Invulling niet-militaire steun Oekraïne in 2026

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 045Situatie in OekraïneNr. 239 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS EN MINISTER VAN BUITEN-LANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 oktober 2025Tijdens de Voorjaarsbesluitvorming in april 2025 heeft het kabinet eenbedrag van EUR 3,5 miljard ter beschikking gesteld voor steun aanOekraïne. Hiermee geeft het kabinet invulling aan de actieve en onvermin-derde steun aan Oekraïne. Van dit bedrag is EUR 252 miljoen bestemdvoor niet-militaire steun, gericht op herstel, wederopbouw en verlichtingvan de humanitaire en sociale noden. Deze steun werd aangekondigddoor de Minister-President en de Minister van Buitenlandse Zaken tijdensde Ukraine Recovery Conference van 9 t/m 11 juli jl. in Rome. In deKamerbrief van 16 juli 2025 (Kamerstuk 36 045, nr. 209) is uw Kamer reedsgeïnformeerd over de hoofdlijnen van de inzet voor 2026. Middels dezebrief is ook de inzet van de eerder nog niet gealloceerde EUR 52 miljoenuit het pakket voor 2025 met uw Kamer gedeeld. Deze doorverdeling isvervolgens verwerkt in de Suppletoire Begroting September vanBuitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp.In de ontwerpbegrotingen van Buitenlandse Zaken en BuitenlandseHandel en Ontwikkelingshulp, zoals gepresenteerd op Prinsjesdag, is uwKamer geïnformeerd over de budgettaire herallocaties binnen debegrotingen ten behoeve van de niet-militaire steun aan Oekraïne in 2026.Hierin zijn ook kasschuiven verwerkt die de budgetten over de jaren in hetjuiste kasritme zetten. Deze kasschuiven hebben effect op de verdelingover de jaren van dit steunpakket. Met deze brief informeer ik, medenamens de Minister van Buitenlandse Zaken, uw Kamer nader over deinvulling van het Nederlandse pakket aan niet-militaire steun voorOekraïne in 2026.Aan de basis van de invulling van het steunpakket 2026 ligt het gegevendat de Russische agressieoorlog in Oekraïne al meer dan drie jaar hetuithoudingsvermogen van de Oekraïense bevolking op de proef stelt.Indien Oekraïne zijn economie en maatschappij niet overeind kan houden,zal het onmogelijk zijn zich te blijven verdedigen. Vooralsnog is Oekraïneer met hulp van donoren en de internationale financiële instellingen (IFI’s) kst-36045-239ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 045, nr. 2391 in geslaagd de macro-financiële stabiliteit te bewaren. De herstel- enwederopbouwopgave is echter groot. En deze opgave stijgt verder doorde aanhoudende Russische agressieoorlog. In de Rapid Damage andNeeds Assessment (RDNA4 van februari 2025) van de Wereldbank, deVerenigde Naties en de Europese Commissie wordt deze geraamd op USD524 miljard voor de komende tien jaar.De wijze waarop wederopbouw en herstel worden vormgegeven is vangrote invloed op de levensomstandigheden in het land en het toekomst-perspectief van de Oekraïense bevolking. Tevens is het bepalend voormigratiestromen en de terugkeer van vluchtelingen. Het steunpakket voor2026 voorziet zowel in de verlichting van de urgente noden (o.a.energiesteun, herstel van kritieke infrastructuur, huisvesting, gezond-heidszorg, humanitaire ontmijning en humanitaire hulp) als in het leggenvan een fundament voor de grote wederopbouwopgave die Oekraïne tewachten staat. Ten behoeve van dat laatste zijn bijdragen voorzien voorhet vergroten van de rol van de private sector en het versterken van delokale capaciteit. Een overheid die in staat is aan (urgente) behoeften vanzijn burgers te voldoen staat aan de basis van een robuuste Oekraïensemaatschappij die de uitdagingen van wederopbouw en de terugkeer vanontheemden aankan. Het versterken van de weerbaarheid