Bevindingen TNO-onderzoeken Nationale Grondstoffenstrategie

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202432 852GrondstoffenvoorzieningszekerheidNr. 317 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 september 2024De energietransitie leidt tot een wereldwijde vraagverschuiving vanfossiele naar kritieke grondstoffen. Momenteel zijn Nederland en delidstaten van de Europese Unie voor veel van deze grondstoffen nogafhankelijk van de import van (bewerkte) grondstoffen en halffabricatenuit derde landen. Omdat de wedloop naar kritieke grondstoffen naast eeneconomische ook een geopolitieke dimensie heeft gekregen, is hetbelangrijk om de leveringszekerheid van kritieke grondstoffen te vergrotenen risicovolle strategische afhankelijkheden zo veel mogelijk te mitigeren.Met de Nationale grondstoffenstrategie (NGS) vergroten we de leverings-zekerheid van kritieke grondstoffen die hard nodig zijn voor onzeenergievoorziening, digitale transitie, gezondheidszorg, vitale infra-structuur en defensie. Om dit onderbouwd en goed te kunnen doen,investeren wij in de benodigde kennisopbouw. Wij zijn dan ook blij met derapporten van de onderzoeken die op verzoek van het Ministerie vanEconomische Zaken uitgevoerd zijn door TNO en de hieronder vallendeGeologische Dienst Nederland (GDN). Deze rapporten helpen ons verderin onze aanpak om strategische afhankelijkheden in kaart te brengen,risico’s te mitigeren en als Nederland internationaal weerbaarder te zijn.Onderzoeken kritieke grondstoffen TNO en GDNMet deze brief informeer ik, de Minister van Economische Zaken, medenamens de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp ende Staatssecretaris Openbaar Vervoer en Milieu, uw Kamer over deonderzoeken uitgevoerd door TNO en GDN en wat we er van vinden. Devolledige lijst met onderzoeken is als bijlage te vinden bij deze brief aanuw Kamer. In deze brief ga ik in op de volgende onderzoeken:•Wat maakt een grondstof kritiek?•De leveringsketens van kritieke grondstoffen – methode-ontwikkelingaan de hand van drie casestudies.•Op weg naar een Nederlands Materialen Observatorium – Voortgang-snotitie kst-32852-317ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3171 •Het potentieel om kritieke grondstoffen uit de Nederlandse «urbanmine» terug te winnen – een verkenning van afgedankte elektrische enelektronische apparatuur•Op weg naar circulaire elektrolysers: verkenning van scenario’s enstrategieënDe onderzoeken zijn mede geïnitieerd naar aanleiding van de Kamer-motie(s) van de leden Thijssen en Kuiken1. De genoemde onderzoekenleveren, in lijn met de NGS en de EU Critical Raw Materials Act (CRMA),een waardevolle bijdrage aan het opbouwen van kennis over de toeleve-ringsketens van kritieke grondstoffen en over de kansen voor circulariteitvoor kritieke grondstoffen. Met deze kennis kan verder worden gewerktaan het maken van keuzes om Nederland minder afhankelijk te maken endit kan bijdragen aan een sterke en duurzame economie.Er zullen nog een aantal resultaten van onderzoeken volgen waarover uwKamer op een later moment zal worden geïnformeerd. Het gaat hierbijonder andere om onderzoeken naar strategische voorraadvorming,verkennend bodemonderzoek grondstoffen Nederland en raffinage onderhet NGS-handelingsperspectief «mijnbouw en raffinage»2.Leeswijzer van deze brief:Deze brief bestaat uit de volgende onderdelen:1. Het belang van kennisopbouw voor leveringszekerheid2. Belangrijkste resultaten en aanbevelingen3. Essentie per onderzoek4. De weg vooruit 1. Het belang van kennisopbouw voor leveringszekerheid Bouwstenen voor een Nederlands Materialen ObservatoriumDe onderzoeken die in deze brief