten. In het licht van de gedachte dat alleennoodzakelijke reclame wordt toegestaan en om verplaatsingseffectennaar andere marketing te voorkomen wordt ook naar bonussen enpromotionele kansspelen gekeken. Ten slotte wil ik onderscheidaanbrengen in de waarschuwende tekst die voor risicovolle en minderrisicovolle kansspelen (loterijen) geldt. Daarbij is het nog van belangom eerst inzichtelijk te krijgen wat de effecten van een waarschuwendetekst zijn.3.4. Uitbreiding van de bevoegdheden van de Ksa om illegale aanbiedersaan te pakken en uitbreiding van bevoegdheden voor toezicht op legaalaanbod •Wat betreft handhaving worden de bevoegdheden van de Ksauitgebreid om beter op te kunnen treden tegen illegale aanbieders.•Dan gaat het om het op zwart kunnen zetten of blokkeren van websitesen het kunnen aanspreken van derde partijen, zoals providers ofbanken, op het aanbieden van hun diensten aan illegale aanbieders(Maatregel 8).•Ook wordt bezien hoe de toezichtslacune dat de Ksa nu geen directtoezicht houdt binnen de speelomgeving kan worden weggenomen.Het is nog niet duidelijk of het mogelijk is om hiervoor valse identitei-ten in te richten. Het is daarbij ook de vraag in hoeverre een wijzigingvan de Wok volstaat om deze bevoegdheid te regelen (Maatregel 9).•Voor betere handhaving binnen het vergunde aanbod wordt eenbevoegdheid gecreëerd om vergunningen zelfstandig te schorsen,zonder dat er een voornemen tot intrekking van de vergunning hoeft tebestaan (Maatregel 10).27Kamerstukken II, 2023/24, 36 410 VI, nr. 6328Kamerstukken II, 2023/24, 36 410 VI, nr. 60Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 24513 3.5. Maatregelen die onderzoek en preventie beter faciliteren •Aanpassingen van CRUKS kunnen verslavingspreventie faciliteren. Erzijn verschillende voorstellen gedaan om CRUKS beter te laten werkenbij vrijwillige en onvrijwillige uitsluiting in moties, rapporten en doorde Ksa. Ik wil de werking van CRUKS verbeteren. Dan gaat het om eensnellere, bijvoorbeeld voorwaardelijke, inschrijving in CRUKS bijonvrijwillige inschrijving, het verlengen van de minimale inschrijvings-termijn en monitoring van mensen die weer willen gokken nadat deinschrijving in CRUKS is geëindigd (Maatregel 11).•In de evaluatie wordt aangegeven dat de informatie-uitwisseling rondmatchfixing beter moet.29 Een van de problemen hierbij is datinformatie rond matchfixing veelal ook aan de Financial IntelligenceUnit (FIU) gemeld moet worden op basis van antiwitwaswetgeving.Meldingen aan de FIU in het kader van antiwitwaswetgeving staanechter verdere verstrekking van die informatie in de weg. Het vergtnadere analyses om te bezien of en hoe dit oplosbaar is. Er bestaanhier afhankelijkheden met betrekking tot wetgeving en informatiede-ling binnen integriteit van de sport en informatiedeling van vermoe-dens van witwassen. Ik zal kijken in hoeverre informatiedeling kanworden verbeterd binnen mijn beleidsterrein en de samenwerkingzoeken met de nodige collega’s waar het andere beleidsterreinenbetreft (Maatregel 12).