Geen gaswinning onder de Waddenzee bij Ternaard

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202633 529Gaswinning29 684WaddenzeebeleidNr. 1345 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 november 2025De Waddenzee is een uniek natuurgebied. Niet alleen uniek in Nederland,maar ook uniek in de wereld. Om die reden is dit gebied bekroond totUnesco Werelderfgoed. Al jaren is er discussie over mogelijke gaswinningonder de Waddenzee bij Ternaard. Aan deze onzekerheid komt nu eeneinde na overleg tussen het kabinet en de Nederlandse AardolieMaatschappij B.V. (hierna: NAM), die ook haar medevergunninghouderExxonMobil Producing Netherlands B.V. (hierna: EMPN) vertegenwoor-digde.1 Het kabinet betaalt aan NAM en EMPN een bedrag van€ 163 miljoen bruto inclusief btw (naar verwachting € 40,4 miljoen nettovoor NAM en EMPN samen) en NAM trekt het verzoek tot instemming methet winningsplan voor Ternaard in, waardoor deze gaswinning onder deWaddenzee niet door gaat.Met NAM en EMPN is een vaststellingsovereenkomst getekend, die alsbijlage aan deze brief is toegevoegd. Deze bevat zowel een parlementairvoorbehoud als een voorbehoud voor NAM en EMPN, zodat zij ook hungoedkeuringsprocessen kunnen doorlopen. Voor deze uitgave is gelijk-tijdig met deze brief een incidentele suppletoire begroting ingediend.Daarmee heeft de Staten-Generaal hier het laatste woord over. Het kabinetverzoekt de beide Kamers om de incidentele suppletoire begroting metspoed te behandelen, zodat de betaling in 2025 rechtmatig kanplaatsvinden.In deze brief wordt de totstandkoming van de uitkomst uitgebreidtoegelicht. Achtereenvolgens zal worden ingegaan op de juridischeaspecten van de gaswinning in Ternaard, op de gesprekken met de NAMen de vaststellingsovereenkomst.1EMPN is medehouder van de winningsvergunning Noord-Friesland waaronder het Ternaardgasveld valt. kst-33529-1345ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13451 Gaswinning TernaardNAM en EMPN willen gas winnen uit het gasveld ten noorden van hetdorp Ternaard. Dit gasveld ligt voor een groot deel onder de Waddenzee.NAM heeft hiervoor in 2019 een winningsplan ingediend en aanvragenvoor andere daarvoor benodigde vergunningen en toestemmingen. Bij debeoordeling van het winningsplan wordt onder meer getoetst of dewinning veilig en verantwoord kan voor mens en milieu en dat gewaar-borgd is dat er geen schade ontstaat aan de natuur. Een besluit op hetverzoek tot instemming met het winningsplan is nog altijd niet genomen.Op basis van de adviezen2 van de wettelijke adviseurs en gelet opartikel 36 van de Mijnbouwwet kan de instemming met het winningsplanniet worden geweigerd. Ook de andere benodigde vergunningen entoestemmingen zouden moeten worden verleend op grond van detoepasselijke kaders.Het maatschappelijke en politieke gevoel rondom gaswinning onder deWaddenzee is de afgelopen jaren veranderd. Zo is op 1 mei 2024 eenwijziging van de Mijnbouwwet in werking getreden3 waardoor –kortgezegd – voor de Waddenzee de instemming met een nieuwwinningsplan moet worden geweigerd. Het verzoek tot instemming methet winningsplan Ternaard is echter al in 2019 ingediend en daarom isdeze wetswijziging niet op dit verzoek van toepassing. De Kamer heeftmet de motie Kostic´4 en de motie Postma5 het kabinet opgeroepen omniet in te stemmen met de gaswinning in Ternaard. De uitvoering van dezemoties leidt tot een moeilijk vraagstuk, want het kabinet kan geenonrechtmatig besluit