Investeringen van institutionele beleggers in durfkapitaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 637Bedrijfslevenbeleid33 009Innovatiebeleid32 043Toekomst pensioenstelselNr. 657 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 december 2024Hierbij informeer ik uw Kamer over de uitvoering van de motie Romke deJong c.s. die oproept inzicht te geven in de belemmeringen die institu-tionele beleggers ervaren op het gebied van investeringen in de Neder-landse durfkapitaalmarkt.1 Daarnaast bevat deze brief uitvoering van mijntoezegging (Kamerstuk 33 009, nr. 132) om met een nadere rapportage tekomen met betrekking tot de Tibi initiatief (Bijlage 2).2Start- en scale-ups zijn de motor van transitie en innovatie en vanonbetwist belang voor Nederland voor onze ontwikkeling, ons nationaleen internationale concurrentievermogen, de strategische autonomie enhet verdienvermogen van Nederland. Deze bedrijven zorgen voorvernieuwing van sectoren en ontwikkelen oplossingen voor grotemaatschappelijke uitdagingen en transitievraagstukken. Denk hierbij aande energietransitie en digitalisering, maar ook aan uitdagingen in de zorgen in de woonsector. Deze bedrijven zijn doorgaans zeer kapitaalintensiefen de bijbehorende risico-rendementsverhouding past niet bij regulierefinancieringsverstrekkers zoals banken. Daarom zijn startups en scale-upsin de groei- en ontwikkelingsfase voornamelijk afhankelijk van privateinvesteerders zoals durfkapitaalfondsen of zogeheten business angels.In de brief Startups en scale-ups als motor voor transities en groei wordthet mobiliseren van institutionele beleggers als één van de speerpuntengenoemd om de durfkapitaalmarkt te versterken, vanwege hun aanzienlijkinvesteringsvermogen, lange investeringshorizon en wens ommaatschappelijk betrokken te zijn.3 Pensioenfondsen zijn belangrijkeinstitutionele beleggers waarmee Invest-NL en het Ministerie vanEconomische Zaken in eerste instantie in gesprek zijn gegaan, en diecentraal zullen staan in deze Kamerbrief. Tegelijk zijn deze pensioen-fondsen zich als geen ander bewust van de zogenaamde prudent-person1Kamerstuk 33 009, nr. 1252Nummer TZ202307–0363Kamerstuk 32 637, nr. 567 kst-32637-657ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6571 regel in de Pensioenwet.4 Deze regel schrijft voor dat pensioenfondsenbeleggen in het belang van hun (gewezen) deelnemers en gepensio-neerden.5 Dat belang is in ieder geval het financiële belang, waarbijbeleggingen gewaardeerd moeten worden tegen geldende marktprijzen.Tijdens gesprekken met pensioenfondsen, Invest-NL en het Ministerie vanEconomische Zaken bleek, in het licht van bovenstaande voorschriften,een bereidheid om meer te investeren in durfkapitaal. Pensioenfondsengaven hierbij echter aan tegen een aantal belemmeringen aan te lopen.Mijn voorganger heeft aan Invest-NL gevraagd om deze belemmeringenen mogelijke oplossingsrichtingen in kaart te brengen. Dit heeft Invest-NLgedaan middels verschillende gesprekken met pensioenfondsen en hunuitvoerders. Ter aanvulling op de inspanningen van Invest-NL is er doorhet Ministerie van Economische Zaken in februari 2024 een rondetafelge-sprek georganiseerd waar de pensioenfondsen ABP, PFZW, PME en PMTen de drie grootste pensioenuitvoerders APG, MN en PGGM, alsmedeInvest-NL, de Nederlandse Vereniging voor Participatiemaatschappijen(NVP) en Techleap bij aanwezig waren. Uit deze en aanvullende verdie-pende gesprekken is een beeld ontstaan van de huidige en toekomstigeinitiatieven en investeringen van pensioenfondsen, hun