aan bod komen leveren de eersteinhoudelijke en methodologische bouwstenen richting de lancering vaneen Nederlands Materialen Observatorium (NMO) aan het einde van ditjaar. Over een NMO is uw Kamer eerder geïnformeerd3. Het NMO zal, innauwe samenwerking met andere kennisinstellingen, het bedrijfsleven enhet maatschappelijk middenveld, de waardeketens van de voor Nederlandbelangrijke kritieke grondstoffen in kaart gaan brengen en monitoren. HetNMO zal ook samenwerken met andere nationale observatoria van anderelanden, zoals die van Frankrijk en Duitsland. Dit is nodig want elk landheeft een stukje van de puzzel als het gaat om grondstoffen. De kennis,methodieken en data die de verschillende onderzoeken en de opzet vanhet NMO opleveren zijn voor nationaal gebruik en inzetbaar voor deNederlandse bijdrage aan gezamenlijke Europese kennisopbouw enmonitoring in het kader van de CRMA, die op 23 mei jl. officieel in werkingis getreden. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het stresstesten van waarde-ketens van kritieke grondstoffen op Europees niveau.1Kamerstuk 32 852, nr. 259 – Motie Thijssen en Kuiken2De vijf handelingsperspectieven van de NGS, zijn: 1) circulariteit en innovatie, 2) duurzameEuropese mijnbouw en raffinage, 3) diversificatie, 4) verduurzaming internationale ketens en 5)kennisopbouw en monitoring.3Voortgangsbrief Nationale Grondstoffenstrategie 2023Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3172 Kennisopbouw en monitoringHet opbouwen van de nodige en gevalideerde kennis en de monitoringvan waardeketens van producten met kritieke en strategische grond-stoffen4 (hierna alleen benoemd als «kritieke grondstoffen») is essentieel.Met monitoren wordt bedoeld het continu in de gaten houden of erernstige verstoringen plaatsvinden in het aanbod van kritieke grond-stoffen voor Nederland. De Nederlandse overheid wil weten welkespecifieke grondstoffen kritiek zijn voor Nederland en daarom relevant zijnom te monitoren. Daarnaast is er de behoefte om concrete product-groepen te analyseren, zoals afgedankte elektrische en elektronischeapparatuur en elektrolysers. Door meer inzicht in de herkomst, verwerkingen (potentie voor) circulariteit van kritieke grondstoffen, kunnen risico-volle strategische afhankelijkheden worden geïdentificeerd en gerichtworden aangepakt. Ook kan de overheid, bijvoorbeeld als gevolg vangeopolitieke ontwikkelingen5, zelf adequater reageren bij mogelijke acuteverstoringen in de productieketens, of het bedrijfsleven ondersteunen omdat zelf te doen.Om deze redenen werken we onder het handelingsperspectief «kennis-opbouw en monitoring» van de NGS samen met kennisinstellingen en hetbedrijfsleven aan een hoger Nederlands kennisniveau en betere uitwis-seling van informatie over waardeketens van producten met kritiekegrondstoffen. Dit biedt de mogelijkheid om onder de overige hande-lingsperspectieven binnen de NGS meer focus aan te brengen en deveerkracht van de toeleveringsketens beter te waarborgen. Denkbijvoorbeeld aan de mogelijkheid voor bedrijven om hun behoefte aankritieke grondstoffen te diversifiëren over meerdere leveranciers, zodat zeniet afhankelijk zijn van één of een beperkt aantal partijen. Daarnaast kanNederland specifieke partnerschappen sluiten met verschillende landen,binnen alle stadia van de grondstoffenketen, doordat er meer informatie isover de landen waar de grondstoffenstroom doorheen loopt (winning &raffinage).2. Belangrijkste resultaten en aanbevelingen Uit de verschillende door TNO opgeleverde onderzoeken halen wijwaardevolle inzichten die van belang zijn voor het verder versterken vande inzet zoals we hebben