Behoud van toegankelijk mbo in de regio

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 524Beroepsonderwijs en Volwassenen EducatieNr. 671 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 juni 2025Het kabinet wil verschraling van maatschappelijke voorzieningentegengaan en de leefbaarheid van regio’s vergroten. Toegankelijkonderwijs speelt daar een belangrijke rol in. Het kabinet wil bevorderendat onderwijsaanbod voor leerlingen en studenten binnen een redelijkereistijd beschikbaar is en blijft. Recent heb ik uw Kamer al geïnformeerdover de toekenning van extra financiële middelen voor hbo-opleidingen inkrimpregio’s.1In het mbo daalt het aantal studenten van ongeveer 508 duizendstudenten in 2020 tot naar verwachting ongeveer 449 duizend in 2038.Regionaal zijn er grote verschillen. In de Randstad zijn er mbo-scholen diein de komende jaren nog licht groeien. Er zijn echter ook regio’s waar hetaantal mbo-studenten met meer dan 25 procent zal teruglopen. Hierdoorkan de kwaliteit en de regionale toegankelijkheid van hetmbo-opleidingsaanbod onder druk komen te staan. Het zet de bredewelvaart verder onder druk, juist in de regio’s buiten de Randstad.Om de grootste gevolgen van de dalende studentenaantallen in het mboop te vangen is met de mbo-werkagenda «Samen werken aan talent» € 90miljoen beschikbaar gesteld voor de jaren 2025 tot en met 2027. Met dezebrief informeer ik uw Kamer over mijn besluit over de inzet van deze € 90miljoen via de Regeling aanvullende middelen studentendaling mbo.Inzet aanvullend budget studentendaling mboDoel van de regelingHet doel van de Regeling aanvullende middelen studentendaling mbo isom in arbeidsmarktregio’s waar de impact van de dalende studentenaan-tallen het grootst is een kwalitatief goed en divers mbo-aanbod1Kamerstuk 31 288, nr. 1199 kst-31524-671ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 524, nr. 6711 beschikbaar te houden. Het beschikbare budget van € 90 miljoen is opvoorhand verdeeld over de regio’s met de grootste relatieve krimp van hetaantal woonachtige mbo-studenten.De uitdagingen door de dalende studentenaantallen vragen om goedeonderlinge afstemming en samenwerking tussen de mbo-scholen.Daarom is een voorwaarde voor toekenning van het budget dat dembo-scholen met vestigingen in deze regio’s een gezamenlijk regioplanopstellen dat in voldoende mate bijdraagt aan een toekomstbestendigaanbod van beroepsonderwijs in de regio. Ook is als voorwaarde gestelddat de mbo-scholen eerst de mogelijkheden voor kostenbesparing enefficiencyverbetering hebben benut (zie het onderstaande voorbeeld vanbouwopleidingen bij ROC van Twente).Behoud van bouw-opleidingen bij dalende studentaantallenin TwenteROC van Twente heeft te maken met een dalende instroom vanstudenten in bouw gerelateerde opleidingen, zoals timmeren,metselen en tegelzetten. Om deze opleidingen te behouden en tochkostenefficiënt te blijven werken, zijn diverse maatregelen genomen:–Leerjaren combineren: eerste- en tweedejaarsstudenten vanbouwopleidingen worden samengevoegd om van elkaar te lerenen middelen efficiënter te gebruiken.–Verwante opleidingen samenvoegen: opleidingen zoals timme-ren, metselen en tegelzetten delen lessen en praktijkopdrachten,wat leidt tot bredere inzetbaarheid en kosteneffectieve opleidin-gen.–Samenwerking met het werkveld: opleidingsbedrijven biedenhybride leeromgevingen aan, waarbij studenten deels op desimulatiebouwplaats leren, wat de behoefte aan schoolfaciliteitenverlaagt en praktijkervaring verhoogt.