belemmeringenom durfkapitaal investeringen te doen, en vervolgstappen die genomenkunnen worden om deze weg te nemen.Investeringen van pensioenfondsen in de Nederlandse durfkapi-taalmarktPensioenfondsen voeren vrijwel altijd verplicht gestelde pensioen-regelingen uit waarbij de deelnemers via hun werkgever verplicht zijn omdeel te nemen. Daarom is wettelijk voorgeschreven dat pensioenfondsenstreven naar een gebalanceerd portfolio met een risico-rendementsverhouding in overeenstemming met de aard en de duur vande verplichtingen; kortom de toekomstige pensioenuitkeringen. Zodoendebeleggen pensioenfondsen voornamelijk in laag risicoproducten zoalsstaatsobligaties of bedrijfsobligaties. Er wordt ook in hoog risicopro-ducten belegd, zoals in aandelen, vastgoed, private equity en durfkapitaal.De investeringsklasse met hoog risico omvat gemiddeld rond de 5–10%van het totaal belegd vermogen van de pensioenfondsen.Durfkapitaal is een investeringscategorie waarbij direct of indirect (viafondsen) wordt geïnvesteerd in jonge bedrijven met veel groeipotentieelmaar ook hoge risico’s. Durfkapitaal maakt doorgaans rond de 0.5–1.0%van het totaal belegd vermogen van een pensioenfonds uit. Pensioen-fondsen investeren overwegend indirect via durfkapitaalfondsen, waarmanagement- en prestatiekosten voor het beheer van investeringen in hetportfolio worden gerekend. Dit brengt op de balans echter ook voordelenmet zich mee die de slagingskans van investeringen kunnen bevorderenzoals expertise in selectie en begeleiding van portfoliobedrijven, diversifi-catie van het portfolio en schaalbaarheid van investeringen. Durfkapitaal-investeringen lijken wellicht een klein aandeel van het totaal belegdevermogen van pensioenfondsen, toch vertegenwoordigt dit bijna 10% vanhet jaarlijkse totaal aan durfkapitaalinvesteringen in Nederland.6 Dit laatzien hoe zelfs beperkte percentages een grote invloed kunnen hebben.Recente ontwikkelingen bevestigen een groeiende interesse vanpensioenfondsen om te investeren in durfkapitaal. Zo kondigde ABP ditjaar aan om tegen 2030, 30 miljard euro te investeren in sectoren zoals4Pensioenwet Artikel 135 Eisen ten aanzien van beleggingen5Kamerstukken 32 043, nr. 6666Invest Europe/NVP/EDC 2023Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6572 energie, klimaat, en life sciences, waarvan 10 miljard euro in Nederland enwaarbij durfkapitaalinvesteringen onderdeel van kunnen zijn. Ook PME enPMT hebben samen aanzienlijke bedragen gereserveerd voor deeptechstartups en scale-ups, wat aansluit bij het bredere Nederlandse beleid ominnovatie en technologie te stimuleren.7 Verder investeert PFZW steedsmeer in bedrijven die bijdragen aan de energietransitie en gezond-heidszorg en -wetenschappen. Met deze bijdragen nemen pensioen-fondsen een belangrijke rol in Nederland om duurzame economischegroei te bevorderen en de innovatiekracht te versterken. Een overzicht vande investeringen van pensioenfondsen wordt gegeven in Bijlage 1.Historisch gezien investeren pensioenfondsen sinds 2010 actief inverschillende Nederlandse durfkapitaalfondsen, waaronder Inkef Capital,ANET, Gilde Healthcare, DeepTechXL en Innovation Industries. In beginselwaren dat voornamelijk fondsen met een investeringsfocus in biotechno-logie zoals gezondheidszorg en medicijnontwikkeling. Voorbeelden vanfondsen die met betrokkenheid van pensioenfondsen zijn opgerichtworden uitgelicht in Box 1. Daarnaast spraken pensioenfondsen en-uitvoerders tijdens bijeenkomsten in 2024 separaat van hun visie opdurfkapitaal