Stand van zaken Eco-regeling

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202628 625Herziening van het GemeenschappelijkLandbouwbeleidNr. 383 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag,De afgelopen weken hebben veel boeren de beschikking ontvangen ophun aanvraag voor de Eco-regeling in 2025. Dat heeft de nodige onrustveroorzaakt, waarover ik op 23 april jl. ook al met uw Kamer gesproken inhet tweeminutendebat over de Landbouw- en Visserijraad. Graag licht ikin deze brief de stand van zaken toe en informeer ik uw Kamer over hoe ikuitvoering geef aan de motie van het lid Koorevaar c.s (Kamerstuk21 501-32, nr. 1789).De Eco-regeling werd in 2025, zoals eerdere jaren, gekenmerkt door hogedeelname en overschrijding van het beschikbare budget. Op 19 mei 2025was er voor ruim 221 miljoen euro aan subsidie aangevraagd, op eenbudget van 152 miljoen euro. In de aanvraag geven boeren aan welkeeco-activiteiten zij dat jaar voorzien. Mijn voorganger heeft uw Kamer op6 februari geïnformeerd over het feit dat de overinschrijving op deEco-regeling bij de aanvraag in 2025 zich niet volledig heeft vertaald ineen grotere druk op het budget na beoordeling. Daarbij is aangegeven datdat met name komt doordat meer van de activiteiten die zijn opgegevenbij de Gecombineerde opgave, in de loop van vorig jaar zijn terugge-trokken door boeren of niet voldoen aan de subsidievoorwaarden en datde uitbreiding van satellietmonitoring daarbij een rol speelt.Ik begrijp dat het voor veel boeren als een onaangename verrassing komtwanneer zij financiële gevolgen ondervinden van het feit dat activiteiten,die soms al maanden eerder hebben plaatsgevonden, niet blijken tevoldoen aan de subsidievoorwaarden. Dat kan iets doen met dedeelnamebereidheid, terwijl deze regeling juist bedoeld is om boeren teenthousiasmeren voor het verduurzamen van hun bedrijfsvoering. Maarhandhaving van de subsidievoorwaarden is belangrijk voor hetdoelbereik. Ik wil daarom graag drie aspecten van deze regeling naderbelichten: de subsidievoorwaarden en handhaving in 2025, inclusief de kst-28625-383ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 625, nr. 3831 werking van het Areaalmonitoringssysteem (AMS), het handelingsper-spectief voor boeren in 2026 en de toekomst van de Eco-regeling in 2027en verder. Daarnaast ga ik in op de motie-Koorevaar.Subsidievoorwaarden en handhaving in 2025De Eco-regeling stelt boeren in staat subsidie te ontvangen voor een setaan activiteiten die zij zelf kiezen uit de 26 toegestane eco-activiteiten enwaarmee zij voldoende punten en waarde halen om aan de instapeis tevoldoen. De regeling is nadrukkelijk gericht op het realiseren van concreteverduurzamingsdoelen. Daarom is er sprake van een resultaatverplichting:subsidie wordt verstrekt voor activiteiten die aantoonbaar volgens devoorwaarden zijn uitgevoerd en daarmee bijdragen aan de afgesprokenbeleidsdoelen. De punten, die een uitdrukking zijn van de bijdrage van deactiviteit aan deze beleidsdoelen, en de waardes, de door de WURberekende som van gemaakte kosten en gederfde inkomsten, zijngebaseerd op het te behalen resultaat. Dat zijn ook de resultaten waaroplidstaat Nederland door de Europese Commissie wordt afgerekend als hetgaat om de doelmatige besteding van Europese middelen. Het zijn despelregels die we hebben afgesproken en ik vind het van belang om die tehandhaven, ook omdat het kabinet in de toekomst blijft inzetten opdoelgerichte betalingen en doelsturing.Voor de handhaving zijn twee dingen essentieel: de medewerking vanboeren en de ondersteuning door middel van moderne technieken.Gedurende het groeiseizoen zijn boeren verplicht om hun aanvraagactueel te houden door ervoor te zorgen dat de intekening van gewassenen activiteiten overeenkomt met de werkelijke situatie in het veld. Als eenactiviteit niet lukt, dat wil zeggen het resultaat voldoet niet aan desubsidievoorwaarden, dan is dat geen fout of overtreding maar moet dezedoor de boer worden teruggetrokken uit de aanvraag. Dat is vorig jaar ookgebeurd. Op 1 december 2025 bedroegen alle aanvragen samen ruim7 miljoen euro minder dan op 19 mei 2025.Uit steekproeven in 2023 en 2024 is echter gebleken dat de situatie in hetveld in meer gevallen afwijkt van de opgegeven