Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 490Vernieuwing van de rijksdienstNr. 365 BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VANBINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 mei 2025Met alle belangrijke opgaven in Nederland en de ontwikkelingen in dewereld is het van belang dat de Rijksoverheid toekomstbestendig is en ervoor elke burger is. Burgers in elke regio moeten de overheid kunnenbereiken en op de overheid kunnen vertrouwen. Deze overheid kenmerktzich door een goed en transparant bestuur. Haar organisatie en het werk iserop gericht de samenleving maximaal te ondersteunen.De overheid moet voor de burger werken als één overheid. Met goedambtelijk vakmanschap geeft de overheid de burger ruimte en vertrouwenen tegelijkertijd wordt uitvoerbaar beleid gemaakt. Ambtenaren werkenopgavegericht voor de maatschappij en worden ingezet daar waar dit hethardst nodig is. In het regeerprogramma heeft dit kabinet, dat medio 2024is aangetreden, daarom belangrijke ambities benoemd op het terrein vansterk bestuur, (digitale) weerbaarheid, de relatie met medeoverheden,ambtelijk vakmanschap, een effectieve en efficiënte Rijksdienst en eenbetrouwbare overheid.Terugblik 2024De voorliggende Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk (JBR), die u vanuitonze coördinerende bevoegdheid voor de rijksbrede bedrijfsvoering wordtaangeboden, geeft inzicht in de ontwikkeling van de Rijksdienst in 20241.De JBR blikt terug op 2024 en bestrijkt de domeinen Personeel, Duurzaam-heid, Informatievoorziening en Organisatie Rijksdienst. Naast de bijge-voegde JBR, is een visuele samenvatting beschikbaar in de publieks-versie.1Dit is in overeenstemming met het Coördinatiebesluit organisatie, bedrijfsvoering en informa-tiesystemen rijksdienst. kst-31490-365ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 490, nr. 3651 Doordat de JBR terugblikt naar het voorgaande jaar, zijn hierin de effectenvan de ambities uit het regeerprogramma van dit kabinet nog nietzichtbaar.Uit de JBR blijkt dat de trend die onder het vorige kabinet zichtbaar was,ook in 2024 nog doorloopt. Een aantal voorbeelden hiervan zijn:−De apparaatsuitgaven van de Rijksdienst zijn met 12 procent gestegen;−De afhandeling van Woo-verzoeken binnen de wettelijke termijn bleefmet 30 procent in 2024 nog steeds achter;−Het aandeel vrouwen in de (sub)top nam ook dit jaar licht toe;−Het aantal banen voor medewerkers onder de Wet banenafspraak isopnieuw gestegen, maar blijft nog achter op de doelstelling.In tegenstelling tot eerdere jaren is ook een andere ontwikkeling te zien:−Het aandeel externe inhuur is met 15,4 procent gelijk gebleven aan2023;−Het aantal vacatures daalde met 17 procent;−Het aantal trainees en het aantal stagiaires nam met 2 procent licht af.Deze brief gaat in op de onderwerpen uit de JBR die relatie leggen mettoekomstige ontwikkelingen en de ambities van dit kabinet: ambtelijkvakmanschap, een effectieve en efficiënte Rijksdienst, een weerbareoverheid en een overheid die open en transparant is.Vakmanschap als basis voor het vertrouwenOm te zorgen voor een herstel van het vertrouwen van de burger in deoverheid is het vakmanschap van de individuele ambtenaar en deRijksdienst als geheel van groot belang. Het vertrouwen in de overheidheeft onder andere met verwachtingen te maken. De maatschappijverwacht veel van ambtenaren: een blik van binnen naar buiten, contactmet de burger, oog voor signalen en rechtstatelijke kaders. Dat betekentdat de overheid in haar functioneren niet alleen tot goede oplossingen enwerkbare besluiten moet komen, maar daarbij ook eerlijk, betrouwbaar,open en transparant moet zijn. Door een omgeving te scheppen waarinambtenaren werken aan wetten die werken, bereikbaar zijn en snel enresponsief naar burgers kunnen handelen werken we aan dat vertrouwen.Dit vraagt ambtelijk vakmanschap.Om het ambtelijk vakmanschap te versterken zijn rijksbreed in 2024 onderandere diverse dialoogsessies georganiseerd die bijdragen aan hetversterken hiervan. Ook zijn collega’s binnen het Rijk afgelopen jaar metelkaar in gesprek gegaan over de zeven principes uit de Gids AmbtelijkVakmanschap2. De principes geven praktische inzichten hoe je ditvakmanschap versterkt. Aanvullend komt er een verplichte basisopleidingvoor alle rijksambtenaren met aandacht voor ambtelijk, digitaal enrechtstatelijk vakmanschap. Topambtenaren hebben hierin eenvoorbeeldrol te vervullen.Voor het herstel van vertrouwen is ook integriteit een belangrijk onder-deel, dat wordt onderhouden in de Gedragscode Integriteit Rijk3. Hettoegankelijk houden en actueel houden van deze code biedt, samen metde gewijzigde ambtseed voor rijksambtenaren een belangrijke impuls,maar ook houvast als minimumkader. Randvoorwaardelijk zijn openheiden respect in hoe we met burgers en ambtenaren onderling omgaan, ende omgeving waarin de ambtenaar werkt: sociaal veilig, zonder agressieen intimidatie om de kwaliteit en continuïteit van de publieke dienstver-2Publicatie Gids Ambtelijk vakmanschap.3Gedragscode Integriteit Rijk.