de wens uit om grootschalige, individuele investeringen tedoen in (energie)infrastructuur. Hier voert Invest-NL in samenwerking methet Ministerie van Klimaat en Groene Groei middels financieringstafelsgesprekken over met verschillende pensioenfondsen en financiëleinstellingen. Deze tafels zijn gericht op mogelijke knelpunten voor hetontsluiten van de benodigde private financiering voor de transitie in eenbepaalde sector. De tafels dragen zo ook bij aan de afspraken uit hetKlimaatcommitment Financiële Sector uit 2019, zoals de inspanningsver-plichting van de sector om deel te nemen aan financiering van deenergietransitie.Belemmeringen voor pensioenfondsen om investeringen in deNederlandse durfkapitaalmarkt te intensiverenDe belemmeringenZoals eerder beschreven zijn meerdere pensioenfondsen en -uitvoerdersal actief in de durfkapitaalmarkt, en hebben zij in 2024 al verschillendeinitiatieven en investeringen aangekondigd. Ten aanzien van het verderversterken van deze activiteiten noemen pensioenfondsen en -uitvoerderseen drietal kernuitdagingen rondom het vinden van de juiste investerings-opties in het huidige durfkapitaalfondsenlandschap:1.SchaalNederlandse durfkapitaalfondsen in de sectoren waar pensioen-fondsen geïnteresseerd in zijn, bijvoorbeeld deeptech en transitietech-nologieën, zijn op dit moment met een mediane fondsomvang vanminder dan 250 miljoen euro te klein om grote fondsinvesteringen teabsorberen. Pensioenfondsen werken met hogere bedragen perinvestering om het managen van de hoeveelheid portfoliobedrijven en-fondsen werkbaar te houden, waardoor het opschalen van fondsenbelangrijk is om dit te realiseren. Met de activiteiten van Invest-NL enpublieke Nederlandse en Europese instrumenten gericht op durfkapi-taalfondsen zoals het Dutch Venture Initiative, het Dutch Future Funden het European Tech Champion Initiative (ETCI) draagt de overheid bijaan het vergroten van de omvang van durfkapitaalfondsen. Hierdoorwordt het voor pensioenfondsen makkelijker om te investeren.2.Track-record in transitiesectorenPensioenfondsen passen, net zoals reguliere investeerders, strengecriteria toe om hun uiteindelijke investeringsbeslissing te kunnen7Kamerstuk 33 009, nr. 140Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6573 maken. Hierbij kijken ze onder andere naar behaalde en geschattetoekomstige resultaten. Het proces om dit af te wegen, ook duediligence genoemd, is essentieel voor de inschatting of een investeringzal renderen of niet en daarmee bepalend voor de investeringsbeslis-sing. Nederlandse durfkapitaalfondsen in deeptech en transitiesecto-ren zijn daarentegen relatief jong en hebben daardoor geen ofonvoldoende financieel trackrecord en bijbehorende technische eninvesteringsexpertise, waardoor zulke inschattingen maken lastig is. Erzijn er echter goede voorbeelden die laten zien dat investeringsrisico’snemen loont, bijvoorbeeld als de investeringsfocus van het fondsaansluit bij de strategische doelstellingen van het pensioenfonds.3.Eigenschappen van durfkapitaalfondsenDurfkapitaalfondsen hebben bepaalde organisatorische kenmerken dievergeleken met andere investeringstypes als risicovoller kunnenworden beschouwd. Zij werken over het algemeen bijvoorbeeld metkleine teams, en leunen sterk op enkele investerings- of fondsmana-gers, zeker in de beginfase van een fonds. Dit vormt een risico op delange termijn. Deze en voorgenoemde belemmeringen vormen eenmogelijke aanleiding voor durfkapitaalfondsen om hierover hetgesprek te voeren met potentiële investeerders, zoals