Beleidsreactie op het onderzoeksrapport van Inspectie JenV naar gebruik van algoritmes bij de reclassering

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 270Reclasseringsbeleid26 643Informatie- en communicatietechnologie (ICT)Nr. 162 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 februari 2026Met deze brief bied ik uw Kamer het rapport Risicovol algoritmegebruik,onderzoek naar gebruik van algoritmes bij de reclassering van deInspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV) aan. Het rapport beschrijfthet gebruik van risicotaxatie-algoritmes door de drie reclasseringsorgani-saties in Nederland: Reclassering Nederland, Stichting Verslavingsreclas-sering GGZ en het Leger des Heils Jeugdbescherming en Reclassering(hierna: reclassering). In deze brief vat ik het rapport samen en geef ikmijn beleidsreactie. Hieronder ga ik eerst in op het gebruik vanrisicotaxatie-algoritmes door de reclassering en waarom het gebruik vanéén van deze algoritmes, de OxRec, wordt gepauzeerd.Toepassing algoritmes bij risicotaxatieEén van de kerntaken van de reclassering is om in het strafprocesadviezen uit te brengen over verdachten, veroordeelden en gedeti-neerden. Deze adviezen worden opgesteld aan de hand van relevantefactoren, zoals de aard van het delict, het delictverleden, de persoonlijkeomstandigheden en een inschatting van de kans op recidive. De reclasse-ringswerker doet hiervoor onderzoek naar de verdachte of de veroor-deelde en verzamelt (beschikbare justitiële) gegevens, voert gesprekkenmet de verdachte of veroordeelde en met mensen uit zijn of haaromgeving.Bij het opstellen van adviezen wordt gebruik gemaakt van de RISC.1 Dit iseen vragenlijst waarmee reclasseringswerkers risicofactoren en bescher-mende factoren, die van invloed kunnen zijn op het toekomstige (delict)-1Van den Berg, C., Bruggeman, M., Houston, R., Joosten, A., & Harte, JM. (2021). Validatiestudierisico- en beschermende factoren van de RISC: Een evaluatieonderzoek naar de leefgebiedenvan het risicotaxatie en adviesinstrument van de 3RO. Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteitder Rechtsgeleerdheid. kst-29270-162ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 270, nr. 1621 gedrag van de justitiabele, op gestructureerde wijze in kaart brengen.2Aanvullend worden algoritmes, waaronder de OxRec, gebruikt om dekans op recidive te helpen inschatten. Reclasseringsmedewerkersgebruiken de uitkomst van deze algoritmes om hun professioneel oordeelop basis van de RISC te toetsen en tot een advies te komen. Dezealgoritmes kunnen bijdragen aan efficiëntie en consistentie bij deadvisering en bijvoorbeeld denkfouten voorkomen. Volgens de reclas-sering zijn de algoritmes niet doorslaggevend en vervangen het professi-oneel oordeel niet. Ze ondersteunen en fungeren als ware als «spiegel» bijde totstandkoming van het advies.Pauzering OxRecDe reclassering heeft op basis van de kritische conclusies in het rapporten de gesprekken hierover met de Inspectie JenV besloten om de OxRecte pauzeren en alle aanbevelingen in een verbetertraject op te pakken.Hierbij wordt ook gekeken naar eventueel discriminerende elementen. Hetis voor de reclassering van groot belang dat de OxRec op een verant-woorde wijze wordt gebruikt, zodat adviezen betrouwbaar zijn enreclasseringswerkers die er in de praktijk mee werken zich niet hoeven teverantwoorden over het gebruik daarvan. Het pauzeren van de OxRecheeft impact op de wijze waarop adviezen tot stand komen en raaktdaarmee het dagelijks werk van vele reclasseringswerkers. Een verant-woorde pauzering vroeg daarom om een zorgvuldige voorbereiding, dieenige tijd in beslag nam. De reclassering heeft besloten het gebruik vande OxRec per 12 februari 2026 op een verantwoorde manier te kunnenpauzeren.Tijdens de pauzering zal de reclassering blijven adviseren, ook overrecidiverisico’s van justitiabelen. Dat gebeurt op basis van het gestructu-reerd professioneel oordeel zoals hiervoor beschreven, zonder de OxRecals «spiegel» op het einde van dit proces, maar met bijvoorbeeld eenvier-ogen-principe of collegiale toetsing om de kwaliteit van de adviezente borgen. De