opgenomen in de NGS. Het gaat hier om eenvoortdurend dynamisch en lerend proces waarbij wij als overheid kennisvergaren en samenwerken met bedrijven, andere landen en anderepartners. Denk daarbij aan het aanleggen van strategische voorraden vanspecifieke kritieke grondstoffen of de circulaire potentie van elektrolysersen batterijen.Kritikaliteit grondstofZo illustreert het onderzoek Wat maakt een grondstof kritiek? dat er vanuitverschillende invalshoeken naar de mate van kritikaliteit van grondstoffengekeken kan worden, en dat afhankelijk van de gekozen indicatoren enhun weging verschillende grondstoffen als meer of minder kritiek naarvoren komen. De onderzoekers raden aan om een nationale lijst vankritieke grondstoffen te baseren op een selectie van indicatoren, waarbij4Strategische grondstoffen zijn grondstoffen die cruciaal zijn voor de energie- en digitalisering-transities, ruimtevaart- en defensiesector. Voor deze grondstoffen wordt een grote toename inde vraag verwacht. De Europese Commissie heeft 34 kritieke en 17 strategische grondstoffengeïdentificeerd. Deze overlappen grotendeels.5Deze werkzaamheden vinden in afstemming plaats in het kader van de interdepartementaleTaskforce Strategische Afhankelijkheden, Kamerstuk 30 821, nr. 204.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3173 er in de samenstelling van indicatoren rekening wordt gehouden met hetveranderend speelveld van dit dossier en het belang van een dynamischelijst. Wij zullen doorwerken aan een dynamische nationale grondstoffen-lijst, conform de toezegging in de voortgangsbrief van de NGS en omgerichte acties te kunnen ondernemen om de leveringszekerheid vankritieke grondstoffen te vergroten. De uitkomsten van dit onderzoekdragen bijvoorbeeld bij aan de keuze met welke landen specifiekepartnerschappen kunnen worden afgesloten of welke strategischevoorraden potentieel kunnen worden aangelegd.Wij gaan nader bepalen welke grondstoffen door Nederland wordengezien als kritieke grondstoffen en werken verder aan de eerstecontouren van een dynamische nationale grondstoffenlijst.Waardeketens Germanium, Vanadium en NikkelDaarnaast bieden de analyses van de grondstoffen germanium, vanadiumen nikkel beter inzicht in mogelijke knelpunten in de waardeketens waarindeze grondstoffen worden gebruikt en waar verstoringen zouden kunnenontstaan. Een voorbeeld hiervan is de hoge prijsvolatiliteit van nikkel,waardoor eindgebruikers van deze grondstof in Nederland te makenkunnen krijgen met volatiele prijzen voor roestvrij staal in de materialen,componenten en producten die zij aanschaffen. Deze vroegtijdigeanalyses helpen de overheid om maatregelen te nemen die passen binnenhet handelingsperspectief mijnbouw en raffinage. Bovendien geven deanalyses van germanium, vanadium en nikkel meer duidelijkheid over despecifieke positie van Nederland in productieketens. Zo is Nederlandvooral een centraal handelspunt voor (verwerkte) grondstoffen, bijvoor-beeld in het geval van nikkel en vanadium. Dit biedt mogelijk aankno-pingspunten in het kader van mogelijke voorraadvorming. Deze verdie-pende analyses vormen bovendien een goede blauwdruk voor verderdiepgaand onderzoek.In lijn met de voortgangsbrief NGS zullen wij nog verschillendeversnelde kortere analyses laten uitvoeren van de waardeketens met:ferro-legeringen van niobium, wolfraam, antimoon-verbindingen,gallium, lithium, natuurlijk grafiet, magnesium en mangaan.Circulariteit en InnovatieDe onderzoeken op circulariteit6 illustreren dat het circulair proces vanelke productgroep, zoals elektrolysers of elektrische apparatuur, weeranders zal zijn en daarmee ook andere aandachtspunten