pensioen-fondsen. Zo kunnen mogelijkheden worden onderzocht om vraag enaanbod beter bij elkaar te brengen.Naast de bovengenoemde kernuitdagingen is investeringslocatie ook vanbelang voor institutionele beleggers. Hoewel Nederland op de vierde plekvan Europa staat op het gebied van innovatie, is het aantrekkelijker voorinstitutionele beleggers om een Europese blik te hebben als het gaat ominvesteringen.8 Een Europese perspectief creëert naast diversificatie enschaalbaarheid voordelen op het gebied van samenwerking en de nodigeflexibiliteit voor jonge innovatieve bedrijven om zich te vestigen waar hetbenodigde talent, voorziene markt of de beste productiemogelijkheid zichbevindt. Samenwerkingen binnen Europa zijn essentieel voor hetversterken van het Nederlandse durfkapitaal- en bedrijvenlandschap alshet gaat om de technologische soevereiniteit en het concurrentiever-mogen van Europa met marktleiders van formaat zoals de VerenigdeStaten of China. Door te investeren in een breder scala aan Europeselanden, kunnen beleggers profiteren van diversiteit en groeiende marktendie hen nieuwe kansen bieden. Deze visie heeft ook voordelen voorNederland. Aangezien wij beschikken over een dynamisch ecosysteemvan innovatieve startups en scale-ups, vooral in sectoren zoals techno-logie, duurzaamheid en gezondheid, kunnen Nederlandse bedrijven enfondsen indirect profiteren van een bredere investeringsbenadering. Totslot draagt deze brede blik bij aan de Nederlandse inzet op de verdiepingvan de Europese kapitaalmarktunie.9Reflectie en oplossingsrichtingen: een rol voor de markt, deoverheid en bestaande initiatievenEen rol voor de marktOndanks de bestaande belemmeringen zie ik ruime mogelijkheden omdeze samen met de belangrijkste spelers in dit veld weg te nemen. Erliggen namelijk enorm veel kansen: de durfkapitaalsector is volop inontwikkeling en er zijn steeds meer bedrijven en fondsen die doorgroeienwaardoor pensioenfondsen meer mogelijkheden voor investeringenkunnen ontdekken die voldoen aan hun criteria. Om vraag en aanbod8Ondernemingsklimaat.bedrijvenbeleidinbeeld.nl, Internationale Positie. Zie ook bijlage bijKamerstuk 32 637, nr. 5939Bijlage bij Kamerstuk 21 501-07, nr. 2011Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6574 beter bij elkaar te brengen, en te bekijken hoe het schaalbaarheidspro-bleem vanuit de markt kan worden aangepakt, heeft de NVP aangegevenbereid te zijn om samen met de Nederlandse durfkapitaalfondsen teverkennen of en hoe investeringen in deze fondsen vormgegeven kunnenworden. Daarnaast zijn er in Nederland zeer proactieve pensioenfondsendie ondanks de genoemde belemmeringen al investeringen in start- enscale-ups hebben gedaan. Ik moedig de sector daarom aan om bestpractices met elkaar te delen, zodat institutionele investeerders van elkaarkunnen leren. NVP heeft al initiatieven genomen om investeerders endurfkapitaalfondsen bij elkaar te brengen, en heeft aangegeven dit tewillen voortzetten en daarin samen op te trekken met de Pensioenfede-ratie, Invest-NL, Techleap en het Ministerie van Economische Zaken.Daarnaast is een aanhoudende dialoog tussen pensioenfondsen,durfkapitaalfondsen, NVP, Invest-NL en het Ministerie van EconomischeZaken belangrijk om deze beelden actueel te houden, data uit te wisselenen de laatste ontwikkelingen te kunnen volgen.Een rol voor de overheidIn de gesprekken met de pensioenfondsen en -uitvoerders heeft hetMinisterie van Economische Zaken gevraagd welke rol de overheid zoukunnen spelen bij het wegnemen of