•Ik deel de breed gedragen wens om data beschikbaar te stellen vooronderzoek. Daarom creëer ik een grondslag in de Wok voor het gebruikvan data uit de controle databank (CDB) bij de Ksa voor onderzoeks-doeleinden. Ook gaat het om het gepseudonimiseerd kunnenverkrijgen van data voor wetenschappelijk onderzoek om op deze wijzespelers over de aanbieders heen te kunnen volgen (Maatregel 13). Ikneem daarin ook de motie van het lid Ceder (CU) mee om de NationaalRapporteur Verslavingen toegang te verlenen tot dezelfde data als deKansspelautoriteit zodat deze onderzoek kan doen naar gokgedrag engokverslaving.303.6. Uitvoering en planning beleidswijzigingen Voor alle genoemde maatregelen geldt dat deze moeten zijn gebaseerd opeen gedegen probleemanalyse. Tevens moet onderbouwd worden dat degekozen oplossing op een proportionele wijze bijdraagt aan de beleids-doelstellingen. Deze onderbouwing zal op basis van het beleidskompas enonderliggend onderzoek opgesteld worden. De realisatie van dehierboven beschreven maatregelen staat daarbij centraal. Daarnaast kijk ikmet een open blik naar eventuele aanvullende maatregelen die uit deonderzoeken en gesprekken met experts naar voren kunnen komen. In hetmeest gunstige scenario kan ik na afronding van bovengenoemdeonderzoeken en het doorlopen van de beleidskompassen eind 2025beginnen aan het formuleren van de wetteksten en de toelichting daarop.Afronding ten behoeve van consultatie voorzie ik niet eerder dan in 2026.Daarbij geldt dat beperkte capaciteit efficiënt moet worden ingezet. Hetstapelen van wetgevingstrajecten zou veel meer tijd in beslag nemen ende nodige logische samenhang van de wetgeving kunnen ondermijnen.Juist om dit te voorkomen is het aangewezen om één keer een voorstel tedoen om de Wok te wijzigen na de wetsevaluatie. Ook moet er nog steedsrekening mee worden gehouden dat wetgevingscapaciteit beperkt is doorwetgevingsprioriteiten die in het hoofdlijnenakkoord en regeerprogrammazijn gesteld. Ten aanzien van de beschikbare beleidscapaciteit geldt29Dialogic (2024). Drie jaar online gokken, Evaluatie van de Wet kansspelen op afstand, p 167.30Kamerstukken II, 2024/25, 36 600 VI, nr. 104Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 24514 eveneens dat hierin keuzes gemaakt moeten worden ten opzichte vanandere onderwerpen. Voor het kansspelbeleid zelf geldt dat andere(mogelijke) beleidswijzigingen, zoals ten aanzien van speelautomaten ofloterijen, voorlopig niet kunnen worden opgepakt.De implementatie van wijzigingen heeft mogelijk (financiële)gevolgen eneventuele doorwerking op de Rijksbegroting en op de Staatsdeelne-mingen Nederlandse Loterij en Holland Casino. Dit zal ik in de loop van deverdere uitwerking in kaart brengen. De financiële gevolgen voor de Ksaworden gedekt binnen de begroting van Ksa en zo nodig door JenV.3.7. Mogelijkheden voor versnelling Ik heb bij het opstellen van de wijzigingsvoorstellen nadrukkelijk latenonderzoeken waar versnellingen mogelijk zijn, omdat ik het standpunt metuw Kamer deel dat onderwerpen zoals verdere beperkingen van reclameen meer handhavingsinstrumenten urgentie hebben. Randvoorwaarde bijeen versnelling van onderdelen van de Wok is dat voor deze onderdelenhet benodigde onderzoek gedaan is en dat de samenhang van regel-geving geborgd blijft. Daarom kan ik omtrent een versnelling vanwetgeving geen andere toezegging doen dan dat ik dit zo snel als kan terhand neem.Het is mogelijk om lagere regelgeving aan te passen binnen het huidigewettelijke kader. Daarvoor geldt dat dan nog wel het oude uitgangspuntvan eigen verantwoordelijkheid van de speler en de markt. Dit kan risico’svan inconsistenties op een later moment mee brengen. Met dit risico oplatere inconsistenties in gedachten, zullen de komende maanden de eersteeffecten van de aangescherpte Beleidsregel verantwoord spelen 2024 (vande Ksa) en de Regeling speellimieten en bewuster speelgedrag verder inbeeld worden gebracht. Op basis van de uitkomsten hiervan wordt