heeft, bijvoor-beeld met betrekking tot ruimtelijke ordening en benodigde energievoor-ziening voor recycling van de hierin opgenomen kritieke grondstoffen. Wijerkennen de gesignaleerde noodzaak van verdere technologischeontwikkeling om de terugwinning van kritieke grondstoffen te vergroten,waarbij ook gekeken zal moeten worden naar het slimmer ontwerpen vanproducten zodat de terugwinning en recycling van kritieke grondstoffenbeter gefaciliteerd kan worden. Belangrijk hierin is dat de CRMA aansluitbij bestaande rapportageverplichtingen zoals die onder de RichtlijnAEEA7. Daarnaast zal de overheid zich inzetten om de administratieve6Onderzoeken «Het potentieel om kritieke grondstoffen uit de Nederlandse «urban mine» terugte winnen – een verkenning van afgedankte elektrische en elektronische apparatuur» en «Opweg naar circulaire elektrolysers: verkenning van scenario’s en strategieën»7RICHTLIJN 2012/19/EU – betreffende afgedankte elektrische en elektronische apparatuur(AEEA). De Regeling afgedankte elektrische en elektronische apparatuur stelt producenten ofimporteurs van elektrische en elektronische apparatuur (mede)verantwoordelijk voor hetbeheer van dat product in de afvalfase. Zoals de inzameling en verwerking ervan wanneer hetafval wordt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3174 lasten voor het bedrijfsleven zo laag mogelijk te houden. Wij zullen dekennis uit deze onderzoeken toepassen binnen het handelingsperspectief«circulariteit en innovatie» van de NGS en binnen het NationaalProgramma Circulaire Economie.Wij zullen vervolgonderzoeken uitvoeren naar andere secundairematerialen of productgroepen met mogelijkheden tot terugwinningvan kritieke grondstoffen, zoals batterijen en verouderde elektrici-teitskabels in de bodem. Daarnaast zal er een concept-route kaartopgesteld worden voor circulaire elektrolysers op basis van debouwstenen die het onderzoek heeft opgeleverd.Voortgangsnotitie NMOTot slot hebben de onderzoekers een eerste plan van aanpak opgesteldvoor een Nederlands Materialen Observatorium (NMO). De opgesteldemissie en taakomschrijving komen overeen met de wensen die zijnvastgesteld in de NGS. De analyses en werkzaamheden van het NMOzullen ondersteunend zijn aan alle handelingsperspectieven van de NGS.De verwachte activiteiten en rapportages sluiten daarnaast ook aan bij deverplichte monitoring, stresstesten en (risico)analyses onder de EUCritical Raw Materials Act. Het kwartiermakerschap voor het NMO is bij deGeologische Dienst Nederland (GDN) neergelegd. Waarbij wordt beoogddat de primaire taken en verantwoordelijkheden van een observatoriumbij de GDN worden belegd met het Ministerie van Economische Zaken alsopdrachtgever. De GDN zal verder werken aan de kennisopbouw en aaneen mogelijk sturings- en samenwerkingsmodel voor een NMO insamenwerking met de verantwoordelijke ministeries. Het is daarbijessentieel dat de GDN een goede samenwerking en uitwisseling faciliteertonder het NMO met andere kennisinstellingen, het bedrijfsleven, en hetmaatschappelijk middenveld. Met een dergelijke samenwerking kunnen –ten behoeve van de NSG en CRMA – ook de data, kennis en kunde buitenTNO optimaal worden benut.Wij gaan het komend half jaar intensief in overleg met GDN enandere strategische partners om te komen tot een breed gedragensturings- en samenwerkingsmodel voor een NMO, met het oog oplancering eind 2024.3. Essentie per onderzoek Onderzoek 1: Wat maakt een grondstof kritiek?Dit onderzoek is opgezet omdat er behoefte is aan een in de praktijkgetoetst monitoringssysteem voor de leveringszekerheid van kritiekegrondstoffen, met een diverse set aan indicatoren. Het is