Digitaal Vertegenwoordigen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 VIIVaststelling van de begrotingsstaten van hetMinisterie van Binnenlandse Zaken enKoninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 202526 643Informatie- en communicatietechnologie (ICT)Nr. 137 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENEN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 mei 2025In het Commissiedebat Digitaliserende Overheid van 23 april jl. heb ik uwKamer toegezegd om voor eind mei 2025 de Kamer te informeren over debevoegdheidsverklaringsdienst (Toezegging 7173) en voor de zomer teinformeren over de verdiepingsslag a.d.h.v. Valize (Toezegging 7174).Middels deze brief kom ik deze toezeggingen na.Ik start met het onderscheid maken tussen vrijwillig machtigen enwettelijk vertegenwoordigen. Vervolgens ga ik in op vrijwillig machtigen.Daarna zal ik de focus verleggen naar wettelijk vertegenwoordigen.Vrijwillig machtigen en wettelijk vertegenwoordigenDe publieke dienstverlening van de (semi-) overheid digitaliseert. Iedereenin het bezit van een DigiD kan in principe digitaal zaken doen met deoverheid. Ik vind het belangrijk dat we in Nederland zelf kunnen kiezenhoe we gebruik maken van de dienstverlening van de overheid: digitaal,op papier, bij een loket of telefonisch. Als je dit niet kunt, wilt of mag kunje je laten vertegenwoordigen door een ander, zowel digitaal als op eenandere manier. Daarbij is er een onderscheid tussen vrijwillig machtigenen wettelijk vertegenwoordigen.Handelingsbekwame burgers kunnen vrijwillig iemand aanwijzen(machtigen) om zich te laten vertegenwoordigen in de interactie metpublieke dienstverleners.Burgers die (deels) handelingsonbekwaam zijn en niet zelfstandig mogenhandelen, zoals personen die onder bewind of curatele staan of minderja-rigen, hebben een door de wet of door de rechter aangestelde wettelijkevertegenwoordiger (bewindvoerder, curator, mentor of een persoon metgezag over een minderjarige). kst-36600-VII-137ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VII, nr. 1371 Het is niet toegestaan dat een DigiD door een ander wordt gebruikt. Ditgeldt voor iedereen en de aard van de vertegenwoordigingsrelatie,bloedverwant of niet, is hiervoor niet relevant. Tegelijkertijd weet ik ookdat de meeste mantelzorgers, met de beste bedoelingen, digitaal zakendoen met de DigiD van de handelingsonbekwame die zij vertegenwoor-digen. In het verlengde hiervan begrijp ik daarom ook dat als demogelijkheid om andermans DigiD te gebruiken morgen abrupt zoustoppen, een groot deel van de vertegenwoordigers en dus uiteindelijk dehulpbehoevenden een probleem zou ondervinden met het afnemen vande dienstverlening die zij zo hard nodig hebben. Dit is uiteraard nietgewenst en vormt een dilemma.Zoals ik in mijn brief van 4 maart jl.1 heb aangegeven zal ik totdat alleoverheidsdienstverleners zijn aangesloten op digitale voorzieningen voorwettelijk vertegenwoordigen, zoals in de eerdere beantwoording vanKamervragen (lid Inge van Dijk (CDA) (Aanhangsel Handelingen II 2023/24,nr. 878) de SGP-leden Bisschop en Van der Staaij (Aanhangsel Hande-lingen II 2021/22, nr. 2939) en GroenLinks-leden Westerveld en Bouchallikh(Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 3348) hierover aangegeven, nietsdoen dat de hulp aan handelingsonbekwame hulpbehoevenden die eenwettelijk vertegenwoordiger hebben in de weg staat.Vrijwillig machtigenMet de voorziening DigiD Machtigen2, die onder regie van BZK ontwikkelden in gebruik genomen is, kan