Capaciteitsproblematiek gevangenis Caribisch Nederland

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202524 587Justitiële InrichtingenNr. 1059 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 juli 2025Met deze brief informeer ik u over capaciteitsproblematiek in de JustitiëleInrichting Caribisch Nederland (JICN) op Bonaire. Er is al langere tijdsprake van druk op de capaciteit, zoals ook gemeld door de Raad voor deRechtshandhaving in zijn rapport over de Staat van de rechtshandhavingCaribisch Nederland (CN) 2024.1 Er is momenteel sprake van een acuutcapaciteitstekort door toename van het aantal gedetineerden op Bonaire.Hierdoor is onvoldoende celcapaciteit om alle gedetineerden te kunnenplaatsen. Ik zal hieronder ingaan op de oorzaken van de groei van hetaantal gedetineerden en de noodzakelijke maatregelen die in dat kadermoeten worden genomen.Oorzaken capaciteitsproblematiekDe toename van het aantal gedetineerden in de JICN heeft verschillendeoorzaken. Er is sprake van een oplopende bezetting vanwege de groei vande bevolking de afgelopen jaren. Daarnaast is er sprake geweest van eentoename aan geweldsincidenten met (vuur)wapens waardoor meerpersonen gedetineerd moeten worden. Tot slot, is er een toename vanvreemdelingen in de strafrechtketen, de zogenaamde VRIS’ers. Hetcapaciteitsprobleem doet zich voor in een aantal regimes: Huis vanBewaring en gevangenis regulier. Voor bepaalde doelgroepen, bijvoor-1Het rapport is op 30 april jl. aangeboden aan de Minister van Justitie en Veiligheid, de Ministervan Asiel en Migratie en de voorzitters en leden van de Staten-Generaal. Het rapport isopenbaar gemaakt op de website van de Raad voor de Rechtshandhaving. Een beleidsreactievolgt in het najaar. kst-24587-1059ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10591 beeld vrouwen, is wel voldoende plek. Deze plekken kunnen echter nietbezet worden door een ander type gedetineerden.2De toename van VRIS’ers is op dit moment de voornaamste oorzaak vande problematiek. Het betreft hoofdzakelijk gedetineerden met de Venezo-laanse nationaliteit. In de JICN is ruimte voor 122 gedetineerden. Op ditmoment zijn er 32 VRIS’ers gedetineerd, onder wie 25 personen met deVenezolaanse nationaliteit (peildatum 8 juli jl.). De VRIS’ers bezettendaarmee meer dan een kwart van de totale capaciteit van het JICN. DeVenezolaanse gedetineerden zijn veelal veroordeeld wegens overtredingvan de Opiumwet BES: zij waren opvarenden in zogenaamde go-fastboten waarmee drugs gesmokkeld worden, en die weliswaar eeneindbestemming buiten Caribisch Nederland hebben, maar zijn aange-houden in de wateren van Bonaire. Aangezien de eindbestemming vandeze boten niet bekend is en ze worden aangetroffen in de wateren vanBonaire worden de verdachten naar Bonaire gebracht. Naast de druk diedeze relatief grote groep op de bezetting geeft, komt de veiligheid in deJICN door hen onder druk te staan, omdat het vaak om rivaliserendegroeperingen gaat.Huidige maatregelenDe capaciteitsproblematiek is momenteel zo nijpend dat het OpenbaarMinisterie Bonaire, Sint Eustatius en Saba (OM BES) zich genoodzaakt zietom keuzes te maken over wie in voorlopige hechtenis kan wordengenomen en wie niet.3 Dit geldt voor alle zaken, dus ook voor zaken dieniet gerelateerd zijn aan VRIS’ers of de Opiumwet. Het gebeurt datverdachten niet in voorlopige hechtenis kunnen worden geplaatst, ook alsOM BES dit eigenlijk nodig acht. Het OM BES heeft daarnaast recentmoeten besluiten de voorlopige hechtenis van enkele verdachten teschorsen.Ik vind dit zeer zorgwekkend. Voor mij staat voorop dat gedetineerden hunstraf moeten ondergaan. Uitgangspunt is dat gevangenisstraffen volledigtenuitvoergelegd dienen te worden. Gezien de hierboven beschrevenontwikkeling acht ik het daarom noodzakelijk dat geïnventariseerd wordtof de celcapaciteit op het eiland kan worden uitgebreid. DJI heeft opdrachtgegeven tot een verkenning van de mogelijkheden om de celcapaciteit uitte breiden. Naar verwachting is deze verkenning eind dit jaar gereed.Besluitvorming over de capaciteitsuitbreiding vindt plaats in het voorjaarvan 2026. Het is echter niet mogelijk om op korte termijn extra celcapa-citeit te realiseren. Dit maakt het onvermijdelijk en noodzakelijk dat ookandere maatregelen genomen moeten worden.De volgende maatregelen zijn van kracht of worden in gang gezet:−Het proces voor de VRIS’ers die in aanmerking komen voor voorwaar-delijke invrijheidstelling (v.i.) is in werking gesteld.4 Ook de uitzettinguit Caribisch Nederland van de VRIS’ers die voorwaardelijk in vrijheidworden gesteld, wordt voorbereid zodat de betrokkenen meteen na dev.i. naar land van herkomst worden uitgezet. Het verlenen van v.i. aan2Frictieleegstand ontstaat wanneer detentieplekken niet voor andere doelgroepen kunnenworden ingezet. Dat speelt vooral bij regimes met een lage doorstroom en beperkte instroom,zoals bij jeugdigen en vrouwen. Deze doelgroepen moeten strikt gescheiden blijven van deoverige regimes waardoor niet bezette plekken op die afdelingen niet ingezet kunnen wordenvoor andere regimes.3In Caribisch Nederland geschiedt de tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen op last vanhet Openbaar Ministerie Bonaire, Sint Eustatius en Saba (OM BES).4Anders dan in Europees Nederland is het verlenen van v.i. in Caribisch Nederland eenbevoegdheid van de Minister. Gezien de portefeuille verdeling is dit op dit moment belegd bijdemissionair Staatssecretaris van Rechtsbescherming.