Toekomstbeeld Spoorgoederenvervoer

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 984Spoor: vervoer- en beheerplanNr. 1265 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 22 oktober 2025Goederenvervoer is onmisbaar voor ons dagelijks leven. Het is essentieelom onze bedrijven te laten draaien en daarmee voor ons vestigings-klimaat en de positie van onze industrie. Het kabinet wil dat de leverings-zekerheid van goederen die voor mensen, bedrijven en voorzieningen vanbelang zijn, op orde blijft en zo mogelijk verbetert. Een goed functio-nerend goederenvervoersysteem, waarin de krachten en kansen van allevervoerswijzen optimaal benut worden, is hiervoor essentieel. Het gaatom de juiste mobiliteit op de juiste plaats en tijd.Met deze brief bied ik de Kamer het «Toekomstbeeld Spoorgoederen-vervoer 2050 – samen bouwen aan hoogwaardig spoorgoederenvervoer»aan. Daarnaast informeer ik de Kamer over voor het spoorgoederen-vervoer relevante besluitvorming rondom Kijfhoek en wordt ingegaan opde tijdens het CD Spoorgoederenvervoer van 3 april 2025 gedanetoezegging aan het lid Veltman (VVD) over industriespoor1.Toekomstbeeld SpoorgoederenvervoerElke dag rijden er vele goederentreinen door ons land die spullenvervoeren die mensen dagelijks gebruiken en die onze bedrijven nodighebben om te kunnen draaien. Via het spoor worden deze goederenveilig, efficiënt en op een duurzame manier vervoerd. Kijkend naar detoekomst is het kabinet ervan overtuigd dat het spoor met zijn diversiteitaan vervoersproducten een voor goederen belangrijke vervoerswijze blijft.Niet alleen voor de (internationale) bereikbaarheid van onze bedrijven,maar ook voor militaire mobiliteit. Het is daarom belangrijk dat we blijveninzetten op het spoorgoederenvervoer. Met dit toekomstbeeld schetst hetkabinet waar het met het spoorgoederenvervoer naartoe wil en watpartijen van de rijksoverheid kunnen verwachten. Het ToekomstbeeldSpoorgoederenvervoer is gepositioneerd als deelvisie onder de Mobili-1TZ202504-044 kst-29984-1265ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 984, nr. 12651 teitsvisie 2050 en daarmee sterk verweven met het integrale bereikbaar-heidsbeleid. Ook de Beleidsagenda Goederenvervoer is hier onderdeelvan.Het kabinet wil dat voor het langeafstandstransport het multimodaalvervoer in 2050 de norm is, met voornamelijk de inzet van spoor enbinnenvaart en met inzet van de weg voor het voor- en natransport. Methet Toekomstbeeld Spoorgoederenvervoer wil het kabinet aan dit doelbijdragen door samen met betrokkenen – overheden, de spoorsector enhet bedrijfsleven – te werken aan het vergroten van de aantrekkelijkheidvan het spoorgoederenvervoer en aan het beperken van de impact op deomgeving. Dit langs vijf prioriteiten:1.een betrouwbaar spoorgoederennetwerk;2.een soepele doorstroming op de (internationale) spoorgoederencorri-dors;3.een efficiënte afwikkeling op de first en last mile;4.een optimaal gebruik van de Betuweroute; en5.een veilige, duurzame en gezonde leefomgeving.Het is aan opeenvolgende kabinetten om hierin het ambitieniveau tebepalen. Het kabinet zal daartoe periodiek een uitvoeringsagendaopstellen, te beginnen met de periode 2026–2030. Deze uitvoeringsagendamoet zo concreet mogelijk beschrijven welke (meetbare) doelen bereiktmoeten worden, welke acties daartoe in gang zijn en worden gezet en wiehiervoor verantwoordelijkheid draagt. De komende periode wil ik metpartijen een start maken met de eerste uitvoeringsagenda, maar het isuiteindelijk aan een volgend kabinet om de uitvoeringsagenda af teronden binnen de dan beschikbare (financiële) kaders. In het Toekomst-beeld zijn bouwstenen opgenomen, zowel op huidig beleid (wat we aldoen) als op ambitie (wat extra kan), die voor de uitvoeringsagenda’sbenut kunnen worden.Met dit Toekomstbeeld Spoorgoederenvervoer worden ook een aantalmoties en toezeggingen afgedaan.2 Een overzicht hiervan is opgenomenin Hoofdstuk 4.2 van het Toekomstbeeld Spoorgoederenvervoer.Participatie en vervolgDe afgelopen twee jaar heeft een breed participatietraject plaatsgevonden,waarin medeoverheden, bedrijven en omwonenden tijdens de verschil-lende fases van de totstandkoming van het Toekomstbeeld Spoorgoede-renvervoer hebben meegedacht. Alle partijen onderschrijven het belangvan spoorgoederenvervoer voor Nederland, dat is een belangrijke oogst.Tijdens de participatiesessies heb ik vrijwel eenduidige oproepen gehoordom tot een stevigere ambitie te komen op het versterken van hetspoorgoederenvervoer en het verminderen van het effect ervan op deleefomgeving. Ik onderschrijf volledig dat een stevigere ambitieNederland belangrijke baten brengt in de vorm van een versterking van depositie van onze industrie en onze internationale bereikbaarheid, inminder filedruk op de wegen, in een veiligere, duurzamere en gezondereleefomgeving en in het beter uitvoeren van defensietaken op het spoor.Dit vraagt om nieuwe financiële middelen, in lijn met het eerder uitge-werkte ambitie-scenario voor het spoorgoederenvervoer3, en de keuzedaarvoor is aan een volgend kabinet.2Kamerstuk 35 570 XII, nr. 62, Kamerstuk 36 200 XII, nr. 48, Kamerstuk 36 200 XII, nr. 47,Kamerstuk 29 984, nr. 1239, Kamerstuk 29 984, nr. 1240 en toezeggingen TZ20502-040 enTZ202306-126.3Kamerstuk 29 984 nr. 1218.