Plan van aanpak verbeterprogramma ProRail en NS

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 984Spoor: vervoer- en beheerplanNr. 1203 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 juli 2024De prestaties op het spoor stonden de laatste maanden van 2023 en deeerste maanden van 2024 onder druk. Reizigers hebben daar hinder vanondervonden. Op 2 april is de motie1 van Kamerlid Van Dijk (NSC)aangenomen die de regering verzoekt om een programma onder deconcessie in te richten, waarin NS en ProRail gericht op zoek gaan naar deoorzaken van de problemen om vervolgens met een verbeterplan tekomen. Met genoegen bied ik uw Kamer bij deze brief het plan vanaanpak voor het verbeterprogramma aan.Ook wordt met deze brief de gezamenlijke lezing van het Ministerie vanIenW en NS van artikel 42 van de HRN-concessie 2025–2033 gegeven:Verzoeken tot rijden van extra diensten voor derden. Vanwege deopentoegangdiensten die meerdere vervoerders hebben gemeld, en omeventuele onduidelijkheid omtrent de interpretatie van dit artikel weg tenemen, wordt de relatie tussen open toegang en aanvullendeHRN-diensten op verzoek van derden verduidelijkt.Plan van aanpak verbeterprogrammaDe afgelopen maanden zijn er gesprekken gevoerd tussen ProRail, NS enhet Ministerie van IenW om te komen tot een heldere scope en afbakeningvoor het verbeterprogramma. De doelstelling die door het Ministerie vanIenW aan ProRail en NS is meegegeven is als volgt: ProRail en NSverbeteren de prestaties op het hoofdrailnet met oog voor voorspel-baarheid, reiscomfort en goede informatievoorziening.Omdat alle partijen de urgentie voelen om snel met een verbeterplan tekomen en gericht maatregelen in te zetten om de prestaties te verbeteren,zijn ProRail en NS vooruitlopend op het formele programma al gestartmet verbeteracties. NS en ProRail hebben vervolgens alles op alles gezet1Kamerstuk 29 984, nr. 1193 kst-29984-1203ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 12031 om aan de hand van de vastgestelde scope en afbakening nog voor dezomer met plan van aanpak te komen. Het programma is ingedeeld in driewerkstromen.Deze werkstromen zijn gebaseerd op de drie hoofdoorzaken achter detegenvallende prestaties in 20232: tijdelijke snelheidsbeperkingen,tekorten aan beschikbaar materieel en hinder tijdens werkzaamheden.ProRail en NS hebben al eerder toegelicht wat de hoofdoorzaken van detegenvallende prestaties zijn op het Hoofdrailnet (HRN)3 en op deHogesnelheidslijn (HSL)4.Tijdelijke snelheidsbeperkingenBij defecten aan het spoor blijven de treinen zoveel mogelijk rijden omhinder voor de reizigers te minimaliseren. Een tijdelijke snelheidsbe-perking (TSB) kan dan worden toegepast om de veiligheid te waarborgen.Er zijn op dit moment meerdere impactvolle TSB’s van kracht. Zo geldenop de hogesnelheidslijn (HSL) meerdere TSB’s vanwege constructiefoutenbij de aanleg van viaducten. Binnen de werkstroom TSB’s richt ProRailzich vooral op het versneld oplossen van de oorzaken achter de TSB’s.Daarnaast verzachten ProRail en NS de impact door waar relevant enmogelijk TSB’s tijdelijk op te nemen in de dienstregeling. Dit is met nadrukeen tussenoplossing om te zorgen voor een betrouwbare dienstregelingvoor de reiziger. Het Ministerie van IenW heeft benadrukt dat dit in geengeval mag leiden tot een verminderde inzet op het oplossen van achterlig-gende oorzaken. Een onderdeel hiervan is een strak afwegingskader voorhet opnemen van TSB’s in de dienstregeling. Hiernaast ontwikkelt ProRaileen nieuwe procedure voor verscherpte sturing en monitoring op TSB’s.Beschikbaar materieelIn de tweede helft van 2023 ontstonden tekorten aan beschikbaartreinmaterieel, met name door een verhoogd aantal defecten in combi-natie met een tekort aan onderhoudspersoneel. Op de HSL-Zuid waren erbovendien problemen met de instroom van de intercity nieuwe generatie(ICNG) treinen. Binnen deze werkstroom richt NS zich vooral op hetminimaliseren van de impact van de jaarlijkse defectenpiek in het najaar.Het gaat hierbij om het voorkomen van defecten door onder anderetechnische aanpassingen en het preventief vervangen van onderdelen, hetbeperken van de impact van defecten door het vergroten van de