nemen. Tegelijkertijd is het niet nemen van eenbesluit ook geen optie: de Raad van State heeft al tweemaal geoordeelddat op het verzoek moet worden besloten en daarvoor beide keren eentermijn gesteld op last van een dwangsom.6 De laatste termijn is op1 januari 2025 verstreken. Het kabinet heeft op 6 december 2024 in eenbrief aan de Kamer aangegeven om in goed overleg te proberen met NAMen diens aandeelhouders Shell en ExxonMobil tot een oplossing tekomen.7Gesprekken met NAMIn eerste instantie was het gesprek over Ternaard onderdeel van bredereverkenningen die in het voorjaar van 2025 zijn gevoerd met de aandeel-houders van NAM. Daarin werd gezocht naar een integrale oplossing vooreen aantal dossiers, waaronder ook de schadeafhandeling en de verster-kingsoperatie in Groningen. Deze brede gesprekken hebben destijds niettot een overkoepelend akkoord geleid. Hier is de Kamer in september jl.over geïnformeerd.8 Vervolgens is vanaf de zomer afzonderlijk verdergepraat over onder meer de gaswinning bij Ternaard.Het Ternaard gasveld is één van de grootste projecten van NAM. MetNAM is gesproken over de voorwaarden waaronder NAM en EMPN bereidzijn af te zien van de gaswinning. Op grond van de winningsvergunning is2Nu geen besluit genomen wordt, maakt het kabinet de adviezen op het winningsplan via dewebsite van Bureau energieprojecten (www.rvo.nl/onderwerpen/bureau-energieprojecten)openbaar op het moment dat het kabinet de intrekking van het verzoek tot instemming met hetwinningsplan heeft ontvangen.3Kamerstukken II 2023/24, 36 441, nr. 16 (amendement Tjeerd de Groot).4Kamerstukken II 2024/25, 32 849, nr. 262.5Kamerstukken II 2024/25, 32 849, nr. 249.6ABRvS 10 oktober 2024, ECLI:NL:RVS:2024:4045, en ABRvS 31 januari 2024,ECLI:NL:RVS:2024:365.7Kamerstukken II 2024/25, 33 529, nr. 1264.8Kamerstukken II 2025/26, 33 529, nr. 1340.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13452 het aardgas binnen het vergunningsgebied eigendom van NAM en EMPN.Zij hebben gezamenlijk het recht om dat gas te winnen en daartoe eenwinningsplan in te dienen. Omdat op grond van de Mijnbouwwet deinstemming met het winningsplan Ternaard niet kan worden geweigerden het vergunningsgebied in dit geval ook niet ambtshalve kan wordenverkleind, is er geen mogelijkheid voor de staat om zelfstandig weer tebeschikken over het Ternaard gasveld om de gaswinning door NAM enEMPN te kunnen voorkomen. Daarom is het nodig dat zij afstand doenvan hun recht op winning in dat gebied. Hiertoe is het kabinet met NAMen EMPN een bedrag overeengekomen van bruto € 163 mln. inclusief btw,waarvoor NAM als tegenprestatie het verzoek tot instemming met hetwinningsplan direct intrekt en NAM en EMPN daarnaast een aanvraag totwijziging van de winningsvergunning indienen, waardoor het Ternaardgasveld niet meer onder die vergunning valt. NAM en EMPN zien hiermeedefinitief af van gaswinning uit het Ternaard gasveld. Hieronder wordt detotstandkoming en opbouw van dit bedrag nader toegelicht.Onderbouwing van het bedragOm tot een marktconforme waardering te komen is een nauwkeurigproces doorlopen. Hierbij zijn de potentiële baten van toekomstigegaswinning in Ternaard als basis genomen. Daarbij is rekening gehoudenmet het feit dat een deel van de opbrengsten van gaswinning via EBN envia belastingafdrachten van NAM en EMPN terug zouden vloeien naar destaat. Hiertoe is een rekenmodel opgesteld.Dit rekenmodel gaat uit van onderbouwde aannames voor het