Kabinetsappreciatie Commissierapport inzake het opschortingsmechanisme voor visumvrijstelling

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202432 317JBZ-RaadNr. 875 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN DESTAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 maart 2024Hierbij sturen wij u de kabinetsappreciatie toe van het rapport van deEuropese Commissie inzake visumliberalisatie en het opschortingsmecha-nisme.De Europese Commissie heeft conform Europese regelgeving op18 oktober 2023 het zesde rapport uitgebracht in het kader van hetopschortingsmechanisme voor visumvrijstelling. Het rapport gaat in op devraag in hoeverre Albanië, Bosnië en Herzegovina, Montenegro, Noord-Macedonië, Servië, Georgië, Moldavië en Oekraïne nog steeds aan devereisten voor visumliberalisering voldoen. De gegevens in dit zesderapport hebben betrekking op kalenderjaar 2022. Daarnaast heeft deCommissie een aantal aanvullende relevante ontwikkelingen meege-nomen.Het rapport betreft de acht landen die de dialogen over visumliberali-sering volgens de visum-roadmaps (voor kandidaat-lidstaten in deWestelijke Balkan) en visum-actieplannen (voor drie landen van hetOostelijk Partnerschap, inmiddels ook (potentiële) kandidaat-lidstaten)succesvol hebben afgerond. Dit resulteerde tot opheffing van de visum-plicht voor Noord-Macedonië, Montenegro en Servië in 2009, voorAlbanië en Bosnië en Herzegovina in 2010, voor Moldavië in 2014 en voorGeorgië en Oekraïne in 2017.De Commissie blijft tussentijds de vervulling van de voorwaarden voorvisumliberalisering monitoren door middel van bijeenkomsten op hoogambtelijk niveau, vergaderingen van het subcomité justitie, vrijheid enveiligheid, en dialogen tussen de EU en van de visumplicht vrijgesteldelanden. Voor de Westelijke Balkanlanden vindt dit toezicht ook plaats doormiddel van regelmatige voortgangsrapportages en, in voorkomend geval,onderhandelingen over toetreding tot de EU. Dit zal in de toekomst ookhet geval zijn voor Georgië, Moldavië en Oekraïne, de nieuwe (potentiële)kandidaat-lidstaten. kst-32317-875ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 317, nr. 8751 Gelijktijdig met dit zesde rapport werd door de Commissie ook eenwetgevend voorstel gepresenteerd voor de herziening van het opschor-tingsmechanisme voor visumvrije landen. Hierover ontving uw Kamer op24 november 2023 het BNC-fiche met de Nederlandse inzet (Kamerstuk22 112, nr. 3840).Inhoud van het rapportNet als in de eerdere edities van het jaarlijkse opschortingsmechanisme-rapport focust de Commissie zich op de benchmarks voor visumvrij-stelling waar verdere monitoring gewenst is en waar actie op onder-nomen moet worden om duurzame vooruitgang te boeken. Dit zesderapport evalueert de maatregelen die door de Westelijke Balkan- enOostelijk partnerschapslanden zijn genomen op het gebied van migratie,asiel, terugkeersamenwerking, justitiële samenwerking, openbare orde enveiligheid. Deze worden in het rapport voor elk land uitgewerkt. Tot slotvolgen er voor elk land een aantal nieuwe aanbevelingen op basis van debevindingen van het afgelopen jaar.Voor de Westelijke Balkanlanden en Moldavië, die langer dan zeven jaarvisumvrij zijn, bouwt het rapport verder op de lopende implementatie vanhet EU Actieplan om irreguliere migratie via de Westelijke Balkanrouteaan te pakken. Het EU Actieplan vormde o.a. een reactie op de sterketoename van irreguliere migratie via deze route in 2022 die deelsverklaard kon worden door het uitblijven van harmonisatie van hetvisumbeleid met dat van de EU door deze landen. De stappen diesindsdien hierop zijn gezet op het gebied hebben volgens de Commissiebijgedragen aan een afname van 28% van irreguliere migratie via deWestelijke Balkanroute (cijfers t/m 31 augustus 2023 in vergelijking metzelfde periode vorig jaar).Ook richt het rapport zich op de follow-up die er het afgelopen jaar doordeze landen is gegeven aan de aanbevelingen uit voorgaande rapporten.Voor Georgië en Oekraïne, die beide minder dan zeven jaar visumvrij zijn,geeft het rapport een meer gedetailleerde beoordeling van maatregelendie zijn genomen om ervoor te zorgen dat blijvend aan de benchmarksvoor visumvrijstelling wordt voldaan.Zoals aangekondigd in de Commissie mededeling van 30 mei 2023, en omal aan te sluiten op het wetgevend voorstel voor de herziening van hetopschortingsmechanisme, behandelt het huidige rapport ook een aantalvisumvrije