verlichten van de geschetstebelemmeringen. Er zijn verschillende mogelijkheden besproken,waaronder een fonds-in-fonds structuur om investeringen van pensioen-fondsen en -uitvoerders overzichtelijk te kunnen samenbrengen enkanaliseren richting durfkapitaalinvesteringen. Hierbij heeft mijnvoorganger samen met Invest-NL besproken hoe andere Europese landendit doen, bijvoorbeeld Frankrijk met het Tibi initiatief waar ik in de bijlagein deze brief specifiek op inga. De mate waarin een dergelijk initiatief ookin Nederland werkt, hangt af van verschillende belemmeringen die ik in debijlage beschrijf, waaronder de bestaande infrastructuur voor durfkapitaalen innovatie en de bereidheid van institutionele beleggers om risico’s tenemen. Zoals eerder vermeld, spelen pensioenfondsen en durfkapi-taalfondsen nu al een belangrijke rol in de financiering van Nederlandsestartups en scale-ups, maar er is zeker ruimte voor groei. Het succes vaneen dergelijk initiatief zou echter afhangen van zorgvuldige planning,samenwerking tussen de publieke en private sector, en het creëren vaneen gunstig klimaat voor investeringen en ondernemerschap.Tegelijk geeft een deel van de pensioenfondsen en -uitvoerders inNederland aan groeiende kennis over en relaties met de Nederlandsedurfkapitaalmarkt te hebben, mede door de deskundigheid van huninterne investeringsteams, en daarmee op dit moment in mindere matebehoefte te hebben aan een dergelijke structuur in de huidige markt. Omdit beeld actueel te houden blijft Invest-NL in gesprek met pensioen-fondsen rondom de behoefte en de vorm van een mogelijk fonds-in-fonds. Verder is het belangrijk om als overheid te zorgen voor een stabielbeleid dat de randvoorwaarden voor het opbloeien van Nederlandsestartups en scale-ups, en daarmee durfkapitaalfondsen, bewerkstelligt.Tenslotte heeft de overheid een rol bij het bijeenbrengen van partijen. HetMinisterie van Economische Zaken en Invest-NL blijven in continuedialoog met pensioenfondsen en -uitvoerders en marktpartijen zoals deNVP over de ontwikkelingen binnen de durfkapitaalmarkt en mogelijkeveranderingen in hun behoeften voor steun vanuit de overheid en huneigen initiatieven.Bestaande initiatievenNederland doet mee aan verschillende Europese initiatieven dieaansluiten bij het opschalen van durfkapitaalfondsen en het verbeterenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6575 van de kapitaalmarktunie. In 2023 heeft het Rijk bijvoorbeeld 100 miljoeneuro bijgedragen aan het ETCI om de strategische belangen vanNederland en Europa te versterken, door Europese innovatieve bedrijvenminder afhankelijk te maken van niet-Europees durfkapitaal. Hiermee ishet totale fondsvermogen gestegen naar 3,85 miljard euro. ETCI, eeninitiatief van de Europese Investeringsbank (EIB), heeft een fonds-in-fondsstructuur en zal investeringen in toonaangevende Europese technologie-bedrijven stimuleren door middel van investeringen in Europesedurfkapitaalfondsen. In de eerste fase is ervoor gekozen om ETCI nog metpublieke middelen op te zetten, met bijdragen van de EIB Group,Duitsland, Frankrijk, Spanje, Italië, België en Nederland. Nederland zittevens in de Steering Board van ETCI. In een tweede fase kan ETCImogelijk worden opengesteld voor private investeerders, zoals institu-tionele beleggers. ETCI beoogt om durfkapitaalfondsen op te schalen naarboven de 1.0 miljard euro.Een blik vooruitNederlandse pensioenfondsen in 2023 en 2024 belangrijke en omvangrijkeinvesteringen gedaan in zowel fondsen als innovatieve bedrijven die methun