capaciteitom defecten weg te werken en het vroegtijdig acteren op defecten. Totslot zal NS onverminderd inzetten op de reinheid van het materieel omhet reiscomfort te verhogen.Betrouwbare dienstregeling en informatievoorziening tijdens werkzaam-hedenHet aantal werkzaamheden aan het spoor neemt toe en deze werkzaam-heden moeten ook vaker overdag en buiten de vakantieperiodenplaatsvinden. Werkzaamheden leiden tot een vermindering van beschik-baarheid van de infrastructuur, waardoor gekozen moet worden tussenminder treinen laten rijden of treinen dichter op elkaar laten rijden. Alstreinen dichter op elkaar rijden, dan hebben verstoringen al snel eengrotere impact. Binnen deze werkstroom ontwikkelen ProRail en NS eenafwegingskader en werkwijze om te komen tot een optimale dienstre-2Kamerstuk 29 984, nr. 11813Kamerstukken 29984–11814Kamerstukken 29984–1201Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 12032 geling bij werkzaamheden. Hierbij zal aandacht zijn voor tijdige en goedereizigerscommunicatie.Boetebesteding ProRail en NSDe geldsom die ProRail en NS betalen voor het niet behalen van debodemwaarde van de prestatie-indicator voor de HSL zal ook conform deafspraken in de concessies, in samenspraak met de consumentenorgani-saties, door de concessieverlener (lees: het Ministerie van IenW) wordenbestemd en ingezet voor de reizigers op het hoofdrailnet. Het verzoek vanKamerlid Van Dijk (NSC) om de boete aan ProRail in te zetten voor hetverbeterprogramma en de motie van Kamerlid Heutink (PVV) die deregering verzoekt om de boete aan NS te besteden aan bodycams zal aande consumentenorganisaties worden voorgelegd (Kamerstuk 23 645,nr. 820). Wanneer het formele proces voor de boetebesteding isdoorlopen, wordt hierover een besluit genomen. Vervolgens wordt uwKamer over de uitkomst geïnformeerd.In het tweede kwartaal van 2025 zal gekeken worden of het programmaafgerond kan worden of dat een verlenging nodig is om alle doelstel-lingen te bereiken. Uw Kamer zal daar via de halfjaarverantwoording van2025 over worden geïnformeerd.Relatie treindiensten voor derden en open toegangDe hoofdrailnetconcessie 2025–2033 voorziet, net als de huidigeconcessie, in de mogelijkheid voor derde partijen (waaronder decentraleoverheden) om rechtstreeks bij NS een verzoek in te dienen voor hetuitvoeren van een additionele treindienst, bovenop het gevraagde volumein de concessie5. NS maakt in geval van dergelijke verzoeken, en voorzover een dergelijke treindienst maakbaar is en niet ten koste gaat vanandere concessiebepalingen, inzichtelijk welke kosten hieraan verbondenzijn. Indien de additionele treindienst wordt afgenomen, dan wordt dezeonderdeel van de concessie, waarmee de eisen van de HRN-concessie ookvoor deze aanvullende treindiensten gelden. Een voorbeeld van eenadditionele dienst onder de huidige concessie is de nachttrein Amsterdam– Hilversum – Utrecht, die sinds december 2023 rijdt op vrijdag- enzaterdagnacht op verzoek van de gemeente Hilversum.Vanwege de opentoegangdiensten die meerdere vervoerders hebbengemeld6, wil het Ministerie van IenW de relatie tussen open toegang enaanvullende HRN-diensten op verzoek van derden verduidelijken. HetMinisterie van IenW ziet immers potentie voor open toegang alsaanvulling op het concessievervoer.7 Als NS of een andere vervoerder eendergelijke aanvullende treindienst al rijdt in open toegang, of dat op kortetermijn gaat doen, dan is het naar mening van het Ministerie van IenWniet de bedoeling dat deze worden opgenomen in het volume van deHoofdrailnetconcessie. Als een aanvullende treindienst niet in opentoegang tot stand komt, dan kan NS wel op grond van artikel 42 van deHRN-concessie 2025–2033 worden verzocht om deze treindienst onder deconcessie te rijden. Dit kan voorkomen als bijvoorbeeld een opentoegang-dienst onvoldoende rendabel blijkt. NS kan zich vinden in deze interpre-tatie van het betreffende artikel in de concessie.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,C.A. Jansen5Kamerstukken II Vergaderjaar 2022–2023 29 984, nr. 11266Kamerstukken II Vergaderjaar 2021–2022 29 984, nr. 9897IENW/BSK-2022/102888Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 984, nr. 12033