–Samenwerking met vo-onderwijs: doorstroomprogramma’s metmiddelbare scholen vergroten de instroom en verbeteren deaansluiting met het mbo.Goedgekeurde aanvragenDoor de mbo-scholen in de geselecteerde arbeidsmarktregio’s zijn in hetvoorjaar acht gezamenlijke aanvragen ingediend. Vijf van deze aanvragenzijn door mij goedgekeurd (zie tabel 1).Tabel 1. Goedgekeurde aanvragen voor extra budget studentendaling mboArbeidsmarktregio’sMbo-scholenBedrag (€)Achterhoek & TwenteROC van Twente, Graafschap College, Zone.college18.750.000Groningen & DrentheAlfa-college, Noorderpoort, DC Terra18.750.000FrieslandFirda, Aeres, Nova College, SVO10.750.000Noord-Holland NoordVonk, Talland, SVO10.750.000ZeelandScalda, Hoornbeeck College8.000.000Totaal67.000.000 Het aanvullende budget wordt onder meer ingezet voor behoud vanentree- en niveau-2-opleidingen in kleinere plaatsen in Friesland en deontwikkeling van een gezamenlijk opleidingsportfolio van de mbo-scholenin Groningen en Drenthe. In Zeeland kiezen de mbo-scholen voor hetstarten van nieuw onderwijsaanbod en het openen van nieuwe locaties innauwe samenwerking met het bedrijfsleven. In Noord-Holland Noordzetten de scholen onder meer in op transitie van het aanbod en het delenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 524, nr. 6712 van faciliteiten, zoals het opzetten van een techniekcampus en samen-werking rond sportopleidingen.Inhoud van de regioplannenRegiohubs voor korte reistijden in ZeelandDe reistijd is voor veel studenten in Zeeland hoog opgelopen. Omreisafstanden naar schoollocaties te verkleinen, richt Scalda op meerdereplaatsen in Zeeland zogenoemde «regiohubs» in. De hubs zijn tenopzichte van de reguliere schoollocaties decentraal gelegen en dragendus bij aan «thuisnabij» onderwijs.Er is reeds een hospitality-hub opgezet in Zierikzee, met een netwerk vanbedrijven. Vier dagen per week vindt het leren van 30 Scalda-studentenplaats op hun leerwerkplek en één dag op de schoollocatie in Zierikzee.Met het aanvullende budget wil Scalda ook regiohubs inrichten op ondermeer het eiland Tholen (zorgprofessional, kindprofessional en helpendezorg en welzijn), in Terneuzen (tandarts-, dokters- en apothekersassistent)en in Colijnsplaat (agrarische opleidingen rond teelt en productie). Debeschikbaarheid van het mbo op Schouwen-Duiveland, Tholen en inZeeuws-Vlaanderen levert een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid enhet in Zeeland houden van studenten.Concentratie en bereikbaarheid van groene opleidingen inFrieslandAeres MBO heeft er voor gekozen om mbo-opleidingen voor het groenedomein op niveau 3 en 4 te concentreren in Leeuwarden. Hier deelt Aereshuisvesting met Van Hall Larenstein, zodat er een groene campus in destad is ontstaan. Aeres biedt vmbo en mbo-niveau 1 en 2 opleidingen aanin Buitenpost, Sneek en Heerenveen. Deze opleidingen zijn daarmee opbrommer / fietsafstand van de studenten in de regio. Aeres zet hetaanvullend budget onder meer in voor het duurzaam in stand houden vandeze opleidingen op mbo niveau 1 en 2.Eén gezamenlijk aanbod van mbo-opleidingen in Groningen enDrentheIn Noordoost-Nederland hebben DCTerra, Noorderpoort en Alfa-collegehun krachten gebundeld als DNA. Vanuit 44 locaties in Groningen,Drenthe en Noordoost-Overijssel wordt onderwijs verzorgd voor ruim37.500 studenten en cursisten. Doel is om studenten toegankelijk,bereikbaar en flexibel onderwijs te bieden. Het aanvullend budget steltDNA in staat om de bedrijfsvoering nog beter op elkaar af te stemmen entoe te werken naar één gezamenlijk opleidingsaanbod, onder meer dooruitruil van opleidingen, concentratie van voorzieningen en afspraken overde inzet van docenten. Op korte termijn wordt onder meer geïnvesteerd inpassend en doelmatig techniek-onderwijs in Emmen (DCTerra),Hoogeveen (Alfa-college) en Stadskanaal (Noorderpoort).Behoud van kleinere opleidingen in Noord-Holland NoordIn Noord-Holland Noord investeren de scholen onder meer in hetflexibiliseren van mbo- opleidingen. Zo past het onderwijs beter bij dewensen van de student en de arbeidsmarkt en kan het onderwijs ook aankleinere aantallen studenten worden aangeboden. Verder wordt hetaanvullende budget benut voor het behoud van enkele kleinere oplei-dingen waar veel vraag is vanuit de arbeidsmarkt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 524, nr. 6713 Tweede ronde in september 2025Ook in de regio’s Rivierenland, Noord- & Midden-Limburg enZuid-Limburg zijn in de afgelopen maanden goede stappen gezet in deonderlinge samenwerking en om tot oplossingen te komen voor dedalende studententallen. Op onderdelen vragen