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10592 VRIS’ers biedt echter slechts zeer beperkt verlichting (slechts een kleinaantal komt hier momenteel voor in aanmerking).−Het OM BES zendt verdachten/opvarenden van grootschaligedrugstransporten via go-fast boten heen met een dagvaarding en zethen Caribisch Nederland uit. Dit is sinds 2024 bij twaalf verdachtengebeurd.−Ook wordt noodzakelijkerwijs gewacht met het oproepen van circa65 zelfmelders die nog wachten op de tenuitvoerlegging van hunvrijheidsstraf. De vonnissen gaan daarbij terug tot 2019 en variërenvan enkele dagen tot vele maanden.−Tot slot is het OM BES van plan veroordeelde VRIS’ers eerder heen tezenden. Concreet betekent dit dat de veroordeelde VRIS’ers nog voorhun v.i. datum worden heengezonden. Zij worden dan eveneensuitgezet naar Venezuela/hun land van herkomst. Het is een eigenstan-dige verantwoordelijkheid van het OM BES om in afstemming met enonder verantwoordelijkheid van de Procureur-Generaal heen tezenden.Voor de bovengenoemde maatregelen zijn er op korte termijn geenalternatieven. De mogelijkheid voor strafoverdracht (van CaribischNederland aan Venezuela) bestaat, maar dit vereist behalve toestemmingvan het land van herkomst ook toestemming van de gedetineerde zelf. DeVenezolaanse gedetineerden geven regelmatig te kennen hier niet aanmee te willen werken.De maatregelen die het OM moet nemen zijn voor alle betrokken partnersin de keten zeer onwenselijk. Ik benadruk dan ook dat dit geen structurelemaatregelen zijn en dat de inzet ervan incidenteel moet blijven. Om diereden wordt met spoed gewerkt aan verschillende maatregelen voor hetcapaciteitsprobleem in de JICN die meer tijd vragen om geëffectueerd teworden.Mogelijke toekomstige maatregelenHet gaat dan, naast de eerder genoemde mogelijke capaciteitsuitbreidingop de lange termijn, om het verkennen van de volgende maatregelen:−Mogelijkheden om de termijnen voor elektronisch toezicht te verrui-men.Op de BES-eilanden is verlof onder elektronisch toezicht voor allegedetineerden mogelijk, mits zij aan de voorwaarden hiervoorvoldoen.5 Gedurende het verlof is de gedetineerde gebonden aanvoorwaarden zoals vastgelegd in zijn programma en in de beslissingtot verlofverlening. Het verlof vindt plaats voorafgaand aan de datumvan voorwaardelijke invrijheidsstelling en wordt verleend voor de duurvan maximaal een zesde deel van de opgelegde straf met eenmaximum van twaalf maanden. Op dit moment wordt verkend of enhoe deze termijnen verruimd kunnen worden. Een verruiming van determijnen voor verlof onder elektronisch toezicht kan helpen om dedoorstroom te verhogen en daarmee ruimte te creëren in de JICN.Gedetineerden zitten dan niet hun gehele straf in de JICN uit, maarheenzendingen door het OM BES kunnen op die manier wordenvoorkomen. Hiervoor is een wijziging van de Verlofregeling BESnoodzakelijk. Dit kan op relatief korte termijn, binnen een aantalmaanden, gerealiseerd worden.−Mogelijkheden om de termijnen voor voorwaardelijke invrijheidstellingvoor VRIS’ers op de BES-eilanden te verruimen.Er wordt verkend of een verruiming van de termijnen voor voorwaar-delijke invrijheidstelling (v.i.) voor VRIS’ers op de BES een passende5Hoofdstuk 2 Verlofregeling BESTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10593 maatregel kan zijn, aangezien vreemdelingen een grote impact hebbenop de capaciteit van de JICN. In Caribisch Nederland geldt dat aan eengedetineerde v.i. kan worden verleend wanneer twee derde van destraf en tevens ten minste negen maanden daarvan zijn verstreken.6Een verruiming van de termijnen voor VRIS’ers vereist een wetswijzi-ging daarom is het een lange termijn maatregel.−Mogelijkheden voor het toepassen van detentiefasering.Tot slot wordt onderzocht of er mogelijkheden kunnen wordengecreëerd voor detentiefasering, zoals het realiseren van een beperktbeveiligde afdeling (BBA), en of dit kan bijdragen aan het terugdringenvan de capaciteitsproblematiek.Ik houd uw Kamer op de hoogte van de ontwikkelingen en zal hieropterugkomen in de nieuwe Beleidsagenda Caribisch Nederland 2026–2030,die eind dit jaar naar uw Kamer wordt gestuurd.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,T.H.D. Struycken6Artikel 18 Wetboek van Strafrecht BESTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24 587, nr. 10594