landen buiten de directe buurlanden van de EU. Om navolgingte geven aan een van de voornaamste uitdagingen die in de voorbe-reiding van dit voorstel door de lidstaten en de Commissie werd geïdenti-ficeerd, heeft de Commissie ervoor gekozen om in dit zesde rapportvisumvrije landen met burgerschapsregelingen voor investeerders (zgn.gouden paspoortregelingen) te behandelen.In het herzieningsvoorstel wordt het opschortingsmechanisme o.a.aangescherpt voor visumvrije landen die dergelijke regelingen in standhouden.De Commissie oordeelt dat alle acht landen nog steeds aan de gesteldevoorwaarden voor de afschaffing van de visumplicht voldoen en stelt datalle landen actie hebben ondernomen om stappen te zetten op verschil-lende aanbevelingen uit het voorgaande rapport. Tegelijkertijd dienen alleacht landen ook verdere stappen te ondernemen om de aanbevelingenvan de Commissie verder te implementeren en om zo te blijven voldoenaan de gestelde benchmarks.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 317, nr. 8752 In de aanbevelingen voor ieder behandeld land geeft de Commissie aanwelke actie er nodig is op deze thema’s om ervoor te zorgen dat het landblijft voldoen aan de voorwaarden voor visumvrijheid. De aanbevelingenrichten zich voornamelijk op het harmoniseren van het visumbeleid metdat van de EU, het verbeteren van migratiemanagement, corruptiebe-strijding en het bestrijden van georganiseerde misdaad. Ook moet eenaantal van de betrokken landen, m.n. Oost-Caribische eilandstaten,maatregelen nemen om burgerschapsregelingen voor investeerderseffectief af te schaffen of af te zien van het systematisch verlenen vanburgerschap vanwege investeringen (zgn. gouden paspoorten).AppreciatieNet als de Commissie beschouwt het kabinet visumliberalisatie endaaraan gekoppelde monitoring als een effectief instrument om hervor-mingen aan te jagen en samenwerking te bevorderen op belangrijkegebieden zoals openbare orde en veiligheid, migratie en economie.Daarnaast versterkt visumliberalisatie de handels- en intermenselijkecontacten. Visumliberalisatie is echter niet vrijblijvend. De randvoor-waarde hiervoor is dat de landen die in aanmerking willen komen voorvisumliberalisatie aan alle strenge eisen die hiervoor worden gesteldvoldoen en blijven voldoen. Ook is het noodzakelijk dat deze landen zichervoor blijven inzetten dat ongewenste effecten van visumliberalisatie,zoals misbruik van asiel, irregulier verblijf en/of grensoverschrijdendecriminaliteit voortvarend worden tegengegaan. Daar hoort bij dat deCommissie er strikt op toeziet dat landen ook na afschaffing van devisumplicht aan de voorwaarden blijven voldoen. Nederland heeftherhaaldelijk gewezen op het belang van deze randvoorwaarden en ziethier nauwgezet op toe.Het kabinet heeft met belangstelling kennisgenomen van het zesderapport en is van mening dat het een volledig beeld schetst van deverschillende trends op het gebied van asielaanvragen, weigeringen aande grens en illegaal verblijf evenals aangaande politiële en justitiëlesamenwerking, openbare orde en veiligheid. Het kabinet onderschrijft deaanbevelingen van de Commissie om in de besproken landen de lopendeinspanningen in de strijd tegen de georganiseerde misdaad te conti-nueren. Verder deelt het kabinet de conclusie van de Commissie dat alleacht landen aan de gestelde voorwaarden voor afschaffing van devisumplicht blijven voldoen.Echter, het kabinet beschouwt voortgang op door de Europese Commissiegesignaleerde aanbevelingen evenals breder in het kader van het EUuitbreidingsproces cruciaal en ziet de dialogen en ondersteuningspro-gramma’s die bestaan, naast politieke wil, als essentieel om de gewensteresultaten te bereiken. Het kabinet is van mening dat er op een aantalgebieden waaronder migratiemanagement en visumharmonisatie snellerstappen gezet moeten worden om negatieve gevolgen van visumliberali-satie effectief tegen te gaan.Vooruitlopend op de herziening van het opschortingsmechanisme, enzoals aangekondigd in de brief van Ursula Von der Leyen van 20 maart2023, behandelt dit zesde rapport voor het eerst ook andere geografischegebieden buiten de buurlanden van de EU. Hierbij wordt gefocust opderde landen waar zich specifieke problemen voor doen die, indien nietadequaat aangepakt, mogelijk kunnen leiden tot het activeren van hetopschortingsmechanisme. Deze uitgebreidere en strategische insteek vanhet rapport heeft tot doel om tegemoet