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 490, nr. 3652 lening te kunnen garanderen. Sociale veiligheid gaat, naast beschermingtegen ongewenst gedrag, ook om de vrijheid om professioneel bij tedragen aan de totstandkoming van beleid en een effectieve uitvoeringdaarvan.Dit beleid is zo belangrijk omdat alleen al tien procent van de rijksambte-naren in het afgelopen jaar te maken heeft gehad met racisme, zo bleekuit het kwantitatief onderzoek dat in 2024 is gepubliceerd. Voor rijksamb-tenaren met een herkomstland buiten Europa was dit 29 procent. Ook is inde JBR te lezen dat het aantal integriteitsincidenten onder rijksambte-naren in 2024 is toegenomen. We zetten daarom in op totstandkomingvan een rijksbrede klachtencommissie en integriteitscommissie, met eengezamenlijk meldloket. Als kabinet staan we ervoor dat – conform deGrondwet – iedereen in Nederland gelijk wordt behandeld. De inzetbinnen het Rijk is daarom op het verder terugdringen van discriminatie,waaronder racisme. Over deze aanpak van het kabinet bent u op25 oktober 2024 geïnformeerd.4Een effectieve en efficiënte RijksdienstNaast de kwaliteit van en het vakmanschap binnen de Rijksdienst tevergroten, heeft het huidige kabinet de ambitie om de Rijksdiensteffectiever en efficiënter te maken. In 2024 is het aantal ambtenarengestegen van 147.841 fte in 2023 naar 157.019 fte in 2024 (6,2%), naast deeerder genoemde gestegen apparaatsuitgaven. Dit is een ontwikkeling diedit kabinet wil terugbrengen.Het kabinet heeft in het regeerprogramma de ambitie uitgesproken dat«de groei van het aantal ambtenaren en de inzet van consultants bij dedepartementen meer dan wordt teruggedraaid waarbij uitvoerendediensten worden ontzien. Deze taakstelling wordt gekoppeld aan hetverminderen van regels en administratieve lasten voor de samenleving ende uitvoering». Hieraan is een budgettaire taakstelling van 22 procentverbonden die oploopt tot in totaal 1 miljard euro structureel. Derijksbrede taakstelling stelt de verschillende ministeries voor een forseuitdaging: de verschillende Ministers bezien, voor hun ministerie, hoe detaakstelling op een verstandige manier wordt ingevuld en structureelgedekt kan worden. Het verplicht ons om kritisch te kijken naar deinrichting en het functioneren van de Rijksoverheid.Het kabinet zet daarom in op minder bureaucratie, minder regels, minderadministratie en verantwoordingslasten, minder hardheden en meerwerken als één Rijksoverheid (ontkokering). Alleen zo kunnen we inspelenop een goede dienstverlening naar burgers en naast de burger staan inplaats van tegenover, met andere worden, meer responsiviteit.Uitgangspunt voor het realiseren van de taakstelling is evenwel dat ditverantwoord en realistisch gebeurt. Mede vanwege de structurelearbeidsmarktkrapte moeten ambtenaren worden ingezet waar ze hethardste nodig zijn en beleid maken dat goed uitvoerbaar is5. Ook op hetterrein van huisvesting, facilitair en ICT kijken we waar besparingenmogelijk zijn. De door de ministerraad ingestelde Ministeriële CommissieTaakstelling Rijksdienst6 (MCTR) ziet toe op de uitvoering van detaakstelling en bewaakt de samenhang. Rapportage vindt plaats op tweemomenten in het jaar:1.Door de Ministers zelf via de begroting en het jaarverslag.4Brief – Focusgroepenonderzoek Racisme binnen de Rijksoverheid5Regeerprogramma: Uitwerking van het hoofdlijnenakkoord door het kabinet.6Instellingsbesluit Ministeriële Commissie Taakstelling Rijksdienst.