situatie. De uitkomstenvan het Areaalmonitoringssysteem in 2025 bevestigen dat. In 2023 en2024 is op basis van steekproeven een veel kleiner deel van dedeelnemers gecontroleerd en afgewezen en bestaat dus het risico datsubsidie is betaald voor resultaten die niet zijn behaald. Los van het feitdat de Europese Commissie kan besluiten dat financiële risico te verhalenop de Nederlandse staat, betekent het dat de inzet van publieke middelenminder doelbereik heeft gehad dan beoogd. Uiteindelijk is het in hetalgemeen belang dat met de inzet van publieke middelen zo veel mogelijkdoelbereik wordt gerealiseerd. Daarom benadruk ik het belang vanhandhaving van de regels.Motie Koorevaar c.s.De handhaving is in 2025 aanzienlijk uitgebreid door het Areaalmonito-ringssysteem (AMS) in te zetten voor meer eco-activiteiten. Dat systeemmaakt gebruik van satellietgegevens die met behulp van een algoritmeworden beoordeeld. De algoritmes worden getraind aan de hand vanveldwaarnemingen, zogenaamde ground truth, en de correcte werkingwordt jaarlijks gecontroleerd met steekproefsgewijze controles ter plaatse.Natuurlijk blijven we samen met RVO inzetten op ontwikkelingen in hetsysteem en wordt er continu gemonitord of er nog verbeteringen nodigzijn. Volledigheidshalve worden daarom deze waarborgen, in deuitvoering van de motie van het lid Koorevaar c.s., langsgelopen en waarnodig verbeterd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 625, nr. 3832 Percelen waarvan het algoritme aangeeft dat deze niet voldoen aan desubsidievoorwaarden (zogenaamde rode percelen), worden doormedewerkers van RVO vervolgens handmatig beoordeeld, waarbij ookgebruik wordt gemaakt van luchtfoto’s en ander beschikbaar materiaal.Deze menselijke beoordeling is in 2025 bij de eco-activiteit Groenbe-dekking steekproefsgewijs gedaan en dus niet bij alle rode percelen. Geletop de motie van het lid Koorevaar c.s. heb ik RVO opdracht gegeven omalle 1345 dossiers waarin afwijzing van de activiteit Groenbedekking heeftgeleid tot een lagere eco-premie, alsnog een menselijke beoordeling tegeven. Voor alle andere eco-activiteiten geldt dus dat er geen percelen zijnafgekeurd zonder beoordeling door een medewerker van RVO. Omdat deuitkomsten van de beoordelingen niet afwijken van de controles terplaatse door de NVWA in 2025 en voorgaande jaren, zie ik geen reden omde andere activiteiten opnieuw te laten beoordelen.Zoals ik heb toegezegd in het Tweeminutendebat van 23 april 2026 en inlijn met de aangehouden motie van het lid Flach (Kamerstuk 21 501-32, nr.1783) hebben medewerkers van mijn ministerie en van RVO op 29 april en7 mei overleg gehad met vertegenwoordigers van boeren en adviseurs.Daaruit zijn een aantal casussen naar voren gekomen waarin mogelijksprake is van onjuiste beoordeling van eco-activiteiten. Deze casussen zijndoor RVO bekeken en naast de bij hen beschikbare gegevens gelegd.Hieruit blijkt dat er geen sprake is van structureel onjuiste beoordelingendoor het AMS. Ik blijf daarom vertrouwen houden in dit systeem. Weltoetst RVO bij de herbeoordeling van de activiteit Groenbedekking nogeens kritisch of het AMS doodgevroren gewas goed gedetecteerd heeft enof bij de menselijke beoordeling voldoende rekening is gehouden met eendoodgevroren gewas. Wellicht zijn aanvullende gegevens nodig voor eenbetere beoordeling. Boeren die alsnog van mening zijn dat de beoordelingvan hun aanvraag niet klopt, kunnen in bezwaar gaan bij RVO enaanvullende gegevens aanleveren. Normaal gesproken geldt eenbezwaartermijn van zes weken. In verband met de lopende Gecombi-neerde opgave en het begin van het groeiseizoen, kan de deadlineverlengd worden voor het aanleveren van de bezwaargronden. Dit kan totzes weken na indiening van het (pro forma) bezwaarschrift.Handelingsperspectief in 2026Voor de GLB-aanvraag 2026 in de lopende Gecombineerde opgave,adviseer ik boeren zich goed te verdiepen in de subsidievoorwaarden.Zorg dat je zeker weet dat een activiteit op jouw bedrijf haalbaar is enneem bij twijfel over subsidievoorwaarden contact op met RVO. Deinformatievoorziening over de subsidievoorwaarden wordt dit jaar nogverder uitgebreid met meer voorbeelden van situaties die wel en niet aande voorwaarden voldoen. Daarnaast adviseer ik boeren om ambitieusmaar