namelijkbelangrijk om te bepalen welke grondstoffen en daaraan gerelateerdestrategische componenten en eindproducten voor Nederland het meestrelevant zijn. Hiervoor is het nodig om te bepalen wat een grondstofkritiek maakt.Om dit vast te stellen zet het onderzoek verschillende bestaandemethodes uiteen. Alle bestaande methodes delen een belangrijke focusop economische impact, leveringsrisico’s en recycling. Wat alle methodesin feite concluderen is dat het essentieel is om te bepalen welke grond-stoffen vitaal zijn voor economische activiteiten, welke gevoelig zijn voorleveringsbeperkingen, en in hoeverre grondstoffen kunnen wordengerecycled. Naast een analyse van bestaande methodes, zet hetonderzoek ook alternatieve indicatoren voor economische impact enleveringsrisico uiteen. Het onderzoek illustreert daarmee dat er vanuitTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3175 verschillende invalshoeken naar kritikaliteit gekeken kan worden, en datafhankelijk van de gekozen invalshoek andere grondstoffen als meerkritiek naar voren kunnen komen. De onderzoekers raden dan ook af omeen nationale lijst met kritieke grondstoffen puur te baseren op eenvaststaande selectie van indicatoren.Verder bevat dit onderzoek de aanbeveling dat voor het beoordelen of eengrondstof kritisch is, er het beste gekeken kan worden naar de volledigetoeleveringsketen van een grondstof. Dat wil zeggen van de eerste stap inde keten tot de laatste en bijbehorende sectoreigenschappen. Hierbij is dedoorlooptijd van een kritiek product (hoe lang een product mee gaat) vanbelang, omdat dit meer inzicht geeft waar publieke interventies – en dusde rol van de overheid – kunnen bijdragen in de veerkracht van deNederlandse economie. Voor het bepalen hoe circulaire strategieënkunnen bijdragen aan een grotere leveringszekerheid, zijn bij deconsumptie van kritieke producten de producteigenschappen belangrijk,ongeacht de lengte van de levensduur. Denk bijvoorbeeld aan het belangvan circulair ontwerp bij de ontwikkeling van een batterij of windmolen.Onderzoek 2: De leveringsketens van kritieke grondstoffen –methode-ontwikkeling aan de hand van drie casestudiesDit onderzoek verkent de mondiale waardeketens van nikkel, germaniumen vanadium en hun relevantie voor de Nederlandse economie. Hetonderzoek maakt gebruik van methodes die tot op heden door TNOworden gebruikt voor het analyseren van waardeketens en verkent ookeen nieuwe methode (op basis van de database FactSet). De onderzoekersgeven daarbij aan dat de manier van analyseren van germanium,vanadium en nikkel een pilot is, die als blauwdruk zal dienen voortoekomstige analyses van andere kritieke grondstoffen.De analyse van de waardeketen van germanium geeft voornamelijk weerdat Nederland geen groot importeur is en daarnaast ook niet actief lijkt tezijn in de verwerking van germanium tot eindproducten. De belangrijkstetoepassing van germanium voor Nederland is in optische glasvezels,waarbij het belang niet onderschat moet worden voor het Nederlandsetelecomnetwerk en de digitale infrastructuur. Uit de analyse van vanadiumwordt duidelijk dat het met name wordt gebruikt in de productie van sterken hittebestendig staal. De analyse stelt dat Nederland een relatief grootaandeel in de wereldhandel van vanadium heeft (zowel import als export).Deze sterke handelspositie is tevens te zien in de analyse van nikkel.Nederland staat in de top vijf van landen voor import en export van nikkel,dit terwijl de andere toplanden grote raffinagecapaciteiten voor nikkelhebben en Nederland niet8. De aanwezigheid van Nederlandse hande-laren in kritieke grondstoffen is een factor om rekening