pauzering is met de opdrachtgevers (Openbaar Ministerie,Rechtspraak en Dienst Justitiële Inrichtingen) afgestemd. Het doel is omde OxRec weer in gebruik te nemen zodra alle verbeteringen zijndoorgevoerd, omdat een verantwoord gebruik van dit algoritme bijdraagtaan efficiëntie en consistentie van de advisering. Hierover zal uw Kamernaar verwachting dit najaar worden geïnformeerd.AlgoritmeregisterHet rapport van de Inspectie JenV laat zien dat voor een verantwoordgebruik van algoritmes goede waarborgen nodig zijn en dat dit niet alleengeldt voor de reclassering. Om dit te helpen bevorderen publiceren alleorganisaties die onder de ministeriële verantwoordelijkheid van hetMinisterie van Justitie en Veiligheid (JenV) vallen hun algoritmen in hetlandelijke algoritmeregister. Sinds eind 2025 zijn de door JenV gebruiktehoog-risico AI-systemen en impactvolle algoritmen daarin geregistreerd.3Het rapport van de Inspectie JenV is voor mij aanleiding om organisatiesdie met algoritmes werken te wijzen op het belang van de zorgvuldigheid.2De leefgebieden waarin deze informatie uitgevraagd wordt omvatten negen verschillendefactoren: delictverleden, huisvesting, dagbesteding, financiën, relatie (met partner, gezin enfamilie), sociaal netwerk, middelengebruik en verslaving, psychosociaal functioneren enhouding. Wetenschappelijk is bewezen dat deze factoren samenhangen met de kans oprecidive.3Het algoritmeregister van de Nederlandse overheid(https://algoritmes.overheid.nl/nl).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 270, nr. 1622 RapportDe Inspectie JenV heeft een inventarisatie uitgevoerd naar het gebruik vanalgoritmes bij de reclassering in de periode van januari tot en met oktober2025. De hoofdvraag van het onderzoek was of algoritmes bij de reclas-sering op een verantwoorde manier worden gebruikt. De algoritmes zijnbeoordeeld op grond van het toetsingskader algoritmes van de InspectieJenV.4 Vervolgens is nader onderzoek gedaan naar de vier risicotaxatie-algoritmes die de reclassering gebruikt bij het adviesproces: de OxRec ende STATIC-99R, STABLE-2007 en ACUTE-2007 (SSA). De reclasseringgebruikt de SSA alleen in specifieke zedenzaken.De Inspectie JenV concludeert dat de reclassering transparant is over hetgebruik van risicotaxatie-algoritmes, maar dat deze algoritmes niet goedaansluiten op de situaties waarin ze worden toegepast. De algoritmes zijnvolgens de Inspectie JenV gebaseerd op verouderde gegevens, die in eenandere context en doelgroep verzameld zijn. Ook voldoet de reclasseringvolgens de Inspectie JenV niet aan de wettelijke vereisten en richtlijnen,die worden gesteld voor het gebruik van risicotaxatie-algoritmes, en zietde Inspectie JenV risico’s ten aanzien van betekenisvolle menselijketussenkomst bij het gebruik van risicotaxatie-algoritmes. Daarnaastconcludeert de Inspectie JenV dat bij de reclassering eenduidig beleidontbreekt om de risicotaxatie-algoritmes te valideren en evalueren, en datgeen adequate sturing op het gebruik van deze algoritmes is georgani-seerd.Ten aanzien van de OxRec specifiek concludeert de Inspectie JenV dat dereclassering deze sinds de ingebruikname op een verkeerde maniergebruikt door een onjuiste software-implementatie. Zo zijn de formulesdie gebruikt worden voor inschatting van recidive bij gedetineerden enniet-gedetineerden met elkaar verwisseld; hierdoor wordt de kans oprecidive bij niet-gedetineerden hoger ingeschat, en bij gedetineerden juistlager.5 Ook is de modelparameter voor «drugsproblematiek» volgens deInspectie JenV onjuist; hierdoor wordt het risico op recidive te laagingeschat.6 Door deze implementatiegebreken schat de Inspectie JenV indat bij algemene recidive in ongeveer 21 procent van de gevallen deOxRec tot een andere risicocategorie zou zijn gekomen en bij geweld-dadige recidive in ongeveer 6 procent van de gevallen. Voorts geeft deInspectie JenV aan dat twee variabelen in de OxRec kunnen leiden totdiscriminatie. Dit betreft de «buurtscore» en «hoogte van het inkomen».Ook concludeert de Inspectie JenV dat de OxRec een hoog-risicoAI-systeem is, waarop de AI-verordening vanaf 2030 van toepassing is.De Inspectie JenV trekt drie hoofdconclusies.1.De Inspectie JenV ziet risico’s in het algoritmegebruik van de reclasse-ring die kunnen leiden tot negatieve gevolgen voor zowel de maat-schappij als individuele verdachten en veroordeelde personen.2.De reclassering gebruikt de STATIC-99R, STABLE-2007, ACUTE-2007 ende OxRec niet op een aantoonbaar verantwoorde wijze.3.De reclassering gebruikt de OxRec niet op een verantwoorde wijze.4Inspectie Justitie en Veiligheid. Toetsingskader algoritmes (2025)(https://www.inspectie-jenv.