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 984, nr. 12652 In aanvulling op het participatietraject is de voorzitter van het PlatformSpoorgoederenvervoer en Leefomgeving gevraagd over het Toekomst-beeld Spoorgoederenvervoer te adviseren. Het advies is bijgevoegd.Samengevat onderschrijft het platform het belang van spoorgoederen-vervoer en de inzet om het spoorgoederenvervoer te versterken en deimpact op de leefomgeving te verminderen. Inhoudelijke suggesties zijnzoveel mogelijk in het Toekomstbeeld Spoorgoederenvervoer verwerkt.Naast deze suggesties benoemt het platform ook het belang om extra inhet spoorgoederenvervoer te investeren, en sluit zich aan bij de eerdereoproep van de deelnemers aan de participatiesessies.Het is aan een volgend kabinet om te bepalen met welke ambitie degenoemde prioriteiten in de uitvoeringsagenda 2026–2030 kunnen wordenopgepakt inclusief de hiervoor beschikbare financiële middelen. Ik wil hierde komende periode gebruiken om samen met betrokkenen uiteen tezetten wat bij verschillende ambitieniveaus binnen de uitgangspunten vanhet Toekomstbeeld Spoorgoederenvervoer maakbaar is.Investeringen KijfhoekRecent is de Kamer geïnformeerd over het Impulsprogramma Goederen-vervoer (IPG).4 Met het IPG wordt ingezet op het beter benutten vanbestaande infrastructuur, het tegengaan van verstoringen in het goede-renvervoer en het voorkomen van files. Daarnaast worden bedrijvengestimuleerd om goederenvervoer te verplaatsen van de weg naar hetwater en het spoor. Voor dit programma is in totaal € 79 miljoenbeschikbaar. Besloten is om hiervan een bedrag van € 30 miljoen euro tereserveren voor Kijfhoek.De Kamer is eerder geïnformeerd over de problematiek rondom hetwagenladingvervoer en de sorteerheuvel op Kijfhoek die hierin eencentrale rol speelt.5 Het wagenladingvervoer is voor Nederland belangrijkmaar staat onder druk en er zijn zorgen over de toekomst. Het wagenla-dingvervoer dreigt uit Nederland te verdwijnen. Met de beschikbaargestelde middelen wordt een vernieuwd perspectief voor het wagenla-dingvervoer gecreëerd. ProRail kan hiermee een neutrale dienstvoor-ziening op Kijfhoek realiseren en heeft de ruimte om bij de vaststellingvan het heuveltarief op Kijfhoek tot een voldoende concurrerendheuveltarief te komen. Verschraling van het vervoersaanbod op het spooren een reverse modal shift van ladingstromen wordt hiermee voorkomen.Met ProRail en Defensie bekijk ik hoe het deel van Kijfhoek dat niet voorwagenladingvervoer gebruikt wordt optimaler ingezet kan worden voorzowel het bredere spoorgoederenvervoer als voor militaire mobiliteit. DeTweede Kamer wordt hier verder over geïnformeerd in de uitvoeringsa-genda en de reguliere voortgangsbrieven.Toezegging industriespoorAan het lid Veltman (VVD) is toegezegd om te reageren op de vraag of ermeer industriespoor overgedragen zou kunnen worden aan marktpartijenin plaats van aan beheerder ProRail. Met ProRail en de Spoorgoederen-tafel is gesproken over de mogelijkheid en wenselijkheid om meerindustriespoor over te dragen aan marktpartijen.In Nederland ligt circa 2.500 km industriespoor. Het bestaat uit eenveelheid aan aftakkingen vanaf het hoofdspoornet naar laad- en loslo-caties, en kleine en grote rangeerterreinen. Dit areaal wordt gedeeltelijk4Kamerstuk 36 800 A, nr. 25Kamerstuk 29 984, nr. 1233Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 984, nr. 12653 beheerd door ProRail, maar ook door private partijen. Het netwerkindustriespoor wordt over het algemeen minder intensief en met lageresnelheid bereden dan de hoofdspoorweginfrastructuur (HSWI). Beheer enonderhoud is functioneel van karakter en gezien de lage intensiteit enslijtage worden rails, bielzen en ballast zo veel mogelijk circulair gebruikt.Een werkwijze die in veel gevallen kostenverlagend werkt. ProRail heeftbeleid ontwikkeld voor het geval een marktpartij geïnteresseerd is om eenstuk spoor over te nemen en beoordeelt de aanvragen op publieke functie,strategische relevantie en technische afhankelijkheid met de HSWI. Als detoets een positieve uitkomst heeft, wordt de onttrekking extern geconsul-teerd op de Tafel van Vergroting en indien het een (aanmerkelijke)wijziging betreft, ook een akkoord opgehaald bij het Ministerie van IenW.De uitkomst van de gesprekken over het overdragen van industriespooraan marktpartijen hebben geen aanleiding gegeven om het bestaandebeleid aan te passen. Mochten marktpartijen geïnteresseerd zijn omsporen over te nemen, kunnen zij hiervoor bij ProRail een verzoekindienen. Bij een positieve uitkomst van het toetsingsproces blijft hetMinisterie van IenW bereid om mee te werken aan overdracht vanindustriespoor.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,A.A. AartsenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 984, nr. 12654