mee te houden inrelatie tot het aanleggen van strategische voorraden. In algemene zinbenadrukken de onderzoekers dat het zinvol is om het onderzoek voort tezetten naar de toeleveringsketens naar en binnen Nederland vangermanium, nikkel en ferro-vanadium. De onderzoekers willen deanalyses daarbij uitbreiden naar de volledige toeleveringsketen door ookvanaf het eindproduct terug te traceren.8World Nickel Fact Book, gepubliceerd door de International Studygroup for Nickel (2020)Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3176 Onderzoek 3: Op weg naar een Nederlands Materialen Observa-torium – VoortgangsnotitieDe NGS heeft aangekondigd dat Nederland een monitoringsysteem zalopzetten voor de gevraagde stresstesten en risicomonitoring vanuit deCRMA9. Dit onderzoek geeft de eerste gedachtenvorming weer over hoeeen NMO eruit kan zien en hoe de activiteiten van een NMO kunnenworden vormgegeven, zoals het opzetten van een signaleringsnetwerkvan bedrijven. Daarbij is gekeken naar voorbeelden van andere landen,zoals Duitsland (DERA), het Verenigd Koninkrijk (CMIC) en Frankrijk(OFREMI).Het onderzoek suggereert dat de missie van het NMO moet zijn ombeleidsmakers en bedrijven beter in staat te stellen om te anticiperen oprisico’s met betrekking tot schaarste en leveringszekerheid van kritiekematerialen voor Nederland en de EU, door het leveren van gegevens,informatie en kennis over primaire- en secundaire kritieke grondstoffen endaaraan gerelateerde waardeketens. In het onderzoek worden devolgende taken uiteengezet:(1)inwinnen, verzamelen, beheren en verstrekken van gegevens,informatie en inzichten over de huidige en toekomstige vraag, aanboden voorkomens van (primaire & secundaire) kritieke grondstoffen,-materialen, -halffabrikaten, -componenten en -eindproducten10(2)afhankelijkheden in kaart brengen van kritieke grondstoffen;(3)effectbepaling circulair beleid op vraag en aanbod van kritiekegrondstoffen;(4)evaluatie van de risico’s en handelingsperspectief voor overheidsin-stanties;(5)inspelen op technologische innovaties, die relevant zijn voor de vraagnaar en het aanbod van (primaire en secundaire) kritieke grondstoffen;(6)informatievoorziening over Environment Social Governance (ESG)aspecten;(7)advisering over het handelingsperspectief binnen de NGS.Het onderzoek stelt dat het NMO zich moet richten op het opzetten vaneen monitoringssysteem voor de voor Nederland relevante kritiekegrondstoffen. Daarnaast zal het NMO een blauwdruk moeten ontwikkelenvoor stresstesten waarmee de kwetsbaarheid van de waardeketen perkritieke grondstof beoordeeld kan worden. Voor samenwerking met hetbedrijfsleven is er een verkenning uitgevoerd naar een signalerings-netwerk voor kritieke grondstoffen. Hierbij hebben de onderzoekersgekeken naar de rol die brancheorganisaties en bedrijven kunnen spelenbij het in kaart brengen van de mogelijke leveringsrisico’s van kritiekegrondstoffen. Grotere partijen binnen het Nederlandse bedrijfsleven lijken(onder voorwaarden) bereid om bij te dragen aan het delen van data eninformatie, mits voldoende duidelijk is wat deze extra inspanning henoplevert. De onderzoekers stellen dat hier nadere afspraken over moetenworden gemaakt.9Het kabinet wil de hiervoor benodigde taken en verantwoordelijkheden beleggen binnen eenObservatorium en heeft TNO en de hieronder vallende Geologische Dienst de opdrachtgegeven om te inventariseren welke opties zij zien om een dergelijk Observatorium vorm tegeven.10Ten behoeve van de leesbaarheid wordt de opsomming kritieke grondstoffen, -materialen,-halffabricaten,- componenten en -eindproducten samengevoegd tot kritieke