Voortgang gewijzigde motie van de leden Kröger en Thijssen over er naar streven dat per 2025 alle openbare verlichting en verlichting van Rijksgebouwen bestaat uit ledverlichting (Kamerstuk 36410-XIII-78)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 813Kabinetsaanpak KlimaatbeleidNr. 1509 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 14 april 2025Met deze brief informeert het kabinet de Kamer over de voortgang van deuitvoering van de gewijzigde motie van de leden Kröger en Thijsseninzake het verzoek aan de regering dat per 2028 alle openbare verlichtingen alle verlichting van rijksgebouwen bestaat uit ledverlichting1, 2. Voor deuitvoering van deze motie is de Minister van Volkshuisvesting enRuimtelijke Ordening verantwoordelijk voor de benodigde werkzaam-heden van Rijksvastgoedbeheer, de Minister van Infrastructuur enWaterstaat voor werkzaamheden op rijkswegen, de Staatssecretaris vanDefensie voor defensievastgoed en de gemeenten, provincies enwaterschappen voor werkzaamheden op de regionale en lokale wegen enopenbare ruimte. Als Minister van Klimaat en Groene Groei ben ikverantwoordelijk voor de wetgeving van de energiebesparingsplicht,waarvan ledverlichting een van de maatregelen is. De urgentie omduurzamer en efficiënter met energie om te gaan blijft onverminderdgroot. Energie die we niet gebruiken, hoeven we immers ook niet teproduceren, te importeren, te transporteren en te betalen. Door minderenergie te verbruiken, hebben we minder ruimte nodig voor opwek vanenergie. Ook voor onze strategische onafhankelijkheid en de aanpak vannetcongestie levert energiebesparing een belangrijke bijdrage. Het kabinetstimuleert bedrijven en particulieren om over te stappen op energie-zuinige technieken, zoals ledverlichting, die energie besparen en deCO2-uitstoot verminderen. Het Rijk heeft hierin ook een voorbeeldrol enblijft daarom onverminderd werken aan een zo spoedig mogelijkeoverstap naar ledverlichting, met als streefdoel een nagenoeg volledigerealisatie per 2028. In deze brief zijn projecten opgenomen waar ledver-lichting het afgelopen half jaar is geïmplementeerd. De implementatiegaat gepaard met enkele uitdagingen op het gebied van techniek,financiën en circulariteit. Deze brief biedt een actuele stand van zaken enwordt de Kamer mede namens de Minister van Infrastructuur en1Kamerstukken II 2023/24, 36 410 XIII, nr. 782Toezegging TZ202412-143 kst-32813-1509ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 15091 Waterstaat en de Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordeningaangeboden.TaakgroepOm de implementatie van ledverlichting te versnellen, heeft het kabineteen taakgroep ingesteld met vertegenwoordigers van de VerenigingNederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO), deUnie van Waterschappen (UvW), Rijkswaterstaat, Rijksvastgoedbedrijf ende Ministeries van Defensie, Infrastructuur en Waterstaat, Volkshuis-vesting en Ruimtelijke Ordening en Klimaat en Groene Groei. Detaakgroep zal in het tweede en derde kwartaal van dit jaar knelpunten inbeeld brengen. Daarna wordt geïnventariseerd hoe deze knelpuntenopgelost kunnen worden; waar mogelijk worden deze oplossingen directingezet. De taakgroep zal op basis van die bevindingen uiterlijk in hetvierde kwartaal van 2025 een plan opstellen om uitvoering te geven aande oplossingen. Zodoende wordt ingezet op maximale realisatie vanledverlichting uiterlijk per 2028 en kan de voortgang worden gemonitord.Stand van zaken openbare ledverlichting en rijksgebouwenNet als in de vorige brief «Stand van zaken motie Kröger en Thijsseninzake ledverlichting» van 