je iemand anders machtigen om digitaalzaken te doen namens jezelf bij (semi-) overheidsdienstverleners. Je kuntbepalen wat de ander voor je mag doen en voor welke periode. Je kunteen persoon machtigen, maar ook een bedrijf of organisatie (alleen bij deBelastingdienst). Als je zelf iemand wilt helpen, kun je ook een machtigingaanvragen voor iemand anders. Je hebt dan wel, toestemming, hetburgerservicenummer (BSN) en de geboortedatum nodig van degene dieje gaat helpen. Om de zaken te regelen voor een ander moet je kunneninloggen met je eigen DigiD.Op de voorziening DigiD Machtigen zijn ruim 675 dienstverlenersaangesloten, waaronder veel grote dienstverleners zoals de Belasting-dienst, UWV en Sociale Verzekeringsbank. Ook veel dienstverleners in dezorgsector zijn aangesloten. Dit zijn echter nog lang niet alle publiekedienstverleners, omdat dienstverleners hiervoor onder andere aanpas-singen in de eigen systemen moeten doen. Ik ben continue met dienstver-leners in gesprek om te stimuleren dat zij aansluiten op DigiD Machtigenen ik ondersteun hen ook daarbij.Wettelijk vertegenwoordigenHet digitaal mogelijk maken van wettelijk vertegenwoordigen heeftdrie elementen:1.Het beschikbaar hebben van digitale bronnen waarin wettelijkvertegenwoordigingsrelaties zijn vastgelegd;2.ICT voorziening om die bronnen te ontsluiten, de bevoegdheidsverkla-ringsdienst;3.en dienstverleners die hun diensten aanbieden aan wettelijkvertegenwoordigers.1Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VII, nr. 1312DigiD MachtigenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VII, nr. 1372 Digitale bronnen met wettelijke vertegenwoordigingsrelatiesVoor wettelijk vertegenwoordigen zijn een tweetal digitale bronnengerealiseerd:1.Wettelijk vertegenwoordigingsregister (WVR) bij IVO Rechtspraakwaarin bewindvoerders, curatoren en mentoren die digitaal met deRechtspraak communiceren zijn opgenomen. Tot 2023 waren er geenactuele centrale digitale bronnen met bewindvoerder, curatoren enmentoren. Sinds 2023 is het WVR beschikbaar en sinds 2024 zijn hierinook mentoren opgenomen die digitaal communiceren met deRechtspraak.2.Gezagsmodule (BRP API gezag): Om het gezag over een minderja-rige te kunnen vaststellen is de gezagsmodule ontwikkeld tussen 2018en 2023. Dit is een set van afleidingsregels waarmee op basis van deinformatie in de BRP het ouderlijk gezag kan worden vastgesteld. Hetafleiden van gezag voor ouders van kinderen is, gezien de velemogelijk vormen ervan, complex. Deze afleidingsregels wordendaarom continue verbeterd. De dekkingsgraad is momenteel zo’n 90%.In de volgende gevallen kan het gezag (nog) niet worden bepaald:−de geboorte-moeder kan niet worden bepaald bij echtparen vangelijk geslacht;−kind heeft in het buitenland gewoond;−kind is in het buitenland geboren;−kind woont niet in Nederland (ingeschreven in de Registratie NietIngezetenen (RNI));Komend kwartaal ga ik aan de slag met het bepalen van gezag voorkinderen die in het buitenland hebben gewoond of zijn geboren in hetbuitenland van (met elkaar) getrouwde ouders.Dienstverleners die hun diensten aanbieden aan wettelijkvertegenwoordigersEén van de elementen om digitale toegang tot overheidsdienstverlenersvoor wettelijk vertegenwoordigers mogelijk te maken is dat dienstver-leners hun diensten hiervoor moeten aanpassen en dan kunnenaanbieden.Momenteel hebben de Belastingdienst en Werk en Inkomen Lekstroom(WIL) beiden een rechtstreekse aansluiting op het WVR waarmee zij hundiensten aanbieden aan wettelijk vertegenwoordigers. Dit