grondstoffen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3177 Onderzoek 4: Het potentieel om kritieke grondstoffen uit deNederlandse «urban mine» terug te winnen – een verkenning vanafgedankte elektrische en elektronische apparatuurUit de CRMA volgt de verplichting voor EU-landen om uit te zoeken welkekritieke grondstoffen aanwezig zijn in de afvalstromen van elektrischeapparaten en elektronica. Dit onderzoek verkent de positie die Nederlandkan innemen in het terugwinnen en recyclen van kritieke grondstoffen uitafvalstromen van elektrische apparaten en elektronica (WEEE: waste fromelectrical and electronic equipment). WEEE wordt in dit onderzoekopgedeeld in zes productcategorieën: schermen en monitoren, lampen,kleine apparatuur, grote apparatuur, temperatuuruitwisselingsapparatuuren kleine IT en telecommunicatie. Het onderzoek toont aan dat de meestekritieke grondstoffen in alle zes de categorieën in variërende, maar relatiefzeer kleine hoeveelheden voorkomen. De onderzoekers bevelen eenverplichting aan voor het bijhouden van welke kritieke grondstoffen er inelektrische apparaten en elektronica voorkomen, zodat er bij recyclingbeter gestuurd kan worden op terugwinning waar dat kansrijk is. Terwijlinnovaties voor de terugwinning van kritieke grondstoffen veelbelovendzijn, moeten er meer demonstratieprojecten uitgevoerd worden in eenindustriële omgeving. Terugwinningstechnologieën zijn vaak nog nietvoldoende operationeel en schaalbaar, waardoor de business case nogniet altijd rendabel is. Het onderzoek geeft daarbij aan dat om dezetechnologieën verder te brengen kapitaalinvesteringen nodig zijn, naasthet versterken van de (inter)nationale afzetmarkt voor secundaire kritiekegrondstoffen.Onderzoek 5: Op weg naar circulaire elektrolysers: verkenningvan scenario’s en strategieënDit onderzoek bekijkt de mogelijke beleidsinterventies voor het vermin-deren van de vraag naar kritieke materialen als gevolg van de opschalingvan de elektrolyser-capaciteit in de EU. De onderzoekers geven aan dat deontwikkeling en opschaling van een Europese elektrolyser-industrieafhangt qua omvang en timing van vier systemische en onderlingsamenhangende ontwikkelingen, namelijk:(1)de ontwikkeling van de marktvraag naar groene waterstof (enafgeleiden daarvan) zowel voor Europa als voor de wereldeconomie;(2)de ontwikkeling van een Europese productiecapaciteit voor groenewaterstofproductie;(3)de mate waarin marktrijpe elektrolysetechnologie met de bijbehorendeproductieketens tijdig beschikbaar komt;(4)de mate waarin «virgin» en «secondary sourced» materialen11 enhalffabrikaten tijdig in voldoende hoeveelheden beschikbaar komenvoor de productie van componenten en systemen die nodig zijn voorelektrolysers.Verder benadrukt het onderzoek dat de EU waterstof-doelstellingen inconflict komen met de doelen gericht op minder gebruik van grondstoffenals in Nederland niet wordt ingegrepen via circulair beleid. Inzetten opcirculariteit zal de verwachte grondstoffenvraag van elektrolysersverminderen. De onderzoekers zien daarbij dat levensduurverlenging enrecycling de meest effectieve strategieën zijn voor elektrolysers.Daarnaast concluderen de onderzoekers dat circulariteitsstrategieën veelalworden gedragen door bedrijfsbelangen.11«Virgin» materialen zijn materialen die nog nooit eerder gebruikt of verwerkt zijn, zoalsmetaalertsen. In andere woorden, deze zitten nog in de «grondstoffenfase». «Secondarysourced» materialen zijn van secundaire oorsprong, oftewel gerecycled.