winnings-profiel, de gasprijs, discontovoet, de kapitaalinvesteringen en deoperationele kosten in de periode 2026–2037. Daarbij dient opgemerkt teworden dat er grote onzekerheden zijn, waardoor een aanpassing inaannames tot grote veranderingen in de uitkomst kan leiden. De kosten enbaten worden met elkaar verrekend en de geldende afdrachtensyste-matiek wordt toegepast. Dit resulteert in een jaarlijkse vrije kasstroom.Deze toekomstige kasstroom is vervolgens tot één bedrag in het hedenverdisconteerd. Het resultaat is de netto contante waarde van hetTernaard gasveld. Hierbij merkt het kabinet op dat deze netto contantewaarde nadrukkelijk een schatting is van het kabinet van wat NAM enEMPN onderaan de streep aan de gaswinning zouden hebben overge-houden. Volgens NAM en EMPN ligt de commerciële waarde die hetaardgas in het Ternaard gasveld vertegenwoordigt veel hoger. Omdat dehoogte van het bedrag door deze partijen echter door meer overwegingenis ingegeven dan enkel de commerciële waarde, zijn zij akkoord gegaanmet het door het kabinet bepaalde bedrag.Door KPMG en TNO zijn validaties uitgevoerd op de berekening van dehierboven genoemde netto contante waarde. Hierbij heeft KPMG zich opde rekenmethodiek en bedrijfsmatige aspecten geconcentreerd en TNO opde geologische aspecten en winbare volumes. Dit heeft tot verdereaanscherping van het bovengenoemde rekenmodel geleid dat uiteindelijkresulteerde in een totaal brutobedrag van € 163 mln. inclusief btw. Dit ishet bedrag dat op de begroting van het Ministerie van Klimaat en GroeneGroei wordt verwerkt door middel van een incidentele suppletoirebegroting. Hiervan vloeit de btw (€ 28,3 mln.) rechtstreeks terug naar hetRijk. Vervolgens wordt, op basis van de afspraken in de Overeenkomstvan Samenwerking, 40% van het resterende bedrag (€ 53,9 mln.) doorNAM en EMPN afgedragen aan EBN (100% beleidsdeelneming). Hetresterende bedrag is brutowinst voor NAM en EMPN (€ 80,8 mln.)waarover zij belastingplichtig zijn (winstaandeel en vennootschapsbe-lasting, die terugvloeien naar de Rijksbegroting). De theoretischebandbreedte van deze afdracht ligt tussen de € 0 en € 40,4 miljoen wantTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13453 hangt af van de daadwerkelijke winstgevendheid van de bedrijven. Naarverwachting wordt € 40,4 mln. afgedragen aan belastingen.VaststellingsovereenkomstDe afspraken voor de verplichtingen van de staat en NAM en EMPN metbetrekking tot het afzien van de gaswinning in Ternaard zijn vastgelegd ineen vaststellingsovereenkomst die als bijlage bij deze brief is gevoegd.9Hierin zijn onder meer het bedrag, de wijze van betaling en devoorwaarden daarvoor bepaald. In de overeenkomst is opgenomen datNAM het verzoek om instemming met het winningsplan intrekt. Daarnaastis afgesproken dat NAM en EMPN een aanvraag indienen om dewinningsvergunning Noord-Friesland te wijzigen zodat het Ternaardgasveld uit het vergunningsgebied Noord-Friesland zal worden losge-knipt. Op die manier geldt de winningsvergunning van NAM en EMPNniet meer voor het Ternaard gasveld. Zij kunnen daarvoor dan geenwinningsplannen meer indienen en hebben geen recht meer om daar gaste winnen. De staat beschikt zo weer over de eigendom van het aardgas inhet Ternaard gasveld. De overeenkomst is door mij als vertegenwoordigervan de staat getekend en door NAM en EMPN als vergunninghouders.De kasuitgave moet in 2025 worden voldaan om het ten laste te latenkomen van het begrotingsjaar 