is echter geenoplossing voor de overige dienstverleners. Dit vraagt namelijk, naast derechtstreekse aansluiting waarop de WVR aangepast moet worden, hetzelf bouwen van een bevoegdheidsverklaringsdienst (BVD) door dedienstverlener. Dit is niet doelmatig en brengt hoge kosten met zich mee.Ook het beheren van vele rechtstreekse aansluitingen op WVR vraagt eenforse beheerlast voor de Rechtspraak, wat ongewenst is.Daarom is om dienstverleners te ontzorgen bij het realiseren vanaansluitingen op authenticatie- en autorisatiediensten, zoals voorwettelijke vertegenwoordiging, het Stelsel Toegang in ontwikkeling. Viaéén rechtstreekse koppeling met het authenticatie- en autorisatieland-schap voor de publieke dienstverlening- het Stelsel Toegang- krijgen depublieke dienstverleners de beschikking over alle onder de Wet DigitaleOverheid (Wdo) toegelaten inlogmiddelen en voorzieningen voormachtigen en vertegenwoordigen.Verder bieden de gemeenten Rotterdam en Den Haag momenteel via eenpilot bewindvoerders digitaal toegang tot hun dienstverlening en bij hetMaastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC+) is het momenteel, ookTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VII, nr. 1373 in een pilot, mogelijk voor ouders van kinderen tot en met 11 jaar digitaletoegang te krijgen.Daarnaast hebben de Koninklijke Marechaussee (KMar), Politie en VeiligThuis een directe koppeling (directe bevraging) naar de BasisregistratiePersonen (BRP) via de gezagsmodule. Hiermee kunnen deze organisatieshet gezag vaststellen over een minderjarige. Hiervoor hebben dezeorganisaties een eigen functionaliteit in hun systemen gebouwd en eenindividuele aansluiting gerealiseerd op de gezagsmodule bij BRP. Dejuridische grondslag hiervoor is het Experimentbesluit Dataminimalisatie,voor partijen die al een BRP-autorisatie hebben op grond waarvan zegegevens in de BRP kunnen raadplegen. Dit zou een oplossing kunnen zijnvoor een deel van de dienstverleners, mits het gaat om dienstverlenersdie al toegang hebben tot de BRP en de aansluiting op de BRP API ooktechnisch ingericht kan worden met alle betrokken partijen.BevoegdheidsverklaringsdienstOm de twee digitale bronnen met vertegenwoordigingsrelaties (WVR enBRP) digitaal te ontsluiten heb ik een bevoegdheidsverklaringdienst (BVD)laten ontwikkelen als onderdeel van het Stelsel Toegang. Met dezevoorziening kunnen dienstverleners inzicht krijgen of een persoon oforganisatie de bevoegdheid heeft om iemand anders wettelijk tevertegenwoordigen. Hiermee ontzorg ik de dienstverleners zodat zij zelfgeen functionaliteit hoeven te bouwen zoals bij de directe bevraging vande BRP voor ouderlijk gezag en voor het raadplegen van het WVR bij IVORechtspraak. Bovendien kunnen wijzigingen in de BVD op één centraleplek worden doorgevoerd, hierdoor hoeven individuele dienstverlenersdeze wijzigingen dan niet zelf door te voeren. Burgers kunnen via dezevoorziening met hun eigen DigiD inloggen om diensten af te nemen voorhun kind of voor de persoon die zij vertegenwoordigen.Zoals hierboven al beschreven, is de BVD in pilot vorm beproefd bij degemeenten Rotterdam en Den Haag en het MUMC+. Uit deze pilots komtnaar voren dat het implementeren van de functionaliteit door de dienst-verleners in hun systemen complex is. Bovendien moeten dienstverlenershun diensten op de juiste manier indelen, zodat wettelijk vertegenwoor-digers toegang krijgen tot de juiste dienstverlening waar zij bevoegdheidvoor hebben. Deze dienstverleners hebben bovendien een eigen