Kabinetsreactie op mededeling Europese Commissie inzake abortuszorg

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202632 279Zorg rond zwangerschap en geboorteNr. 292 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 29 mei 2026Op 10 april 2024 is het Europees burgerinitiatief «My Voice, My Choice»geregistreerd. Dit initiatief roept de Europese Commissie (EC) op omEU-lidstaten financieel te steunen bij abortuszorg voor vrouwen die hier inhun eigen land geen toegang toe hebben.Het kabinet staat pal voor goede en toegankelijke abortuszorg. Voorvrouwen in Nederland is dit goed geregeld. Abortuszorg is hier toegan-kelijk, van hoge kwaliteit, en gratis voor iedereen die in Nederland woontof werkt. Dat is niet overal het geval. Wereldwijd hebben veel vrouwengeen toegang tot veilige abortuszorg. Dat kan tot zeer schrijnende engevaarlijke situaties leiden. Onveilige abortus is wereldwijd een van debelangrijkste – voorkombare – oorzaken van moedersterfte. Daarombegrijpt het kabinet de zorgen van de initiatiefnemers van het burgeriniti-atief goed. Het is goed om te zien hoe hard zij zich hebben ingezet omdeze vrouwen te steunen.Op 26 februari 2026 heeft de EC in reactie op het burgerinitiatief eenmededeling gepubliceerd. Deze brief bevat de reactie van het kabinet opdie mededeling. Eerst wordt toelichting gegeven over het burgerinitiatiefen de mededeling van de EC. Daarna volgt de appreciatie van het kabinet.Burgerinitiatief My Voice My ChoiceIn Europa zijn er grote verschillen tussen landen als het gaat om detoegang tot veilige abortuszorg. Daardoor zijn vrouwen soms genood-zaakt om naar het buitenland te reizen en zelf de kosten voor de behan-deling te dragen. Dit is de aanleiding geweest voor het «My Voice, My kst-32279-292ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 279, nr. 2921 Choice» burgerinitiatief.1 Het Europees burgerinitiatief roept de EC op ommaatregelen te nemen ter verbetering van de toegang tot veilige en legaleabortuszorg binnen de EU. Concreet bepleit het initiatief de invoering vaneen vrijwillig, door de EU gefinancierd solidariteitsmechanisme waarmeelidstaten financieel worden ondersteund bij het verlenen van abortuszorgaan vrouwen die hier in hun eigen land geen toegang toe hebben. Hetinitiatief heeft meer dan 1,1 miljoen handtekeningen verzameld en is op10 april 2024 door de EC geregistreerd.2Er zijn al verschillende Kamervragen gesteld over dit burgerinitiatief. Dievragen gingen onder andere over hoe dit initiatief zich verhoudt tot deafspraken over nationale bevoegdheden binnen de EU. In de beant-woording op deze vragen heeft het kabinet toegelicht dat het burgeriniti-atief, en de mededeling van de EC, hiermee niet in strijd zijn.3Samenvatting mededeling ECDe EC heeft op 26 februari 2026 in reactie op het burgerinitiatief via eenmededeling4 verduidelijkt dat lidstaten het Europees Sociaal Fonds Plus(ESF+) mogen gebruiken om «gelijke toegang tot legaal beschikbare enbetaalbare gezondheidsdiensten, met inbegrip van veilige abortus-diensten, te verbeteren5». De EC merkt daarbij op dat eventuele onder-steuning uit het ESF+ gericht moet zijn op alle vrouwen, ongeacht hunnationaliteit of verblijfsplaats. De EC verwijst specifiek naar vrouwen inkwetsbare situaties die zich anders geen abortus zouden kunnenveroorloven.De EC stelt geen extra financiële middelen beschikbaar voor dit fonds tenbehoeve van de financiering van abortuszorg. De mededeling betreft duseen verduidelijking van bestaand beleid.Huidige inzet van het ESF+ in NederlandHet ESF+ is een structuurfonds van de EU waaruit wordt geïnvesteerd inhet stimuleren van werkgelegenheid, sociale inclusie en armoedebe-strijding, en onderwijs en vaardigheden. Het budget is 143 miljard eurovoor de periode 2021–2027 voor alle 27 EU-lidstaten. Het voor Nederlandbestemde ESF-budget wordt geprogrammeerd en uitgevoerd onder eennationaal ESF-programma,6 onder leiding van het Ministerie van SocialeZaken en Werkgelegenheid (SZW). De EC heeft formeel haar goedkeuringgegeven aan dit programma. Lidstaten bepalen zelf waar het geld preciesaan uitgegeven wordt, mits dit binnen de met de EC afgesproken kadersvalt. Het inrichten van een ESF-programma is een intensief proces vanonderhandelingen met de EC en programmeringspartners (monitoring-1«My Voice, My Choice: zorgen voor toegang tot veilige abortus», Europese Commissie,https://citizens-initiative.europa.eu/my-voice-my-choice-safe-and-accessible-abortion_nl(26 februari 2026)2Uitvoeringsbesluit 2024/1158 van de Commissie van 10 april 20243https://open.overheid.nl/documenten/7217ff63-216f-4837-bea2-80bb3843a9de/file; https://open.overheid.nl/documenten/94440447-a7ee-4f0f-bad6-db18a6db5940/file;Aanhangsel Handelingen II, 2025/26, nr. 1378.4Zie bijlage 15Een van de bredere doelstellingen van het ESF+, is het verbeteren van de toegang tot en debetaalbaarheid van diensten, met inbegrip van gezondheidsdiensten. Het Europees gerechtshofheeft eerder al expliciet aangegeven dat abortuszorg onder de noemer «gezondheidsdiensten»valt. De EC concludeert in haar mededeling opnieuw dat de financiering van abortuszorg pastbij dit doel van het ESF+6Programmadocument ESF+ 2021–2027», Uitvoering Van Beleid (Ministerie van Sociale Zakenen Werkgelegenheid), https://www.uitvoeringvanbeleidszw.nl/documenten/subsidies/esf/regelgeving/programmadocument-esf-2021-2027 (19 september 2022)Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 279, nr. 2922 comité ESF+7). Nederland ontvangt, voor de programmaperiode2021–2027, 413 miljoen euro vanuit het ESF+ en richt zich op de volgendeprioriteiten: ondersteuning van mensen met een kwetsbare arbeidsmarkt-positie bij het vinden en het behouden van werk, sociale innovatie ensociale inclusie en voedselhulp.Appreciatie van het KabinetZoals benoemd aan het begin van deze brief, staat het kabinet pal voorgoede en toegankelijke abortuszorg. Het kabinet deelt de zorgen van deCommissie dat vrouwenrechten en toegang tot veilige abortus internati-onaal toenemend onder druk staan. De mededeling van de EC biedt echtergeen mogelijkheden, noch additionele middelen, om de kwalitatieve entoegankelijke zorg in Nederland beschikbaar te stellen voor vrouwen uitandere landen. Nederland heeft de besteding van het ESF+ budget voorde resterende looptijd van het huidige Meerjarig Financieel Kader (MFK),tot eind 2027, toegekend aan sociale en arbeidsmarktgerelateerdedoeleinden. In Nederland worden de ESF+ middelen op dit moment nietingezet om toegang tot gezondheidszorg te faciliteren. Een wijziging vande inzet van de voor Nederland bestemde middelen uit het ESF+, is in ditstadium niet meer mogelijk: de voor Nederland bestemde middelen uithet ESF+ zijn zoals aangegeven namelijk reeds volledig gealloceerd.Dat betekent niet dat buitenlandse vrouwen helemaal niet geholpenkunnen worden in Nederland. Vrouwen kunnen voor abortuszorg inNederland terecht, waar ze ook vandaan komen. Er komen jaarlijksongeveer 3000 buitenlandse vrouwen naar Nederland voor abortuszorg,veelal omdat zij in hun eigen land geen toegang tot deze zorg hebben.Zoals vermeld aan het begin van deze brief, is een abortus in Nederlandgratis voor iedereen die hier woont of werkt.8 Andere vrouwen, zoalsbuitenlandse vrouwen en ongedocumenteerden, moeten de kosten zelfdragen. Voor vrouwen die dat niet kunnen, bestaan er – ondanks hetgebrek aan overheidsfinanciering – mogelijkheden om financiële steun teontvangen. Zo zijn er maatschappelijke organisaties die helpen bijfinanciering en bij het vinden van toegang tot zorg. Daarnaast hebbenklinieken de mogelijkheid om een lager tarief voor de behandeling tevragen. Zij kunnen hun financiële buffers, die ze uit gesubsidieerdeabortuszorg kunnen opbouwen, gebruiken voor de behandelingen voorvrouwen die dit zelf niet kunnen bekostigen. Het merendeel van deabortusklinieken haalt een positief resultaat en beschikt over zulkefinanciële reserves.Een mooi voorbeeld van hoe dit werkt, is organisatie Dokters van deWereld. In een gesprek met deze organisatie gaf Dokters van de Wereldaan altijd een kliniek te vinden die een vrouw kosteloos of tegen eensymbolisch bedrag kan helpen.9 Het kabinet is dankbaar voor dewaardevolle hulp die maatschappelijke organisaties, en abortusklinieken,bieden aan deze groep vrouwen.7Orgaan dat toezicht houdt op de programmering en de implementatie van het ESF+ inNederland met daarin betrokken ministeries, decentrale overheden, sociale partners enmaatschappelijke organisaties8Voor iedereen die onder de Wet langdurige zorg valt, wordt een abortusbehandeling vergoedvia de Subsidieregeling Abortusklinieken (abortus in klinieken) of de Subsidieregeling PubliekeGezondheid (abortus via de huisarts). Abortus op medische indicatie in een ziekenhuis wordtvanuit de zorgverzekering vergoed. Voor asielzoekers en Oekraïense vluchtelingen bestaanaparte zorgregelingen, waar abortuszorg ook onderdeel vanuit maakt.9https://open.overheid.nl/documenten/d0476005-659b-40d2-907d-60b8c04817ec/fileTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 279, nr. 2923 AfsluitendZoals eerder in deze brief is toegelicht, leidt de mededeling van de EC erniet toe dat het kabinet abortuszorg gratis beschikbaar kan maken voorvrouwen uit andere landen. Het kabinet kan en zal de ESF+ middelen nietanders inzetten dan eerder besloten. De belangrijkste reden hiervoor isdat er door de EC geen additionele middelen beschikbaar worden gestelden de huidige ESF+ middelen al voor andere doeleinden zijn ingezet. In dehuidige situatie in Nederland is abortuszorg gratis voor vrouwen die inNederland wonen of werken, en vrouwen uit het buitenland kunnenabortuszorg ontvangen door hier zelf voor te betalen. Wanneer vrouwenhiervoor zelf de financiële middelen niet hebben, bieden de financiëlebuffers van abortusklinieken en maatschappelijke organisaties eenuitkomst zodat vrouwen alsnog geholpen kunnen worden.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,S.T.M. HermansTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 279, nr. 2924