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2025/01/16/plan-van-aanpak-toezicht-op-algoritmes/Bijlage+B+-+Toetsingskader+Algoritmes.pdf).5In de software-implementatie van de reclassering worden gedetineerden die minder lang dan6 maanden gedetineerd zijn geweest beschouwd als niet-gedetineerden. Door de verwisselingvan de formules voor gedetineerden en niet-gedetineerden heeft dit gebrek voor dezespecifieke subgroep volgens de Inspectie JenV geen verdere consequenties.6Bij de berekening van algemene recidive volgt uit de wetenschappelijke publicatie van deOxRec dat het de modelparameter voor drugsmisbruik 0,571 is. In de software-implementatie isechter het getal 0,512 aangetroffen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 270, nr. 1623 De Inspectie JenV acht het in het licht van haar bevindingen logisch datalle implementatiegebreken van de OxRec zo snel mogelijk wordenverholpen, en dat – wanneer dit niet op korte termijn mogelijk blijkt – deOxRec (tijdelijk) niet wordt gebruikt.De Inspectie JenV doet vijf aanbevelingen aan de reclassering.1.Richt een alomvattende governance-structuur in voor de ontwikkeling,toepassing en het onderhoud van algoritmes, en voer deze ook uit.2.Valideer en evalueer de risicotaxatie-algoritmes periodiek en op eenwijze die aansluit op het gebruik van deze algoritmes door dereclassering, waarbij AI-systemen zoals de OxRec periodiek wordenhertraind.3.Verifieer de correctheid van de software-implementatie van dealgoritmes – ook na aanpassingen.4.Laat het gebruik van risicotaxatie-algoritmes in ieder geval aan degeldende wettelijke normen en richtlijnen voor het algoritmekadervoor de overheid voldoen (Algemene Verordening Gegevensbescher-ming (AVG), richtlijn betekenisvolle menselijke tussenkomst, toetsings-kader risicoprofilering College voor de Rechten van de Mens (CRM) ende AI-verordening).5.Rapporteer periodiek, iedere zes maanden, over de opvolging van deaanbevelingen.BeleidsreactieDe reclassering speelt een belangrijke rol in het strafproces in Nederlandmet drie kerntaken: adviseren, toezicht houden op bijzonderevoorwaarden en het tenuitvoerleggen van taakstraffen. Het doel van hetreclasseringsadvies is het informeren van de officier van justitie, derechter of het gevangeniswezen over de persoonlijke omstandighedenvan de justitiabele, het risico op recidive en wat nodig is om een nieuwstrafbaar feit te voorkomen.7 Mede op basis van dit advies wordenbeslissingen genomen over de justitiabelen. Het is dus van groot belangdat adviezen zorgvuldig tot stand komen en algoritmes hierbij op eenverantwoorde wijze worden gebruikt. Daarom pakt de reclassering alleaanbevelingen in het eerder genoemde verbetertraject op en wordt hetgebruik van de OxRec gepauzeerd. Gelet op de conclusies van deInspectie JenV is het niet noodzakelijk de toepassing van de SSA tepauzeren. Wel neemt de reclassering de conclusies van de Inspectie JenVten aanzien van SSA mee in het verbetertraject. Hieronder ga ik in op hoede aanbevelingen worden opgepakt.Aanbevelingen 1 en 2: governance-structuur en periodieke validatie enevaluatieDe reclassering zet, in lijn met de aanbeveling van de Inspectie JenV, eenprogramma op om de algoritme-governance te verbeteren. Hierbij wordtook ingezet op het opstellen van een verantwoordingsdocument perrisicotaxatie-instrument en een evaluatieprotocol. Ook wordt de toepasse-lijkheid van de AI-Verordening op de verschillende algoritmes onderzocht,zodat hier eventueel tijdig actie op ondernomen kan worden.Aanbeveling 3: software-implementatieDe reclassering zal binnen het verbetertraject en voorafgaand aan hethervatten van het gebruik van de OxRec een volledige verificatie van desoftware-implementatie uitvoeren, en waar nodig aanpassingen doen. Op7De reclassering brengt advies uit aan het Openbaar Ministerie, de Rechtspraak en DienstJustitiële Inrichtingen (DJI).