Implementatie van het EU Migratiepact

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 317JBZ-RaadNr. 908 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 6 december 2024In deze brief informeer ik u over de invoering van het Europese asiel- enmigratiepact in het Nederlandse asiel- en opvangstelsel. Het op6 december jl. aan de Europese Commissie gestuurde nationale imple-mentatieplan is als bijlage bij deze brief gevoegd. Hiermee geef ikuitvoering aan enkele moties1 van uw Kamer, passages uit het regeerpro-gramma, toezeggingen van mijn ambtsvoorganger en mijn eigentoezegging aan uw Kamer van 9 oktober jl.2Het Europese asiel- en migratiepactDe asiel- en opvangsystemen van Nederland en vele andere EU-lidstatenstaan al geruime tijd onder grote druk. Lidstaten aan de EU-buitengrenzenhebben te maken met substantiële aantallen aankomende migranten enasielzoekers. De bestemmingslanden, waaronder Nederland, zien zich ophun beurt geconfronteerd met ongecontroleerd doorgereisde migranten,de zogenoemde «secundaire migratie». Het lukt vaak niet om vast testellen welke lidstaat verantwoordelijk is volgens de Dublinregels, omdat1Motie Ceder (CU) over het inzichtelijk maken op welke aspecten het Nederlandse asielbeleidaangepast dient te worden wanneer het Europese migratiepact van kracht wordt (Kamerstuk19 637, nr. 3193); Motie Eerdmans (Ja21) over uitspreken dat het Nederlandse asielbeleid wordtaangescherpt tot de minimale EU-vereisten (Kamerstuk 19 637, nr. 3218).2De Staatsecretaris van JenV (of zijn opvolger) komt terug op de kosten van het implementatievan het migratiepact (29-01-2024 – Wetgevingsoverleg begrotingsonderdeel asiel en migratie);De Staatssecretaris zegt toe de Kamer een brief te sturen na besluitvorming in het EuropeesParlement met nadere informatie over het Migratiepact (Commissiedebat JBZ-Raad van 4 en5 maart 2024, TZ202403–087) (Kamerstuk 32 317, nr. 876); VKC verzoek van 5 maart 2024(2024Z03504); De Staatssecretaris van JenV zegt de Kamer een brief toe over de nationaleimplementatie van het EU-Migratiepact (Commissiedebat JBZ-Raad van 13 en 14 juni 2024,TZ202406–071 (Kamerstuk 32 317, nr. 887)); Minister van Asiel en Migratie zegt toe de Kamertijdig voor 12 december 2024 te informeren over de nationale implementatie van het EU Pact(Commissiedebat JBZ-Raad van 10 en 11 oktober 2024 (Kamerstuk 32 317, nr. 905)), Feitelijkevragen begroting Asiel en Migratie over sturen afschrift nationaal implementatieplan)(Kamerstuk 36 600 XX, nr. 5) kst-32317-908ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9081 een deel van deze vreemdelingen niet geregistreerd wordt in het landwaar zij de Europese Unie inreizen.Een beter functionerend Europees asielsysteem is essentieel voor meergrip op migratie aan de EU-buitengrenzen en meer grip op secundairemigratie tussen de lidstaten. De urgentie tot een herziening van dehuidige praktijk wordt binnen de Europese Unie breed gedeeld en heeftgeleid tot een nieuw gemeenschappelijk Europees asielstelsel (GEAS), ookwel bekend als het Europees asiel- en migratiepact. Doelstelling van hetPact is het versterken van de Europese buitengrenzen door de invoeringvan een screening van vreemdelingen en een versnelde grensprocedurevoor vreemdelingen die waarschijnlijk niet in aanmerking komen voorasielbescherming, die een veiligheidsrisico vormen of de bevoegdeautoriteiten misleiden opdat zij sneller kunnen worden teruggestuurdzonder dat zij het grondgebied van de Europese Unie hoeven te betreden.Voor asielzoekers van wie de asielaanvraag in de asielgrensprocedure isafgewezen geldt onmiddellijk een terugkeergrensprocedure. Een tweededoelstelling van het pact is de invoering van effectievere asielproceduresmet kortere behandeltermijnen en strengere regels voor volgendeasielverzoeken en het tegengaan van misbruik. De nieuwe strengereregels gaan tezamen met enkele nieuwe waarborgen voor de asielzoeker,in het bijzonder het recht op gratis juridisch advies gedurende de geheleasielprocedure, en bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen. In dederde plaats beoogt het pact meer solidariteit tussen de lidstaten. Hetingestelde solidariteitsmechanisme moet gaan regelen dat lidstatenwaarvan is vastgesteld dat zij onder migratiedruk staan of hier risico oplopen worden bijgestaan door de andere lidstaten.Het Europese asiel- en migratiepact bestaat uit één richtlijn en negenverordeningen. Deze worden van toepassing per 12 juni 2026.3 Over denieuwe Europese asielwetgeving is vier jaar onderhandeld door 27lidstaten en het Europees Parlement. Het resultaat van een langdurig engecompliceerd onderhandelingsproces bevat onontkoombaar compro-missen. Over het verloop van de onderhandelingen is uitvoerig verslaggedaan in eerdere Kamerbrieven. Deze onderhandelingen waren ookregelmatig onderwerp van gesprek in de Tweede Kamer.Het is van belang te benadrukken dat de nieuwe migratieregels van de EUalleen geloofwaardig kunnen zijn als alle EU-lidstaten deze goeduitvoeren. Een goede en tijdige