2025. Het bedrag wordt namelijk gedekt uitde onderuitputting van dit jaar. Om te voorkomen dat de staat dan welNAM en EMPN ter uitvoering van de vaststellingsovereenkomst eenverplichting zijn aangegaan die niet of lastig is terug te draaien, is in devaststellingsovereenkomst opgenomen dat zowel de betaling door destaat als het intrekken van het verzoek tot instemming van hetwinningsplan en de aanvraag om wijziging van de winningsvergunningvia een notaris verlopen. Dit houdt in dat de staat het bedrag overmaaktop de derdenrekening van de notaris, en NAM en EMPN het verzoek totinstemming met het winningsplan en de aanvraag om wijziging van dewinningsvergunning bij de notaris deponeren.Behandeling Kamer incidentele suppletoire begrotingHet kabinet heeft, parallel aan deze brief, een incidentele suppletoirebegroting ingediend om deze uitgave te kunnen doen. Het kabinetverzoekt de Kamers deze spoedig te behandelen. Zoals hierbovenomschreven is instemming met het winningsplan weigeren geen optie enheeft de Raad van State al twee keer een dwangsom opgelegd vanwegehet niet tijdig nemen van een besluit. Daarom is spoedige uitvoering vande overeenkomst met NAM en EMPN noodzakelijk.Mocht behandeling van deze begroting niet in 2025 kunnen wordenafgerond, maar de Staten-Generaal laat op andere wijze haar instemmingblijken door een oordeel dat de Kamer zich voldoende geïnformeerd acht,dan kan het kabinet voor de betaling aan de notaris een beroep doen opartikel 2.27 lid 2 van de Comptabiliteitswet (zie hiervoor de begeleidendebrief bij het begrotingsstuk). De betaling door de notaris aan NAM enEMPN kan echter pas plaatsvinden als de begroting tot wet verheven is.Hiervoor is in de vaststellingsovereenkomst een parlementair voorbehoudopgenomen. Mocht deze begroting niet tot wet worden verheven, danontvangt de notaris daarover bericht. Vervolgens retourneert de notarishet bedrag aan de staat en zendt het intrekkingsverzoek terug aan NAM ende aanvraag om wijziging van de winningsvergunning terug aan NAM enEMPN. De vaststellingsovereenkomst wordt daardoor ontbonden.9Het gaat om een vaststellingsovereenkomst in de zin van artikel 7:900 BW en verder.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13454 GebiedsfondsOver dit project heeft een uitgebreid gebiedsproces plaatsgevonden metregionale belanghebbenden. Deze partijen zijn tegen gaswinning inTernaard. Er zijn met hen afspraken gemaakt over een financiële bijdrageuit de exploitatie van het Ternaard-project aan een Gebiedsfonds, indiende gaswinning zou plaatsvinden. Nu de gaswinning niet doorgaat, vervaltook deze afspraak. NAM heeft het kabinet laten weten dat zij, als blijk vanwaardering voor de constructieve dialoog die de afgelopen jaren heeftplaatsgevonden, de door de rechter opgelegde dwangsom van € 75.000die het kabinet als bevoegd gezag wegens het niet tijdig beslissen aanNAM verschuldigd is, als de overeenkomst in werking treedt zal verdub-belen tot € 150.000 en via de ontzorgtafel omgevingsproces Ternaard tengoede laten komen aan projecten in de dorpen Ternaard en Wierum. Hetkabinet waardeert dit gebaar.Sinds de indiening van het winningsplan in 2019 heeft onzekerheidbestaan over gaswinning uit het Ternaard gasveld. Het kabinet hoopt opeen spoedige behandeling, zodat definitief een einde komt aan deonzekerheid.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.Th.M. HermansTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 33 529, nr. 13455