van deOekraïense samenleving bestendigt veiligheid en stabiliteit op langeretermijn en vormt daarmee een essentiële aanvulling op de Nederlandsemilitaire steun. Bij de vormgeving van dit pakket is tevens rekeninggehouden met noden die urgent(er) zijn geworden in het licht van hetwegvallen van de niet-militaire steun van de Verenigde Staten. Juist opthema’s waar Nederland reeds een leidende rol speelt, zoals energiesteunen accountability, kan het Oekraïne ondersteunen bij de knelpunten diedoor het wegvallen van Amerikaanse steun zijn ontstaan.Prioriteiten per themaEnergieOekraïne wordt geconfronteerd met intensieve Russische aanvallen op deenergie-infrastructuur, waarbij zowel het elektriciteitsnetwerk als degasinfrastructuur doelwit zijn. Deze aanvallen zijn gericht, frequent enstrategisch: ze treffen het hart van de civiele voorzieningen en vormen eendirecte bedreiging voor de energiezekerheid van Oekraïense burgers enontwrichten daarmee de Oekraïense economie. De toename in het aantalRussische aanvallen vormt een serieuze dreiging, zeker nu de winter-maanden weer voor de deur staan. Oekraïne kan door middel van deNederlandse steun reservemateriaal aanleggen, beschadigde energie-infrastructuur herstellen en mensen opleiden in de energiesector.Tegelijkertijd werkt Nederland – via IFI’s en bilateraal – ook aan deenergietransitie in Oekraïne met specifieke aandacht voor de inzet vannieuwe, duurzamere energiebronnen zoals wind- en zonne-energie. Dezetransitie naar een decentraler en ook groener energiesysteem maaktOekraïne weerbaarder tegen toekomstige dreigingen. Het kabinet maakt in2.026 EUR 20 miljoen beschikbaar voor urgente noodsteun via eenbijdrage aan het Ukraine Energy Support Fund (UESF) en steunt deInternational Labour Organisation (ILO) met EUR 3 miljoen waarmeesteun geboden zal worden aan energiepersoneel in de publieke- enprivate sector.Gezien de hoge noden ten aanzien van energie en de prioriteit om bij tedragen aan herstel van de getroffen energievoorziening, levert Nederlanddaarnaast een bijdrage van EUR 35 miljoen aan de European Bank forReconstruction and Development (EBRD). Deze middelen zullen ingezetTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 045, nr. 2392 worden om inclusieve en duurzame wederopbouw te ondersteunenmiddels EBRD-projecten die inspelen op de noden die zijn geïdentificeerdin de RDNA4, waaronder energie.Herstel van kritieke infrastructuurHet Ukraine Relief, Recovery, Reconstruction, and Reform Trust Fund(URTF) van de Wereldbank is een gecoördineerd financierings- enondersteuningsmechanisme om de regering van Oekraïne te helpen bijhet herstel van kritieke infrastructuur. Het fonds focust zich op het herstelvan essentiële infrastructuur binnen de sectoren gezondheidszorg,infrastructuur, elektriciteitsnetwerk, huisvesting, landbouw en onderwijs.Nederland levert in 2026 een bijdrage van EUR 55 miljoen, dat is in lijnmet de bijdragen van afgelopen jaren. Het URTF helpt Oekraïne direct bijde liquiditeitsbehoefte op het gebied van kritiek herstel en de onder-steuning van kritieke overheidsdiensten. Met eerdere steun uit het URTF isonder andere hulp gegeven aan de Oekraïense spoorwegen, revalidatie-diensten en het elektriciteitsnetwerk.Humanitaire hulpDe humanitaire situatie in met name de frontregio’s verslechtert en denoden groeien in complexiteit door een opstapeling van problemen, zoalsgebrek aan voedsel, drinkwater, veiligheid, medische voorzieningen enenergie. Het aantal ontheemden in Oekraïne ligt rond de 3,6 miljoen en ditaantal neemt toe. Tegelijkertijd hebben humanitaire organisaties hunplannen moeten bijstellen door de wereldwijde bezuinigingen. Hethumanitaire responsplan