bezienof verdere wijzigingen wenselijk en mogelijk zijn rondom de zorgplicht,via beleidsregels respectievelijk een ministeriële regeling, die snellergerealiseerd kunnen worden dan een wetswijziging of algemenemaatregel van bestuur. Eventuele wijzigingen zouden afhankelijk van deaard en omvang nog in 2025 tot een consultatieversie gebracht kunnenworden. Ook kan worden gekeken naar mogelijkheden om binnen dehuidige wettelijke kaders zeer risicovolle elementen in het spelaanbod vanmet name online speelautomaten te verbieden. Dit vergt nog naderonderzoek naar deze elementen. Dit onderzoek is verzocht aan het WODCen zal naar verwachting op zijn vroegst in de tweede helft van 2025beschikbaar zijn.Tot slotIk neem een fundamentele wijziging van de regels voor kansspelen opafstand in de Wet op de kansspelen ter hand. Om burgers effectief tekunnen beschermen en om kansspelgerelateerde criminaliteit en illegaalaanbod tegen te gaan, moet dit een samenhangend pakket aan maatre-gelen zijn. Daarbij vormt de nieuwe visie de basis en het toetsingskadervoor de voorstellen. Ik heb u in deze brief aangegeven op welke onder-werpen ik wijzigingen wil aanbrengen en met welk doel. Ik wil nog in 2025concrete beleidsvoorstellen voor wijzigingen uitgewerkt en dragendonderbouwd hebben en daarna in 2026 zo snel als mogelijk een voorstelvoor wetswijziging in consultatie geven.Naast het traject rond wet- en regelgeving blijf ik me inzetten voor anderebelangrijke activiteiten die bijdragen aan een betere bescherming vanmensen tegen de risico’s van kansspelen. Het gaat dan om bewustwor-dingsactiviteiten en het verbeteren en verbreden van kennis over deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 24515 risico’s van kansspelen. Het gaat ook om het verbeteren van verslavings-preventie en het breder inzetten van het netwerk van hulp- en zorgver-leners rondom verslaving.Ik verken daarnaast hoe op internationaal niveau een vuist kan wordengemaakt tegen illegaal aanbod. Met name op Europees niveau wil ik datde aanpak van illegaal aanbod op de agenda komt. Ik vind het belangrijkdat daarin vervolgens ook breed expertise wordt ingeschakeld en vanuitverschillende disciplines (strafrecht, privaatrecht, ICT-recht) wordtmeegedacht. Illegaal aanbod kan niet alleen worden tegengegaan door deaanbieders zelf aan te pakken. Het is juist ook van belang dat financiëledienstverleners, zoals banken, internet platforms en andere faciliteerdersgeen zaken meer doen met deze illegale aanbieders. De Kansspelautoriteitorganiseert in dat kader in september 2025 een internationaal congresrondom veiliger gokken. Dit congres brengt kansspelmarkt toezicht-houders uit veelal Europese landen bijeen om met elkaar te komen totgezamenlijke intenties en kennisuitwisseling teneinde de kansspelmarktveiliger te maken.Ten slotte vraagt de in deze brief geschetste visie op kansspelen omverdere operationalisering in beleid naar concrete subdoelstellingen, zoalsop kansspelgerelateerde schade, kansspelverslaving en het tegengaanvan illegaal aanbod en de wijze waarop deze subdoelstellingen kunnenworden bereikt. Ook is het van belang om indicatoren op te stellen en eennulmeting te doen om vervolgens de effecten van de beleidswijzigingenen de realisatie van de doelstellingen te kunnen meten. Deze aspectenneem ik mee in de periodieke rapportage van het kansspelbeleid in 2026.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,T.H.D. StruyckenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 557, nr. 24516