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 490, nr. 3653 2.Rapportage en verantwoording vanuit de coördinerende rol van BZK inde Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk.In de brief aan uw Kamer van 14 maart 20257 heeft de Minister van BZK unader geïnformeerd over de aanpak die het kabinet voorstaat om dezedoelstellingen te realiseren. Voor uitvoering van de taakstelling wordt hetjaar 2024 als nulmeting gehanteerd.Veilig en weerbaarNaast een overheid die er voor de burger en de maatschappelijke opgavesin de samenleving wil zijn, moet deze overheid weerbaar zijn. Zeker in eenwereld met toenemende dreigingen en toenemende digitalisering moetde overheid deze dreigingen het hoofd kunnen bieden, de dienstverleningte kunnen waarborgen en data en privacy van de burger goed te kunnenbeschermen.In 2024 kwam een aantal kwetsbare afhankelijkheden in de IT-dienst-verlening van de Rijksoverheid aan het licht. De continuïteit in deIT-dienstverlening van de overheid is meerdere keren verstoord of onderdruk komen te staan. Een aantal incidenten had ook nationale of wereld-wijde impact. In de zomer van 2024 kreeg de Rijksoverheid te maken metdrie incidenten in de digitale infrastructuur: een kwetsbaarheid in onlinevergadertool Webex, een fout in beveiligingssoftware van CrowdStrike eneen storing in het NAFIN-glasvezelnetwerk van Defensie. Van deze enandere incidenten leren we dat we scherp moeten blijven op kwetsbareafhankelijkheden en moeten zorgen voor exit-strategieën of back-upopties.Dit begint bij een gedegen strategische afweging wat wij als Rijksoverheidzelf moeten doen en of kunnen en wat we aan externe partijen kunnenlaten. Wij integreren deze lessen in de vernieuwing van de IT-sourcings-strategie en het strategisch ICT-personeelsplan. Ook sluiten we aan bij EUrichtlijnen voor het verhogen van digitale en fysieke weerbaarheid.Open en transparant als vanzelfsprekendheidEen dienstbare overheid is een centrale waarde van dit kabinet. Deoverheid moet luisteren naar de mensen en ze betrekken bij de ontwik-keling van het beleid. Daar waar burgers zijn afgehaakt moet de overheiddit vertrouwen terug winnen. Daarvoor is van belang dat de overheidopen en transparant is, waar dat mogelijk en verantwoord is. Niet alleenbij formele verzoeken maar als vanzelfsprekendheid in haar handelen. Ditmoet nog vanzelfsprekender. Openheid nodigt uit tot dialoog over keuzesen verbeteringen en de overheid werkt aan betere toegang tot overheids-informatie voor burgers, bedrijven en journalisten. In de JBR rapporterenwe daarom over actieve openbaarmaking van informatie en de afhan-deling van Woo-verzoeken. Ook in 2024 zijn er op dit vlak diverse stappengezet.Op 1 november 2024 is een belangrijke stap gezet in de verplichte actieveopenbaarmaking van informatie door het verplicht openbaar maken vande eerste tranche van vijf informatiecategorieën. Het aantal (actief)gepubliceerde documenten op open.overheid.nl is de afgelopen jaren flinkgestegen. Sinds 1 januari 2025 publiceren we de gegevens over deafhandeling van Woo-verzoeken ook op het Rijksdashboard Woo-verzoeken8, zodat we als kabinet periodiek inzicht geven in de afhan-deling. Uit de gegevens over 2024 blijkt dat het aantal Woo-verzoeken hetafgelopen jaar opnieuw is toegenomen. Het kabinet heeft in de «Kabinets-7Kamerbrief Uitvoering ambities regeerprogramma taakstelling Rijksoverheid.8Het rijksdashboard is te vinden op Wooincijfers.open-overheid.nl.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 490, nr. 3654 reactie op de Woo-invoeringstoets»9 een evenwichtig pakket aanmaatregelen aangekondigd om de uitvoering en uitvoerbaarheid van deWoo te verbeteren en de afhandeling van Woo-verzoeken te versnellen.Eind 2025 wordt gestart met de wetsevaluatie Woo.Het Rijk is onder andere transparanter gaan handelen door de Algemeneverordening gegevensbescherming (AVG). In maart 2025 heeft de AuditDienst Rijk een rapportage10 over hoe het Rijk omgaat met privacy in debedrijfsvoering opgeleverd. Deze rapportage geeft inzicht in de stand vanzaken rondom privacy en de uitvoering van Data protection impactassessments (DPIA’s) binnen ministeries en een overkoepelend beeld vande bevindingen en voorbeelden van best practices bij de verschillendedepartementen. Deze voorbeelden stellen ministeries in staat om vanelkaar te leren en samen te werken op het gebied van privacy by design &default. Dit betekent dat er bij ontwikkeling van producten en diensten alaandacht is voor privacy en dat standaardinstellingen altijd zo privacy-vriendelijk mogelijk zijn. Het kabinet zet blijvend in op de verbetering vande openheid en transparantie van overheidsinformatie.Om te komen tot een toekomstbestendige Rijksdienst heeft dit kabinetduidelijke ambities gesteld, waar zij de komende jaren op wil inzetten.Deze inzet is noodzakelijk om de beoogde toekomstbestendige Rijksdiensten daarmee dienstbare en betrouwbare overheid te realiseren.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M. UitermarkDe Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,F.Z. Szabó9Kamerbrief met kabinetsreactie op invoeringstoets Wet open overheid (Woo).10Rijksbreed AVG-onderzoek 2024.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 490, nr. 3655