3 september 20243 wordt in deze briefonderscheid gemaakt tussen de voortgang bij openbare verlichting en devoortgang bij verlichting voor rijksgebouwen.Openbare verlichtingRiikswegenRijkswaterstaat (RWS) heeft het afgelopen half jaar verschillendeprojecten opgeleverd zoals de AS en de Al in Noord-Holland, waarvan delaatste tracés in oktober 2024 van ledlampen zijn voorzien. Ook is deverlichting in vier tunnelbuizen van de Drechttunnel vervangen doorduurzame ledverlichting in februari/maart van dit jaar. Het streven is om in2025 de verlichting op de AS8, NS7, NS9 en N61 in Zeeland te vervangendoor ledlampen. De verwachting is dat in 2027 op alle rijkswegen inZeeland 100% van de lichtmasten van led voorzien zal zijn. Voor allerijkswegen is de verwachting dat eind 2025 50% van de lichtmastenvoorzien zal zijn van ledverlichting. Het streven blijft dat in 2030 minimaal70% van de rijkswegen ledverlichting heeft. Voor het vervangen van deverlichting wordt aangesloten bij de natuurlijke vervangingsmomenten,waarbij altijd ledverlichting wordt toegepast. Dit is vastgelegd in hetbasiskwaliteitsniveau van de RWS netwerken. Zoals in de vorige briefaangegeven, gebruikt RWS hiervoor de natuurlijke vervangingsmomentenom kapitaalvernietiging en daarmee aanzienlijke meerkosten tevoorkomen en zodoende ook rekening te houden met de uitgangspuntenvan circulaire economie.GemeentewegenUit de eerste reactie op de eerdere uitvraag van de VNG, waarover deKamer in september is geïnformeerd, blijkt dat gemeenten actief metledverlichting aan de slag zijn. Door capaciteitsgebrek bij gemeenten ishet lastig om een volledig beeld te krijgen, desalniettemin zijn erverschillende inspirerende voorbeelden gerealiseerd. In Enschede isslimme ledverlichting geïntroduceerd die automatisch dimt. Den Haag3Kamerstukken II 2023/24, 32 813, nr. 1410.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 15092 vervangt 28.000 lampen door slimme ledverlichting en Maastricht verlichtsportvelden met ledverlichting om energie te besparen.Uitvoering op gemeentelijk niveau is qua verantwoordelijkheid een lokaletaak waar de Rijksoverheid geen zeggenschap over heeft. Waar mogelijkzal met de instelling van bovengenoemde taakgroep wel worden bekekenhoe ook ledverlichting bij gemeenten en provincies kan worden gestimu-leerd. Om gemeenten te ondersteunen bij de implementatie van ledver-lichting is de VNG in samenwerking met de Bank Nederlandse Gemeentengesprekken gestart met verschillende gemeenten over mogelijkhedenvoor gunstige financieringsconstructies en technische ondersteuning. Dekomende tijd wordt gekeken hoe vervolg aan deze gesprekken kanworden gegeven en welke andere stappen nodig zijn.RijksgebouwenRijksvastgoedZoals in september jl. met de Kamer is gecommuniceerd, wordt deverlichting in de meeste rijkskantoren op dit moment geregeld vialedverlichting. In 2024 zijn wederom diverse objecten van ledverlichtingvoorzien of is deze verlichting verder uitgebreid, wanneer er deels alledverlichting was aangebracht. In het kantoor en de bedrijfshal van deDomeinen in Hoogeveen, onderdeel van de Belastingdienst, isTL-verlichting vervangen door ledverlichting. Hiermee wordt 75% energiebespaard op verlichting. Daarnaast is de verlichting in rijkskantoor DeResident in Den Haag, vervangen door ledverlichting. Deze vervangingwas onderdeel van een bredere verduurzamingsoperatie die ook isolatieen slimme energiemanagementsystemen omvatte. In het historischeBelastingkantoor in Arnhem, een rijksmonument, is oude verlichtingvervangen door ledlampen die passen bij het monumentale karakter.Andere voorbeelden zijn de verduurzaming van de Justitiële InrichtingZaanstad en het rijkskantoor op Rijnstraat 8.Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) zet er vanuit de portefeuilleaanpak – eenstrategisch meerjarig plan voor verduurzaming via onder andereledverlichting – op in om uiterlijk eind 2026 te voldoen aan de energiebe-sparingsplicht en energielabel-C-verplichting voor kantoren. Ook zullenruim 400 objecten die geen onderdeel uitmaken van de portefeuilleaanpaknaar verwachting eind 2026 voldoen aan de energiebesparingsplicht. In dejaaropdrachten die het RVB met klanten afsluit, wordt tot en met 2028ledverlichting gebudgetteerd. Hiermee is het doel van het RVB om zo devolledige vervanging door ledverlichting in rijkskantoren uiterlijk per 2028te realiseren.DefensieHet RVB heeft dit jaar de opdracht van het Ministerie van Defensieontvangen voor energiebesparende maatregelen conform de energiebe-sparingsplicht en de energielabel-C-verplichting. Toepassing vanledverlichting maakt hier onderdeel van uit. Vanuit het programmaVersnellen Verduurzaming Defensie wordt gewerkt aan het aanbrengenvan ledverlichting door in lopende instandhoudings- en investeringspro-jecten ledverlichting mee te nemen. Het afgelopen half jaar is bij Defensiehard gewerkt aan de verduurzaming door toepassing van ledverlichting.Bij de Korporaal van Oudheusden Kazerne (Hilversum, gebouw 73) en deBernardkazerne (Amersfoort, gebouw AG) zijn opdrachten verstrekt omplafondspots, wandarmaturen, ingebouwde plafondarmaturen metTL-buizen en noodverlichting te vervangen door duurzame ledverlichting.Ook zijn de TL-buizen vervangen door ledverlichting in de sportzalen vande Korporaal van Oudheusden Kazerne (Hilversum, Gebouw 6) en deBernhardkazerne (Amersfoort, gebouw BS). Daar waar mogelijk wordt ookTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 15093 ledverlichting aangebracht als onderdeel van verduurzamingspro-gramma’s voor vastgoed zoals het Strategisch Vastgoedplan 2022 en deRoutekaart 2.0. De verwachting is dat per 2030 het merendeel van hetdefensievastgoed voorzien zal zijn van ledverlichting.Kantoorverlichting in de nachtBij het commissiedebat energiebesparing van 18 december jl. (Kamerstuk30 196, nr. 841) heb ik aangegeven terugkoppeling te geven over mijngesprek met de Franse Minister inzake de Franse verplichting datkantoorverlichting standaard in de nacht uit is. Aangezien de FranseMinister op het laatste moment verhinderd was is er op ambtelijk niveaucontact geweest met Franse collega’s. De Franse overheid is gevraagd ommeer inzichten te delen over de effectiviteit en handhaafbaarheid van dezeverplichting. De verwachting is dat de informatie voor de zomer wordtgedeeld. Het kabinet zal de Kamer hierover voor de zomer informeren.Conclusie en vooruitblikDe overstap naar ledverlichting is van groot belang en daarom wordt hardgewerkt aan de implementatie. Met de huidige voortgang blijft 2028 eenrealistisch doel voor het rijksvastgoed, met uitzondering van de defensie-locaties. Via de taakgroep wordt voor eind 2025 in kaart gebracht welkemogelijkheden er zijn om de implementatie van ledverlichting teversnellen, welke knelpunten er nog zijn die dat belemmeren en hoe dezeop te lossen, zodat per uiterlijk 2028 uitvoering is gegeven aan de motie.Het kabinet blijft onverminderd inzetten op samenwerking met allebetrokken partijen en het benutten van natuurlijke vervangingsmomentenom deze transitie efficiënt en duurzaam te voltooien.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.Th.M. HermansTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 813, nr. 15094