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3178 4. De weg vooruit Tot slot maken we gebruik van de gelegenheid om stil te staan bij debenoeming op 1 maart 2024 van de heer Allard Castelein als SpeciaalVertegenwoordiger Grondstoffenstrategie. Wij zijn verheugd dat hij zalbijdragen aan onze inzet op kritieke grondstoffen. Hij zal als boegbeeldoptreden richting bedrijfsleven, Europese Commissie, andere EU-lidstatenen gelijkgezinde landen met een behoefte aan kritieke grondstoffen. Ookzal hij internationale partnerschappen en samenwerkingen op kritiekegrondstoffen met grondstofrijke landen buiten de EU ondersteunen.Daarbij zal hij kunnen putten uit en bijdragen aan de kennisopbouw onderde NGS en CRMA, en vanaf de lancering nauw samenwerken met hetNMO. Wij gaan door met het verder opbouwen van de brede kennis, dataen informatiepositie over waardeketens van kritieke grondstoffen inNederland, zoals toegezegd in de Voortgangsbrief Nationale Grondstof-fenstrategie. Dit doen wij nationaal via de NGS en Europees met deCRMA. We kijken hier naar uit en naar de samenwerking met bedrijven,andere landen en belangrijke partners.De Minister van Economische Zaken,D.S. BeljaartsTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 3179 BIJLAGE: METHODOLOGIE & OVERZICHT RAPPORTENMethodologie onderzoekenVoor het uitvoeren van de onderzoeken hebben de onderzoekersgebruik gemaakt van bureauonderzoek en interviews met belang-hebbenden binnen de rijksoverheid, het bedrijfsleven en kennisin-stellingen. Daarnaast hebben de onderzoekers gebruik gemaakt vanmethodologieën ontwikkeld door de Europese Commissie, de UnitedStates Geological Survey (USGS), onderzoekers aan de YaleUniversiteit, en TNO zelf. Voorts hebben zij diverse databronneningezet zoals The Raw Material Information System (JRC – EuropeseCommissie), SCREEN, de Monitor Materiaalstromen van het CBS,International Trade Database at the Product-Level (BACI. BACI –CEPII) en FactSet.Overzicht onderzoekenOnderzoekDoorMotieOntwikkeling beoordelingska-der voor het vaststellen vandoelen m.b.t. leveringszeker-heid kritieke grondstoffen,inclusief bijdrage circulariteitaan leveringszekerheid(beleidsevaluatiekader).TNOMethodiekontwikkelingwaaronder kritikaliteitsanalyseTNOHet verwaarden van kritiekegrondstoffen in urban minemet focus op elektronischafval.TNO en Stichting OPENAnalyse en bedrijvenonder-zoek van de Strategischeafhankelijkheden in dewaardeketen van een aantalkritieke grondstoffen, inclusiefGallium, Germanium enLithium.TNOThijsen en Kuiken Kamerstuk32 852, nr. 259Verkennend bodemonderzoekgrondstoffen NederlandGeologische Dienst TNOWijngaarden en ErkensKamerstuk 21 501-20, nr. 1962Plan van Aanpak NederlandsObservatorium.Geologische Dienst TNOSignaleringsnetwerk bedrijvent.b.v. Observatorium (privateinformatiedeling).Geologische Dienst TNORoutekaart MeerjarigMissiegedreven Innovatiepro-gramma (MMIP) kritiekegrondstoffen in KIA CE.Geologische Dienst TNOOntwikkeling en Opschalingvan Materiaalefficiënte SupplyChains voor Elektrolysetech-nologie.Geologische Dienst TNOOnderzoek afhankelijkheden ingrondstoffen, technologieënen industriële capaciteiten diein de DIS worden benoemdvoor defensie en defensie-industrie».Berenschot en RandCorporationVerdere verdieping afhanke-lijkheid van grondstoffenraffinage en supply-chaindefensiesysteem met focus opeen maritiem systeem.HCSS en PwCTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 31710 OnderzoekDoorMotieHaalbaarheidsstudie naar deaanleg van voorraden vankritieke en strategischegrondstoffen voor de EU, ende mogelijke rol van Neder-land daarin.Number Three en TNOOnderzoeken van de kansenen mogelijkheden vanduurzame raffinagecapaciteitin Nederland.TNOErkens en Boucke Kamerstuk29 826, nr. 184 Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 32 852, nr. 31711