realistisch in te plannen: hoe ruimer je zit in punten en waardes, hoekleiner de kans dat je terugvalt in vergoeding als een activiteit niet goedlukt door ongelukkige weers- of andere omstandigheden. Als een activiteitniet is gelukt, moeten boeren dat zo snel mogelijk melden bij RVO, doorhet aanpassen van de aanvraag of het indienen van een melding vanovermacht.Toekomst Eco-regeling in 2027 en verderDe huidige opzet van de Eco-regeling maakt dat één activiteit die niet aande voorwaarden voldoet, grote financiële consequenties kan hebben. Dehuidige puntendrempel en medaillesystematiek kunnen voor een perverseprikkel zorgen. Daarom heb ik de WUR om advies gevraagd over eenmeer flexibele punten-instapeis, die het doelbereik van de Eco-regelingovereind houdt maar boeren minder kwetsbaar maakt. Het idee is datTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 625, nr. 3833 aanvragers nog steeds vijf punten moeten behalen, onderverdeeld in eenminimaal aantal punten per eco-doel, maar dat een deel van de vijfpunten vrij kan worden verdeeld over één of meer eco-doelen. Zovoorkomen we dat boeren over een bepaald eco-doel «struikelen» enzorgen we ervoor dat zij een bijdrage kunnen leveren aan verduurzamingook als een bepaald eco-doel minder goed past bij de bedrijfsvoering ofhet gebied.Nu de regeling meerdere jaren loopt, vind ik een strenger sanctiebeleidnodig om de naleving van de subsidievoorwaarden die niet vollediggemonitord kunnen worden, te verbeteren. Daarom heb ik besloten omvanaf 2027 geen waarschuwingen meer te geven als activiteiten niet tijdigzijn teruggetrokken uit de aanvraag. Als bij een steekproefcontrole doorRVO of NVWA blijkt dat een opgegeven activiteit niet volgens desubsidievoorwaarden is uitgevoerd, wordt op dit moment in eersteinstantie een waarschuwing gegeven. Pas bij herhaling kan een procen-tuele korting over het subsidiebedrag worden toegepast. Die waarschu-wingen waren bedoeld om boeren de tijd te geven om te wennen aan denieuwe regeling en de nieuwe voorwaarden. Een strenger sanctiebeleid isnodig om aanvragers te stimuleren activiteiten tijdig terug te trekken alsze om wat voor reden dan ook niet zijn gelukt. Voor activiteiten die RVOvolledig kan controleren worden geen sancties opgelegd.Daarnaast wil ik aanvragers vanaf 2027 de behaalde waarde van allecorrect uitgevoerde eco-activiteiten betalen, en niet meer in staffels vangoud, zilver en brons. Een deelnemer die in 2026 activiteiten uitvoert meteen gezamenlijke waarde van € 125 per hectare, krijgt in het huidigesysteem € 100 (zilver) uitbetaald. Het is de bedoeling dat deze deelnemerin 2027 € 125 ontvangt. Als een activiteit onverhoopt niet helemaal isgelukt en de totale waarde terugvalt naar € 95, krijgt deze deelnemers inhet huidige systeem € 60 (brons) uitbetaald. Het is de bedoeling dat dezein 2027 € 95 ontvangt. Ook op die manier zorgen we ervoor dat definanciële consequenties van een niet correct uitgevoerde eco-activiteitminder groot worden.De waardes van de verschillende eco-activiteiten zijn gebaseerd opgemaakte kosten en/of gederfde inkomsten. Afgezien van de actualisatievan de vergoeding voor stikstofbindende gewassen, zijn de waardesbinnen de eco-regeling sinds de start van de programmaperiode2023–2027 niet herzien. Hierdoor kan het voorkomen dat boeren voorbepaalde eco-activiteiten een te lage vergoeding ontvangen, terwijl voorandere maatregelen juist sprake kan zijn van overcompensatie. Mijnvoorganger heeft bij de vaststelling van de begrotingsstaten van LVVNvoor 2026 (Kamerstuk 36 800-XIV, nr. 2) in september 2025 aangegeven detarieven voor het ANLb te willen actualiseren zodat agrariërs voldoendevergoedingen ontvingen voor hun activiteiten. Momenteel laat ik detarieven voor de eco-regeling opnieuw berekenen en analyseren ominzicht te krijgen in de gevolgen hiervan voor de eco-premies.Op deze manier wil ik de Eco-regeling voorspelbaarder maken voordeelnemers en de financiële risico’s voor boeren en voor de overheidverkleinen. Dat is van belang om de Eco-regeling als belangrijk instrumentvoor de verduurzaming van landbouwbedrijven te behouden.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J. van EssenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 625, nr. 3834