Onderzoeksrapport ‘Keuzes rond Valys’

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202624 170Gehandicaptenbeleid23 645Openbaar vervoerNr. 403 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANGDURIGE ZORG, JEUGD ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 juni 2026Met deze brief informeer ik uw Kamer over de uitkomsten van hetonderzoeksrapport «Keuzes rond Valys: Effecten en uitvoerbaarheid vanhet afschaffen van de kilometerregistratie en het Persoonlijk Kilometer-budget» dat is uitgevoerd naar aanleiding van de motie van het voormaligKamerlid Agema (PVV).1 Deze motie vraagt om het afschaffen van dekilometerregistratie en het persoonlijk kilometerbudget van Valys. Hetonderzoek is een verkenning van de mogelijkheden tot het uitvoeren vande motie, specifiek bedoeld om meer inzicht te verkrijgen in de effectenvan afschaffing van de kilometerregistratie en het Persoonlijk Kilometer-budget (PKB) binnen Valys.Uit het onderzoek blijkt dat zowel het afschaffen van de kilometerregis-tratie als het opheffen van het kilometerbudget de kwaliteit en continuïteitvan Valys in het geding komt. Daarom kies ik ervoor geen uitvoering tegeven aan de motie Agema en de situatie zoals die nu is, te behouden.In deze brief licht ik toe waarvoor Valys is bedoeld, wat de bevindingenzijn uit het onderzoek en sluit ik af met een reactie op de motie Agema.Doelstelling ValysHet Valys-vervoer heeft als doel een adequate vervoersvoorziening tebieden aan mensen met een mobiliteitsbeperking voor reizen met eensociaal-recreatief karakter. In beginsel is Valys-vervoer bedoeld als eentijdelijke aanvulling op het openbaar (OV) en aanvullend openbaarvervoer (AOV). Het doel is om mensen te ondersteunen in de first en lastmile in de ketenrit. En als mensen elders in Nederland verblijven dan hunwoonomgeving (> 25 kilometer) en vanwege hun mobiliteitsbeperkinggeen gebruik kunnen maken van lokaal vervoer, zij toch de mogelijkheidhebben om naar sociaal-recreatieve doeleinden te gaan.1Kamerstukken II, 2023/24, 24 170, nr. 315. kst-24170-403ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 170, nr. 4031 Deze vorm van vervoer stelt mensen met een mobiliteitsbeperking in staatom op gelijkwaardige wijze deel te nemen aan de maatschappij alsmensen zonder een mobiliteitsbeperking.Reizigers die in aanmerking komen voor Valys ontvangen een PersoonlijkKilometerbudget (PKB):–Een Standaard PKB van 700 kilometer per jaar (2026) voor mensen diewel in staat zijn om van het (aanvullend) OV gebruik te maken. Ditwordt ingezet voor de first en last mile in combinatie met het OV,wanneer de mobiliteitsbeperking dit toestaat;–Het Hoog PKB van 2.350 kilometer per jaar (2026) is er voor mensendie vanwege hun beperking geen gebruik kunnen maken van het(aanvullend) OV. Dit wordt ingezet voor volledige deur-tot-deurtaxiritten.Reizigers kunnen ook buiten hun kilometerbudget gebruik maken vanValys, er geldt dan een zogeheten commercieel tarief wat een stuk lagerligt dan de commerciële kosten voor een straattaxi.Samenvatting van de onderzoeksbevindingenIn het onderzoeksrapport zijn de gevolgen van het afschaffen van dekilometerregistratie en het kilometerbudget vanuit verschillende invals-hoeken binnen de bredere maatschappelijke context onderzocht. Hetrapport is tot stand gekomen met betrokkenheid van diverse belangen-organisaties van doelgroepenvervoer, vertegenwoordigers vangemeenten, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), KoninklijkNederlands Vervoer (hierna KNV) en de Ministeries van I&W, BZK enVWS.Hieronder de belangrijkste bevindingen uit het onderzoeksrapport.Kilometerregistratie afschaffen is niet uitvoerbaarUit het onderzoek blijkt dat voor reizigers het afschaffen van de kilometer-registratie geen merkbare voordelen zal opleveren. Het proces van dekilometerregistratie is helemaal geautomatiseerd, waardoor reizigers nugeen administratieve handelingen hoeven te verrichten. Daarnaasthebben opdrachtnemers van het Valys-vervoer de registratie nodig voorplanning van de ritten, logistiek en voor facturatie. Voor de opdrachtgevervan Valys, het Ministerie van VWS, is kilometerregistratie – in welke vormdan ook – onlosmakelijk verbonden met controle op rechtmatigebesteding van rijksmiddelen, facturen en de verantwoording van deovereengekomen zero-emissie-eisen. Kilometerregistratie blijft daaromnoodzakelijk en kan dus niet worden afgeschaft.Afschaffing kilometerbudget PKB leidt tot knelpunten in het doelgroepen-vervoerIn het onderzoek is een multicriteria-analyse toegepast om in kaart tebrengen