de plannen echter nogom aanpassing en aanscherping. De mbo-besturen in deze regio’s heb ikdaarom gevraagd uiterlijk 1 september a.s. een aangepaste aanvraag in tedienen, waarover ik op een later moment besluit. Voor deze regio’s is eenbedrag van in totaal € 23 miljoen gereserveerd.Aandachtspunten van de Commissie macrodoelmatigheid mboDe Commissie macrodoelmatigheid mbo (CMMBO) heeft in alle regio’seen startgesprek gevoerd met de deelnemende mbo-scholen. In dezegesprekken is gereflecteerd op de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, degevolgen van de dalende studentenaantallen en de visie op een toekomst-bestendig opleidingenportfolio. Op basis van deze gesprekken heeft decommissie een aantal overkoepelende waarnemingen en aanbevelingengedaan. Het volledige verslag van de CMMBO is als bijlage bij deze briefmeegezonden. Ik zal de inzichten van de commissie verder betrekken bijde uitwerking van het Pact opleiden voor de arbeidsmarkt van detoekomst.AfsluitingTegelijk werk ik aan een herziening van de mbo-bekostiging die naarverwachting vanaf 2029 in werking treedt. Dit heb ik nader toegelicht in deBeleidsbrief vervolgonderwijs, onderzoek en wetenschap2. Dezeherziening moet onder meer bijdragen aan een structurele oplossing voorde regionale toegankelijkheid van het mbo. Daarbij bekijk ik ook hoe er nahet aflopen van het extra budget voor dalende studentaantallen in 2027een soepele overgang geborgd wordt voor zowel het mbo als het hbo.Nog voor het zomerreces zal ik uw Kamer verder informeren over destand van zaken rond de herziening van de mbo-bekostiging.Het doet mij deugd om in de plannen te zien dat de mbo-scholen steedsmeer gezamenlijk de verantwoordelijkheid nemen voor het aanbod vanopleidingen in de regio. De fundamentele verandering van concurrentienaar samenwerking is noodzakelijk, zoals ik ook heb gesteld in mijnBeleidsbrief vervolgonderwijs, onderzoek en wetenschap. Ik vind hetwenselijk dat deze beweging in de gehele mbo-sector verder wordtgemaakt. Het is mijn ambitie dat ook het Pact opleiden voor de arbeids-markt van de toekomst en de herziene bekostiging hier verder aan bijdragen.Ik heb er vertrouwen in dat deze regioplannen een belangrijke bijdragegaan leveren aan het toekomstbestendig maken van het mbo. Zodatkwalitatief hoogwaardige vakopleidingen bereikbaar blijven voor allestudenten in Nederland.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,E.E.W. Bruins2Kamerstuk 31 288, nr. 1185Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 524, nr. 6714 Verdeling van het aanvullend budgetFiguur 1 toont de ontwikkeling van het aantal mbo-studenten perarbeidsmarktregio op basis van woonplaats. Voor de verdeling van hetbudget is gekeken naar de regio’s waar de daling van het aantal studentenhet sterkst is. Hiervoor is de indeling van de arbeidsmarktregio’s aange-houden. De norm die vervolgens is gehanteerd om aanspraak te makenop het aanvullend budget is dat er sprake moet zijn van krimp in deperiode tussen 2023 – 2033 en dat die krimp twee maal hoger is dan hetlandelijke gemiddelde. Dit zijn de rode regio’s in figuur 1. Mbo-scholenmet locaties in deze arbeidsmarktregio’s maken gezamenlijk aanspraak opaanvullend budget.Met deze aanpak is er bewust voor gekozen om daar te investeren waarde impact het grootst is en niet op alle plekken in Nederland die te makenhebben met dalende studentenaantallen. Het gaat dan om de volgenderegio’s: Achterhoek, Drenthe, Zuid-, Midden & Noord-Limburg, Twente,Zeeland, Friesland, Noord-Holland Noord, Rivierenland en Groningen.Binnen deze regio’s kunnen op basis van het aantal woonachtigembo-studenten drie groepen worden onderscheiden: klein, middel engroot. Het budget van € 90 miljoen is vervolgens verdeeld met een staffel,voor iedere groep geldt een vast bedrag. Als meerdere regio’s eengezamenlijke aanvraag indienen worden de beschikbare bedragen perregio bij elkaar opgeteld.Figuur 1. Daling van het aantal mbo-studenten per arbeidsmarktregioBijlage 1Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 524, nr. 6715