te komen aan de wens van deEU-lidstaten om de taken van de Commissie op het gebied vanmonitoring en rapportage over visumvrije landen te versterken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 317, nr. 8753 Nederland is er voorstander van dat de Commissie de geografische focusvan de monitoring van visumvrije landen uitbreidt naar alle visumvrijelanden en daarnaast stilstaat bij relevante ontwikkelingen in visumvrijelanden buiten de directe buurlanden van de EU. Tegelijkertijd zou hetkabinet graag zien dat de Commissie in haar monitoring uitgebreiderstilstaat bij de visumvrije landen waar sprake is van een toename vanirreguliere migratie, zoals landen in Zuid-Amerika. Nederland zal er bij deCommissie op aandringen om relevante trends en ontwikkelingen buitende directe buurlanden op te nemen in volgende rapportages.Harmonisatie visumbeleidEen onderliggende voorwaarde voor het blijvend voldoen aan debenchmarks op het gebied van migratiemanagement is dat de WestelijkeBalkanlanden en landen in het Oostelijk Partnerschap hun visumbeleiddienen te harmoniseren met dat van de EU. Dit geldt met name voorderde landen met een verhoogd risico op irreguliere migratie en metveiligheidsrisico’s voor de EU. Alle acht landen die in het rapport wordenbehandeld ontvangen daarom de dringende aanbeveling om hun lijst vanvisumvrije landen in lijn te brengen met de lijst van visumplichtige derdelanden van de EU. Van alle (potentiële) kandidaat-lidstaten wordt dit ookverwacht in het kader van hun EU-toetredingstraject. Nederland dringthier ook in bilaterale contacten onverminderd op aan. Zo heeft Nederlandhet belang van volledige aansluiting op het EU-visumbeleid benadrukttijdens ontmoetingen met regeringsleiders en marge van de EU-WestelijkeBalkantop van 14 en 15 december 2023.In 2022 nam de irreguliere migratie via de Westelijke Balkanroute sterk toemede als gevolg van afwijkende visumregimes van landen in deze regio.Sindsdien hebben landen op de Westelijke Balkan de visumplichtingevoerd voor een aantal landen waar het grootste aantal irregulieremigranten uit afkomstig was. Het kabinet verwelkomt deze stappen in degoede richting. Dit laat zien dat verhoogde betrokkenheid en outreach opalle niveaus effectief kan zijn voor het aanjagen van hervormingen op ditgebied.In november 2023 presenteerde Servië een stappenplan voor volledigevisumharmonisatie. Ondanks dat dit een stap in de goede richting is, blijftde voortzetting van de outreach richting Servië benodigd. Het is vanbelang dat verdere stappen richting harmonisatie zo snel mogelijk wordengezet.Tegelijkertijd blijft irreguliere migratie een belangrijke uitdaging voor deEU en moeten er door alle landen die in het rapport worden behandeldnog aanzienlijke stappen worden gezet op het gebied van visumharmoni-satie. De voortgang op het gebied van visumharmonisatie gaat op ditmoment met onvoldoende snelheid. In het bijzonder voor derde landendie een hoge migratiedruk met zich meebrengen. Het kabinet zal er zichdaarom ook de komende periode voor inzetten om de huidige verschillenmet het visumbeleid van de EU zo spoedig mogelijk te minimaliseren endit belang ook in bilaterale contacten te blijven benadrukken. Ook binnende daarvoor bestemde EU gremia blijft Nederland dit belang, en de linkmet de toetredingstrajecten, onderstrepen en zal het kabinet ook deCommissie regelmatig bevragen op de voortgang rond dit thema.In dat kader is het kabinet dan ook uitgesproken voorstander van deherziening van het opschortingsmechanisme voor visumvrije landen.Nederland heeft zich er de afgelopen periode voor ingespannen om zosnel mogelijk voortgang te boeken binnen dit proces. Op 13 maart jl. werder een Raadspositie bereikt, deze sluit goed aan bij de Nederlandse inzetTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 317, nr. 8754 voor de herziening van het mechanisme zoals ook toegelicht in hetbetreffende BNC-fiche. Het kabinet verwacht dat deze herziening zalbijdragen aan versterking van de reikwijdte en effectiviteit van hetopschortingsmechanisme. Zoals ook toegelicht in het BNC-fiche1 dat uwKamer reeds toe kwam, is het voor het kabinet een belangrijke prioriteitbij de herziening dat het opschortingsmechanisme kan worden ingezet bij(het gebrek aan) visumharmonisatie. Nederland werkt er op dit momentmet de andere lidstaten aan om de mogelijkheden tot opschorting aan tescherpen. Indien dialoog met het betreffende