Toezegging gedaan tijdens het debat over de samenhangende aanpak landbouw en stikstof van woensdag 1 juli 2026, over verschillende mogelijkheden voor ketenafspraken bezie en mijn standpunt ten aanzien van prijsafspraken nader toe te lichten

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202630 252Toekomstvisie agrarische sectorNr. 225 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 juli 2026In het Kamerdebat over de samenhangende aanpak landbouw, natuur enstikstof van woensdag 1 juli jl. heb ik aan het lid Dassen toegezegd aan tegeven hoe ik verschillende mogelijkheden voor ketenafspraken bezie enmijn standpunt ten aanzien van prijsafspraken nader toe te lichten. Metdeze brief doe ik die toezegging gestand.In algemene zin komen prijzen voor landbouwgoederen en voedselpro-ducten tussen ketenpartijen tot stand via het economisch verkeer vanvraag en aanbod. Nederlandse agrarische bedrijven, hun toeleveranciersen afnemers opereren in een internationaal speelveld en op de internemarkt van de Europese Unie. Marktpartijen moeten zich daarbij houdenaan geldende mededingingsregels waarop toezicht wordt gehouden doorde Autoriteit Consument & Markt (ACM). De ACM is een onafhankelijketoezichthouder die zich sterk maakt voor goed werkende markten voormensen en bedrijven.De achtergrond van uw vraag ziet op de mogelijkheid om prijsafspraken inde keten te maken over meerkosten voor duurzamer geproduceerdelandbouwproducten. Samenwerking tussen ketenpartijen biedt demogelijkheid om een meerprijs te krijgen. In de Agro-Nutri Monitor geeftde ACM aan dat agrariërs die onder een duurzaamheidskeurmerkproduceren voor deze meerkosten veelal een vergoeding ontvangen.Echter geeft zes op de tien agrariërs aan dat deze aanvullende vergoedingniet volledig dekkend is. Daarnaast blijkt uit de monitor dat afgelopenperiode voor biologische boeren de meerkosten niet altijd meer wordenvergoed uit de verkoopprijs en de gestegen productiekosten hierin een rolspelen.1Er zijn niettemin diverse mogelijkheden om in de markt een meerprijsvoor duurzame productie te realiseren. Zo biedt samenwerking tussen1Agro-Nutri Monitor: prijsvorming en obstakels voor verduurzaming | ACM kst-30252-225ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 252, nr. 2251 primaire producenten voordelen, door verlaging van kosten enversterking van de onderhandelingspositie ten opzichte van afnemers.Ook de ACM constateert dat samenwerking verder versterkt kan worden,niet alleen binnen een producentenorganisatie, maar ook tussenproducentenorganisaties in Unies van Producentenorganisaties of andereverbanden van samenwerking tussen agrariërs zoals in coöperatie-verband.2Tegelijkertijd zijn andere instrumenten beschikbaar die het onder bepaaldevoorwaarden mogelijk maken op bovenwettelijke basis vrijwilligeprijsafspraken tussen een primaire producent en haar afnemers te maken.In dat kader is uw Kamer geïnformeerd dat artikel 210 bis van deGMO-verordening (Verordening (EU) nr. 1308/2013) een belangrijkeuitzondering vormt op het Europese mededingingsrecht.3De uitzondering geldt voor afspraken tussen of met landbouwprodu-centen, die gericht zijn op het bereiken van duurzaamheidsnormen dieverder gaan dan de wettelijke normen van de EU en/of lidstaten, mits dezeafspraken onmisbaar zijn voor het behalen van die hogere norm. In datgeval zijn de afspraken toegestaan zonder dat voorafgaande goedkeuringnoodzakelijk is. De Europese Commissie publiceerde op 7 december 2023in zogenoemde richtsnoeren meer informatie over de toepassingsmoge-lijkheden van dit nieuwe artikel. De ACM biedt hierin actief zowelgevraagd als ongevraagd advies en ondersteunt marktpartijen met kennisover de mogelijkheden, bijvoorbeeld in de Leidraad SamenwerkingLandbouwers.4 Het is aan ketenpartijen zelf om de afweging te maken omdergelijke afspraken te maken of andere oplossingen te vinden voor hetmaken van afspraken met leveranciers. Doelstellingen kunnen bijvoor-beeld ook worden bereikt via private labels of keurmerken.Naast deze verruimde mogelijkheden tot prijsafspraken blijft het vanbelang om te werken aan een grotere vraag naar duurzame producten.Specifiek voor de biologische landbouw verwacht ik dat ketenpartijenuiterlijk 1 april 2027 afspraken maken voor de groei van de vraag naarbiologische producten.5Een goed verdienvermogen voor agrarisch ondernemers is een belangrijkpunt voor het kabinet. Het kabinet heeft daarom expliciet aandacht voorde rol van ketenpartijen. Ik vertrouw erop dat ketenpartijen hun verant-woordelijkheid nemen om de markt voor duurzaam geproduceerd voedselte vergroten. Tegelijkertijd werk ik, zoals aangekondigd in de brief «Weerruimte voor boer, natuur en bouw», aan een aanpak rondom UitgebreideKeten Verantwoordelijkheid, waar ik uw Kamer in het najaar verder overzal informeren. Ik zal in mijn nadere uitwerking ook de mogelijkheden vanafspraken onder artikel 201bis betrekken.Tot slot, via deze weg informeer ik u namens de Staatssecretaris van LVVNover de motie van de leden Ouwehand en Grinwis (Kamerstuk 36 800-XIV,nr. 61) waarbij toegezegd is u voor de zomer te informeren over devervolgstappen.2Winstgevendheid biologische boeren onder druk, ACM adviseert pakket maatregelen | ACM3Kamerstuk 35 247 nr. 124Leidraad samenwerking landbouwers vernieuwd voor duurzaamheidsinitiatieven | ACM5Kamerstuk 36 800-XIV, nr. 87Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 252, nr. 2252 Er is meer tijd nodig voor een zorgvuldig gesprek met de betrokkenpartijen en het kabinet zal na de zomer u hier nader over informerenterugkomen.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J. van EssenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 30 252, nr. 2253