wat de effecten van het afschaffen van het kilometerbudget zijn.Er zijn verschillende scenario’s onderzocht: scenario 0 – is de huidigesituatie, scenario 1 – de situatie zoals voorgesteld in de motie. Daarnaasthebben de onderzoekers nog twee scenario’s uitgewerkt; scenario 2 – hetverhogen van het kilometerbudget Hoog PKB en scenario 3 – hetafschaffen (scenario 3) van het kilometerbudget Hoog PKB.Uit het onderzoek blijkt dat het niet wenselijk is om het kilometerbudget afte schaffen of aan te passen, ook niet als de belangen van reizigerszwaarder worden gewogen. Reden hiervoor is dat door het (gedeeltelijk)afschaffen van het kilometerbudget of het ophogen van het HoogPKB-budget op de langere termijn bestaande knelpunten, zoals chauffeur-Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 170, nr. 4032 stekorten, naar verwachting toenemen en nieuwe knelpunten, zoalssignificante wachttijdstijgingen en zelfs rituitval, zullen ontstaan, watnegatief is voor de reizigers, de vervoerders (en hun opdrachtgevers).Ook blijkt dat vervoerders vaak overlappende vervoerscontracten hebben,waardoor een toename van gereden kilometers van Valys direct invloedheeft op de beschikbaarheid van de vloot. De bestaande capaciteitste-korten binnen het doelgroepenvervoer zullen verder toenemen, metnegatieve effecten op de kwaliteit en betrouwbaarheid voor reizigers.Hierdoor kunnen andere vormen van doelgroepenvervoer zoals hetWmo-vervoer en leerlingenvervoer nog meer onder druk komen te staan,omdat de chauffeur en het voertuig die voor Valys rijden en daar meervoor gaan rijden, minder ingezet kunnen worden voor Wmo-vervoer enleerlingenvervoer.Reactie op de motie AgemaDe motie Agema vraagt allereerst om het afschaffen van de kilometerre-gistratie. Het onderzoek laat zien dat deze registratie essentieel is omValys-voer te kunnen uitvoeren, niet registreren betekent niet kunnenrijden. Het afschaffen ervan is daarom niet uitvoerbaar.Ten tweede roept de motie op om het kilometerbudget af te schaffen. Opbasis van het onderzoek concludeer ik dat het nodig is om het kilometer-budget te blijven hanteren. Mijn belangrijkste overweging daarbij is dathet kunnen reizen met Valys niet ten koste mag gaan van andere vormenvan doelgroepenvervoer. Het onderzoek laat zien dat, als het kilometer-budget afgeschaft wordt, andere vormen van doelgroepenvervoer – endan voornamelijk het leerlingenvervoer – verder onder druk komen testaan. Gezien de huidig knelpunten in het doelgroepenvervoer, zoalslange wachttijden en chauffeurstekorten vind ik het daarom niet verant-woord om het kilometerbudget voor Valys af te schaffen.Daarnaast zullen de kosten voor Valys bij een sterke groei van het aantalreizigerskilometers, voor zowel Standaard PKB als Hoog PKB, fors stijgenen daarvoor ontbreekt financiële de ruimte.Het waarborgen van de kwaliteit en de continuïteit van Valys vind ik nuessentieel. Dat stelt mensen in staat te kunnen reizen en te kunnenmeedoen in de samenleving. Tegelijk is Valys-vervoer bedoeld als eentijdelijke aanvulling op het openbaar (OV) en aanvullend openbaarvervoer (AOV). Daarom wordt er hard gewerkt aan het toegankelijkermaken van het (aanvullend) OV. Bijvoorbeeld met het BestuursakkoordToegankelijkheid OV 2022–2032,2 de Mobiliteitsvisie 2050, de Meerjarigenationale strategie voor het VN-verdrag handicap en de Toekomstagenda:zorg en ondersteuning voor mensen met een beperking.Daarnaast werk ik nauw samen met het Ministerie van IenW en anderebetrokken ministeries aan het traject publieke mobiliteit.3 De verkenninghierover laat zien dat integratie van openbaar vervoer en doelgroepen-vervoer provincies en gemeenten op termijn goede mogelijkheden kanbieden om een effectiever, toegankelijker en inclusiever vervoerssysteemvoor de reizigers te realiseren.4 Daarmee is ook de verwachting dat bij eensteeds toegankelijker mobiliteitssysteem, in de toekomst een voorzieningals het Standaard PKB afgebouwd kan worden, conform het oorspronke-lijke doel van Valys en de tijdelijkheid van de regeling.2Kamerstukken II 2022/23, 23 645, nr. 783.3Kamerstukken II2025/26, 23 645 en 31 305, nr. 877.4Kamerstukken II, vergaderjaar 2025–2026, 23 645, nr. 877Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 170, nr. 4033 Voor een volledige toelichting en een meer gedetailleerde uiteenzettingvan de bevindingen verwijs ik uw Kamer graag door naar het onderzoeks-rapport in de bijlage.De Minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport,W.R.C. SterkTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 24 170, nr. 4034