visumvrije land niet tot degewenste verbeteringen leidt, dient de EU te beschikken over een effectiefinstrument om hiervoor in te kunnen zetten als uiterst middel.Conform de motie van Wijngaarden en van Dijk2 heeft het kabinet inEuropees verband dan ook herhaaldelijk het belang benadrukt om bij deherziening van het opschortingsmechanisme een trigger toe te voegen ophet gebied van irreguliere instroom vanuit derde landen, bijvoorbeeld alsgevolg van het uitblijven van harmonisatie van het visumbeleid. Dezewens werd tijdens eerdere besprekingen op Europees niveau breedgedeeld.Verder zal Nederland zich ervoor inspannen dat de relevante Europeseagentschappen betrokken worden in het duiden van ontwikkelingen entrends ten behoeve van het rapport en de herziening van het mechanisme.De voorstellen van de Commissie op deze punten sluiten goed aan op deNederlandse inzet.Het kabinet zal de implementatie van de cruciale harmonisatie met hetEuropese visumbeleid nauwlettend volgen en op voortgang blijvenaandringen. Het is van belang dat deze landen de huidige verschillentussen het eigen visumbeleid en dat van de EU zo spoedig mogelijkminimaliseren. Hier zal het kabinet zich voor blijven inspannen. Naast hetaanspreken van de betreffende landen in bilaterale contacten is het ookvan belang dat de outreach op EU-niveau richting de landen op deWestelijke Balkan op dit thema doorgang blijven vinden. Het zesderapport en de voortgang rond de implementatie van het EU-Actieplanvormen hiervoor een goed uitgangspunt.Burgerschapsregelingen voor investeerders (Gouden paspoortregelingen)Het kabinet is het met de Commissie eens dat gouden paspoortregelingenrisico’s meedragen op het gebied van veiligheid en corruptie en daaromvermeden dienen te worden. Het kabinet deelt ook de zorgen van deCommissie over gouden paspoortregelingen die commercieel wordengepromoot door landen met het feit dat men hierdoor visumvrije toegangtot de EU verkrijgt. Het doel van visumliberalisatie is het faciliteren van depeople-to-people contacten tussen de EU en het derde land in kwestie.Niet om onderdanen van visumplichtige landen in staat te stellen om hetEU visumproces te kunnen omzeilen door het verkrijgen van burgerschap.Het kabinet verwelkomt dan ook de toevoeging van gouden paspoortrege-lingen als een afzonderlijke opschortingsgrond in het Commissievoorstelvoor de herziening van het opschortingsmechanisme en heeft hier inEuropees verband ook herhaaldelijk op ingezet.1BNC-fiche Beoordeling Herziening verordening opschortingsmechanisme voor visumvrijederde landen, Kamerstuk 22 112, nr. 38402Motie van de leden Van Wijngaarden en Jasper van Dijk over visumvrij reizen voor Serviëtijdelijk stopzetten als Servië haar visumbeleid en buitenlandbeleid niet voldoende heeftaangepast, Kamerstuk 21 501-02, nr. 2581Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 317, nr. 8755 De goudenpaspoortregelingen van de Oost-Caribische landen die aan bodkomen in het rapport vindt het kabinet tot zorg voor de EU. Het is daaromvan belang dat de Commissie de monitoring van deze landen voortzet ende dialoog met hen intensiveert om tot langdurige oplossingen te komen.In het geval van Kosovo, waar het goudenpaspoort programma indecember 2022 werd gestopt, is het van belang dat er ook snel eenoplossing wordt gevonden voor de nog lopende aanvragen onder dezeregeling.In de onderhandelingen in Brussel over de herziening van het opschor-tingsmechanisme zet het kabinet in op het verkrijgen van duidelijke kaderswaarbij goudenpaspoortregelingen uiteindelijk kunnen leiden tot deopschorting van visumvrijheid. Doordat deze kaders in het huidigemechanisme ontbreken, bleek het in de aanloop naar de opschorting vande visumvrijheid van Vanuatu in 2022 (n.a.v. de goudenpaspoortregelingvan het land) complex, tijdrovend en werden er onduidelijkheden in deopschortingsprocedure blootgelegd.Het toevoegen van een afzonderlijke opschortingsgrond voor goudenpas-poortregelingen verhelpt deze uitdagingen grotendeels maar het blijft vanbelang dat ook de voorwaarden waaronder een goudenpaspoortregelingin het uiterste geval kan leiden tot opschorting van visumvrij reizen goedzijn vastgelegd. Hier zet het kabinet zich in Brussel dan ook voor in.De Minister van Buitenlandse Zaken,H.G.J. Bruins SlotDe Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,E. van der BurgTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 317, nr. 8756