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 270, nr. 1624 basis van een eerdere verificatie heeft de reclassering reeds enkeleaanpassingen gedaan.Het door de Inspectie JenV geconstateerde implementatiegebrek, waarbijde in de OxRec opgenomen doelgroepen «gedetineerden» en «niet-gedetineerden» waren verwisseld, heeft de reclassering afgelopen najaarhersteld.Voor zover de Inspectie JenV concludeert dat de OxRec door de imple-mentatiegebreken in circa 21 procent (bij algemene recidive) en 6 procent(bij gewelddadige recidive) van de gevallen tot een andere risicocategoriezou zijn gekomen, betreur ik dit. Ik merk hierbij op dat het helaas nietmogelijk is met terugwerkende kracht vast te stellen of reclasserings-werkers hierdoor uiteindelijk ook tot andere adviezen zijn gekomen, laatstaan of dit tot andere strafrechtelijke beslissingen zou hebben geleid.Reclasseringsadviezen zijn namelijk altijd gebaseerd op een menselijkoordeel, en dit menselijk oordeel kan niet achteraf opnieuw wordengeconstrueerd.Aanbeveling 4: geldende wettelijke normen, kaders en richtlijnenalgoritmes overheidIn het verbetertraject wordt het gebruik van risicotaxatie-algoritmes doorde reclassering afgestemd op de geldende wettelijke normen en richt-lijnen voor het algoritmekader voor de overheid, te weten de AVG, derichtlijn betekenisvolle menselijke tussenkomst en (indien van toepassing)de AI-verordening. Dat dit gebeurt acht ik van belang, en ik ben met dereclassering in gesprek over op welke wijze daaraan kan worden voldaan.De reclassering heeft in het kader van de AVG al opdracht gegeven tot hetuitvoeren van een Data Protection Impact Assessment (DPIA) op hetgebruik van de OxRec.De Inspectie JenV heeft erop gewezen dat de in de OxRec toegepastevariabelen «buurtscore» en «hoogte van het inkomen» kunnen leiden totdiscriminatie. Deze variabelen kunnen mogelijk leiden tot indirectonderscheid, omdat de samenstelling van buurten of inkomensgroepenkan verschillen. Op basis van het toetsingskader risicoprofilering van hetCRM kan worden beoordeeld of dit onderscheid gerechtvaardigd is. Ikvind het van groot belang dat met het gebruik van algoritmes niet wordtgediscrimineerd. Of hiervan sprake is met het gebruik van deze variabelenwordt daarom nader onderzocht in het verbetertraject.Wat betreft de (richtlijn) betekenisvolle menselijke tussenkomst benadruktde reclassering dat de OxRec als hulpmiddel wordt gebruikt bij hetgestructureerd professioneel oordeel van de reclasseringswerker inindividuele gevallen. Dit is door de reclassering ook op die manier inbeleid vastgelegd. De reclassering is zich ervan bewust dat dezeboodschap steeds moet worden uitgelegd en herhaald, zodatmedewerkers alert blijven en kennis en werkwijzen op peil blijven, enwaar nodig worden verbeterd.Aanbeveling 5: periodieke opvolging aanbevelingenIk zal uw Kamer naar verwachting in het najaar kunnen informeren overde opvolging van de aanbevelingen.AfsluitendIn tijden van steeds verdere automatisering neemt het gebruik vanalgoritmes ook toe. Het gebruik van algoritmes kan grote meerwaardehebben, bijvoorbeeld in het bereiken van efficiency, het ondersteunen vanTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 270, nr. 1625 werkzaamheden en het bereiken van zorgvuldige besluitvorming. DeInspectie JenV heeft met dit rapport een belangrijk signaal afgegeven dathet ontwikkelen, gebruiken en onderhouden van algoritmes continu enmet zorg moet gebeuren. Dit geldt ook voor de reclassering. Juist omdatde adviezen van de reclassering cruciaal zijn voor maatwerk bij straffen,willen de reclassering en ik geen twijfel over de betrouwbaarheid vanalgoritmes laten bestaan. Ik heb er vertrouwen in dat het door dereclassering ingezette verbetertraject daartoe zal leiden.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,A.C.L. RutteTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 270, nr. 1626