implementatie door alle EU-landen isessentieel voor het beperken van de instroom in Nederland.Nationale invoering van het asiel- en migratiepactIn het, als bijlage gevoegde, nationale implementatieplan is voor zover numogelijk naast de juridische impact, ook de financiële impact en de impactop de uitvoerende diensten van de wetgeving van het Europese asiel- enmigratiepact in kaart gebracht. Het plan is hoofdzakelijk een feitelijkoverzicht van alle activiteiten, verantwoordelijkheden en data die relevantzijn voor een goede implementatie van het pact in het Nederlandse asiel-en opvangstelsel. De financiële bijlage bevat enkel de kosten die op ditmoment al in kaart gebracht zijn. Eventuele kosten voor besluitvormingdie in 2025 nog volgt, zijn hierin nog niet opgenomen. Met het in kaartbrengen van de (financiële) gevolgen wordt duidelijk gemaakt wat denationale inzet is en welke bijdrage gevraagd wordt vanuit de Europese3M.u.v. de Uniekaderverordening voor hervestiging en toelating op humanitaire gronden diereeds per 11 juni 2024 van toepassing is geworden. De Opvangrichtlijn dient voor 12 juni 2026te zijn geïmplementeerd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9082 fondsen. Met dit implementatieprogramma wordt niet vooruitgelopen opintegrale besluitvorming binnen het kabinet.Aanvullend op de in het implementatieplan opgenomen informatie, wil ikuw Kamer nog het volgende meedelen.Dat het pact vooral uit verordeningen bestaat in plaats van richtlijnen,leidt ertoe dat er maar beperkt ruimte is om nationaal zelf iets (afwijkends)te regelen. Daar waar de verordeningen nog wel ruimte laten voornationale keuzes, of met het oog op nadere invulling van de regels, kiesthet kabinet voor een stringente interpretatie van de Unie-regels. Zoalsopgenomen in het regeerprogramma is het richtpunt van het kabinet datNederland structureel zal behoren tot de categorie lidstaten met destrengste toelatingsregels in de EU, en worden de asielprocedures verkorten versoberd tot het Europese minimum.Met de invoering van het asiel- en migratiepact schrappen we onver-plichte nationale procedurestappen in de asielprocedure. Zo wordt het nuverplichte aanmeldgehoor geschrapt. In de praktijk is gebleken dat dedaarbij verkregen informatie vaak niet noodzakelijk is voor het nemen vanhet besluit op de asielaanvraag. Het afschaffen van deze verplichtingbetekent dat de IND meer flexibiliteit en maatwerk kan toepassen en meerzaken kan beslissen op grond van één gehoor. Ook de rust- envoorbereidingstermijn wordt afgeschaft, wat de doorlooptijd van eenprocedure verkort. Uiteraard zal ook in de nieuwe opzet rekening wordengehouden met medische en psychische problematiek bij asielzoekers. Alslaatste vervalt het onderscheid tussen de algemene en verlengdeasielprocedure. De Procedureverordening introduceert een verplichteversnelde- en niet versnelde procedure, inclusief nieuwe termijnen voorde behandeling. Het onverkort vasthouden aan de huidige inrichting vande algemene asielprocedure met verplichte procesdagen kan vanwegeeen gebrek aan flexibiliteit in de weg staan aan een voortvarendebehandeling van aanvragen in de nieuwe opzet. Met de introductie van deversnelde- en niet versnelde procedure vervalt ook het huidige sporen-beleid van de IND. De intentie is om een aantal COA-locaties in te richtenspeciaal voor personen die in aanmerking komen voor de versneldeprocedure, conform de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen.Op een aantal onderwerpen volgt nog besluitvorming in de eerste helftvan 2025, waaronder de inrichting van het monitoringsmechanisme tenaanzien van de screenings- en asielgrensprocedure, de inrichting vanjuridische counseling in de asielprocedure en de in het regeerprogrammaopgenomen maatregel van het zoveel mogelijk beperken van rechtsbij-stand in de asielprocedure. Hierover informeer ik uw Kamer op een latermoment.Tot slotOm ervoor te zorgen dat Nederland op 12 juni 2026 volledig klaar is voorde uitvoering van de nieuwe EU-verordeningen en -richtlijn, zullen allebetrokken ketenpartners, stakeholders en het Ministerie van Asiel enMigratie de komende periode veel stappen moeten zetten om de nieuweEU-wetgeving daadwerkelijk tot uitvoering te brengen. De impact op deuitvoering is groot en de tijdslijnen erg kort. We staan voor een complexeklus, maar ik zal er alles aan doen om de genoemde voorstellen terealiseren. Ik sta hierbij in nauw contact met ook andere Europeselidstaten, om gezamenlijk de implementatie te laten slagen.Parallel aan de operationele implementatie wordt ook gewerkt aan eenwetsvoorstel ter invoering van de negen verordeningen en de richtlijn.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9083 Consultatie van dit wetsvoorstel is voorzien voor december 2024.Indiening van dit wetsvoorstel bij de Tweede Kamer na advisering door deRaad van State is voorzien in de eerste helft van 2025.De Minister van Asiel en Migratie,M.H.M. Faber – Van de KlashorstTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9084