van de VN concentreert zich nu nog meer danvoorheen op humanitaire noden van de meest kwetsbare mensen langsde frontlijnen en in collectieve opvangcentra. Nederland levert opnieuw –naast meerjarige, flexibele algemene steun financiering aan humanitairepartners1 die zij ook in Oekraïne kunnen inzetten – gerichte steun voorhumanitaire actie in Oekraïne via het VN Ukraine Humanitarian Fund. Ookgeeft Nederland opnieuw een bijdrage aan het International Committee ofthe Red Cross (ICRC). UHF en ICRC bieden primaire levensbehoeften(onderdak, water, voedsel, medische hulp) aan direct getroffenen enmeest kwetsbare bevolking. ICRC speelt bovendien een belangrijke rol bijaan het opsporen van vermiste personen en het herenigen van families.Voor het bieden van humanitaire hulp via UHF en ICRC is EUR 15 miljoenbeschikbaar in 2026.Versterking van lokale capaciteit en sociale zekerheidBehalve humanitaire noden als direct gevolg van oorlogshandelingen, iser in heel Oekraïne ook sprake van sociale noden. Armoede verdiept zichdoor de oorlog. De manieren waarop mensen kunnen overleven rakenuitgeput. In antwoord hierop is een adequaat sociaal vangnet van deOekraïense overheid noodzakelijk. Sociale zekerheid maakt deel uit van deoverheidsdienstverlening die in stand moet blijven en versterkt moetworden wil het land overleven en op termijn weerbaar en economischsterk uit de oorlog komen. Ook bijvoorbeeld werkgelegenheid en hetfaciliteren van ondernemerschap behoren daartoe. De verantwoordelijk-heden hiervoor liggen grotendeels bij lokale overheden. Het is van belangdat die overheden voldoende kennis, capaciteit en legitimiteit hebben omaan sociaal-economische en herstel- en wederopbouwopgaven tevoldoen. Adequate en zichtbare lokale dienstverlening draagt ook bij aanrandvoorwaarden voor (vrijwillige) terugkeer van vluchtelingen, zodra dit1Zie Kamerstuk 36 180, nr. 136, 1 april 2025: Humanitaire hulp en diplomatie – Doen wat nodigblijftTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 045, nr. 2393 kan. In aanvulling op de humanitaire bijdragen zal Nederland in 2026 viahet herstelprogramma (area-based recovery approach) van UNDP EUR6 miljoen bijdragen aan versterking van capaciteit en dienstverlening doorlokale overheden.Gezondheidszorg en (psycho)sociale weerbaarheidGezondheidszorg is een basisvoorwaarde voor een stabiele samenlevingen een voortvarende economie. Momenteel heeft 86% van allehuishoudens in het land moeite om toegang tot de juiste zorg enmedicijnen te krijgen. Via het Nederlandse steunpakket kunnen de urgentemedische noden van Oekraïne worden geadresseerd en het gezondheids-stelsel worden versterkt. Deze inzet draagt bij aan de gezondheid enzelfredzaamheid van de bevolking en het perspectief op vrijwilligeterugkeer. Nederland levert in 2026 een bijdrage van EUR 4,8 miljoen aande Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), en EUR 5,2 miljoen voorUNAIDS.Nederland is ook een belangrijke partner van Oekraïne op het gebied vangeestelijke gezondheid en psychosociale weerbaarheid, belangrijkefactoren voor overlevings- en herstelvermogen van de Oekraïensesamenleving. Nederland draagt via WHO bij aan de Oekraïense inspan-ningen om toegankelijke geestelijke gezondheidszorg te bieden en omhier een toekomstbestendig systeem voor te vormen. Bovendienondersteunt Nederland via de European Union Advisory Mission (EUAM)mentale zorg voor de Oekraïense politie. Voor deze inzet via WHO enEUAM is in 2.026 EUR 7 miljoen voorzien.Ondersteuning van de private sectorDe wederopbouw van Oekraïne is een te grote opgave om enkel vanuit depublieke sector te dragen: geschat wordt dat het aandeel van de privatesector in de wederopbouw van Oekraïne