aparteaansluiting op de BVD. Om de BVD geschikt te maken voor fundamenteelmeer bevragingen en het Stelsel Toegang heb ik deze BVD verbeterd enben ik gestart met ondersteuning bieden aan de dienstverleners voor deimplementatie in hun eigen systemen. Via de uitrol van het StelselToegang met één aansluiting voor de dienstverleners voor alle toegelateninlogmiddelen en voorzieningen voor vertegenwoordigen, maak ikstapsgewijs de BVD en daarmee de ontsluiting van ouderlijk gezag en hetWVR beschikbaar.Zoals uw Kamer in het debat van 23 april jl. terecht constateerde, verlooptde realisatie van het Stelsel Toegang helaas niet conform de eerdergecommuniceerde planning. In de eerste release van het Stelsel Toegangwas het beschikbaar komen van ouderlijk gezag (kinderen jonger dan12 jaar) in de zorgsector middels de BVD achter de ToegangsVerlenings-Service (TVS) namelijk voorzien per 1 juli 2025. Onlangs is gebleken dathet aansluiten van de BVD op DigiD niet mogelijk is zoals voorgesteld.Voor deze aansluitingen zijn wijzigingen bij DigiD noodzakelijk. Dit komtdoordat het DigiD stelsel gebouwd is voor authenticatie (wie is iemand)en de BVD oplossing een authenticatie dienst is (wat mag iemand).Hierdoor zijn er fundamentele wijzigingen nodig in DigiD, die niet op kortetermijn door te voeren zijn. In de verdere doorontwikkeling van DigiD zalTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VII, nr. 1374 ik rekening houden met de veranderde behoeftes om dit soort wijzigingenin de toekomst wel mogelijk te maken. De doorontwikkeling van DigiD isnoodzakelijk om DigiD als stabiele en toekomstvaste voorziening tebehouden.Daarom ben ik nu bezig om te bezien of de BVD kan worden ontsloten opeen manier zonder dat er wijzigingen van DigiD nodig zijn of met slechtskleine veranderingen die wel mogelijk zijn aan DigiD. Het uitwerken vandeze alternatieve oplossing vraagt tijd. Om verdere vertraging tevoorkomen zal ik dit proces intensief monitoren. Zodra de alternatieveoplossing definitief gemaakt wordt, zal ik uw Kamer informeren hieroverinclusief het bijbehorende tijdspad.Vooruitlopend hierop ben ik wel reeds met VWS en Nictiz gestart om dedienstverleners te ondersteunen om hun systemen aan te passen voorimplementatie.Mijn bedoeling is om in volgende releases van het Stelsel Toegang deWVR te ontsluiten met de BVD. Hiermee zal bewindvoering, curatorschapen mentorschap beschikbaar komen. Ook zal het mogelijk worden om opandere manier dan via de TVS aan te sluiten zodat de BVD ook brederinzetbaar zal zijn dan de zorgsector.Vooruitlopend hierop zal mijn collega bewindspersoon bij het Ministerievan Volksgezondheid, Welzijn en Sport dit jaar starten met een inventari-satie hoe de BVD voor mentorschap in de zorgsector kan wordengeïmplementeerd. VWS zal aansluitend op de inventarisatie, een concreetplan van aanpak opstellen om de implementatie van de BVD mentoren inde zorgsector uiterlijk binnen een half jaar na uitrol mogelijk te maken,met als uitgangspunt het verlagen van de administratieve lasten voorzorgverleners en het verbeteren van de digitale toegang voor cliënten enhun mentoren.Ik zal mij verder focussen op het ondersteunen van de dienstverlenersbuiten de zorgsector om aan te sluiten op het Stelsel Toegang inclusief deBVD en de implementatie daarvan in hun systemen zodat wettelijkvertegenwoordigers digitaal namens hun cliënten zaken kunnen doen metde overheid.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,F.Z. SzabóTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 VII, nr. 1375