kan doorgroeien tot circa 30%.Daarin liggen ook kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Via deprivate sector inzet worden bedrijven en maatschappelijke organisatiesondersteund bij het opzetten van projecten die ten goede komen aanherstel en wederopbouw binnen de sectoren agrofood, circulaire bouw,duurzame energie, gezondheidszorg en water. Er wordt EUR 30 miljoeningezet ten behoeve van de derde ronde van de Ukraine PartnershipFacility (UPF3). Hiermee kunnen Nederlandse bedrijven gestimuleerdworden om hun kennis, expertise en financiële middelen bij te dragen aanhet herstel- en wederopbouw van Oekraïne. Ook maakt Nederland EUR1 miljoen beschikbaar ten behoeve van het OESO-landenprogramma voorOekraïne dat is gericht op capaciteitsopbouw en vergroting van deabsorptiecapaciteit van Oekraïense overheidsinstellingen. Dit programmadraagt bij aan benodigde economische hervormingen en het leggen vaneen economisch fundament voor de toekomst.Humanitaire ontmijningOekraïne is het land met de meeste mijnen en explosieve oorlogsrestenter wereld. Naar schatting is meer dan 139.000 km2 land potentieelvervuild (circa een kwart van het land). Nederlandse steun aan ontmij-ningsactiviteiten draagt bij aan het vergroten van de veiligheid vanmensen en het weer in gebruik nemen van landbouwgrond waarmee devoedselzekerheid zal worden versterkt. Nederland investeert ook in hetversterken van de capaciteit van Oekraïne om de enorme uitdagingen ophet gebied van ontmijning op zo efficiënt mogelijke wijze het hoofd tebieden. Hiervoor wordt in 2.026 EUR 10 miljoen beschikbaar gesteld.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 045, nr. 2394 AccountabilityDe Russische agressie en flagrante schendingen van het internationaalrecht bedreigen niet alleen Oekraïne, maar vormen ook een bedreigingvoor de internationale rechtsorde als zodanig. Nederland is voortrekker opgerechtigheid voor Oekraïne en de bestrijding van straffeloosheid vanRusland voor internationale misdrijven. De verwachting is dat meer dan95 procent van de opsporing, vervolging en berechting van internationalemisdrijven die het gevolg zijn van Russische agressie tegen Oekraïne doorde Oekraïense nationale instanties ter hand moet worden genomen.Daarom is verdere capaciteitsversterking van nationale actoren verant-woordelijk voor de opsporing, vervolging en berechting essentieel. Met deextra bijdrage van EUR 5 miljoen draagt Nederland bij aan de gedeelte-lijke compensatie van de weggevallen VS-financiering hiervoor.Democratie & rechtsstaatOekraïne heeft in de afgelopen jaren ondanks de oorlog gestaagvoortgang geboekt op zijn brede hervormingsagenda. Tegelijkertijd is nogeen lange weg te gaan. Democratie, de rechtsstaat en corruptiebestrijdingzijn hierbij centrale aandachtspunten en behoeven juist nu – ten tijde vande oorlog – continue aandacht. Met dit budget van EUR 3 miljoen zalNederland activiteiten van het maatschappelijk middenveld in Oekraïneondersteunen, gericht op de prioritaire hervormingsthema’s democratie,rechtstaat, goed bestuur, anti-corruptie en onafhankelijke media.Cultureel erfgoedOekraïne vecht niet alleen voor het behoud van territoriale soevereiniteit,het vecht ook een existentiële oorlog uit waarin het zijn cultureel erfgoed,waarden en nationale identiteit verdedigt. Met dit voorstel voor steun aande culturele erfgoedsector in Oekraïne voor het bedrag van euro EUR2 miljoen wordt het doel nagestreefd om bij te dragen aan behoud vanidentiteitsbepalende cultuur in Oekraïne.De Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,A. de VriesDe Minister van Buitenlandse Zaken,D.M. van WeelTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 045, nr. 2395