activiteiten, technologieën en innovaties een bijdrage leveren aan demaatschappelijke uitdagingen waar Nederland voor staat. De aangekon-digde initiatieven en toekomstige investeringsrondes vormen een goedebasis voor een startupecosysteem dat de (door)groei van jonge innova-tieve bedrijven ondersteunt. Hiermee is een belangrijke eerste stap gezetom durfkapitaalinvesteringen door pensioenfondsen te intensiveren. Eenoverzicht van indexatiebesluiten van pensioenfondsen in Nederland laatzien dat veel pensioenen verhoogd konden worden dit jaar en vorig jaar.10Gunstige economische ontwikkelingen en pensioenfondsen die in hetbelang van hun deelnemer beleggen, maakten dit mogelijk.Samen moeten we de goede weg die is ingeslagen verder vervolgen,waarbij private investeerders en publieke partijen voortdurend met elkaarin gesprek blijven. Ik zal gezamenlijk met Invest-NL de gesprekken metzowel grote pensioenfondsen als middelgrote en kleinere pensioen-fondsen alsmede andere belangrijke institutionele beleggers zoalsverzekeraars voortzetten, om kansen en behoeften verder in kaart tebrengen voor de gehele sector. Een van de acties die hier recentelijk uit isvoortgekomen vanuit Invest-NL is het verkennen van een mogelijkfonds-in-fonds waarmee institutionele beleggers in start- en scale-upszouden kunnen investeren. Daarnaast zijn de eerdergenoemde financie-ringstafels georganiseerd door Invest-NL en het Ministerie van Klimaat enGroene Groei belangrijk, waar ook pensioenfondsen aan deel kunnennemen en waar wordt gesproken over de financiering van (energie)tran-sities. Het Ministerie van Economische Zaken blijft in gesprek metEuropese koplopers en andere landen om te leren van hun inspanningenom het startup-ecosysteem te laten groeien door het mobiliseren vaninstitutionele beleggers. Verder is de verwachting dat initiatieven zoalsETCI op pan-Europees niveau zullen zorgen voor een beter ontwikkelingvan en toegang tot de financieringsmarkt. Tot slot is het inherent aan eenecosysteem dat dit een proces is dat een lange adem vraagt, mede in hetlicht van de veeleisende stelselherziening, en waar bedrijven, inves-teerders en overheden zich voortdurend voor moeten blijven inspannen.De Minister van Economische Zaken,D.S. Beljaarts10Zie het overzicht van indexatiebesluiten van pensioenfondsen zoals gepubliceerd door dePensioenfederatie (link)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6576 Innovation IndustriesInnovation Industries is een technologiefonds dat investeert inveelbelovende hightech-, agri-foodtech- en medtech-bedrijven inNederland, België en de DACH-regio. Het fonds richt zich op hetversneld omzetten van hoogwaardige kennis, afkomstig vantechnische universiteiten en TNO, naar succesvolle (internationale)ondernemingen en biedt ondersteuning aan bestaande deeptechbe-drijven in hun groeifase. Het eerste fonds van Innovation Industriesging in 2017 van start met een omvang van 75 miljoen euro. In 2019werd een opvolgend fonds opgericht en anno 2024 heeft InnovationIndustries in totaal 900 miljoen euro aan kapitaal opgehaald, ondermeer van de pensioenfondsen PME en PMT. Het meest recente fonds(Fund III) werd in 2024 gesloten met een omvang van 500 miljoeneuro, aangevuld met 100 miljoen euro in het Strategic Partners Fund.Het fonds beheert momenteel een portfolio van meer dan 30bedrijven, waaronder Solynta (hybride aardappelveredeling),Nearfield Instruments (Atomic Force Microscopy), Microsure(chirurgische robotica), EFFECT Photonics (optische transceivers) enIAMFluidics (in-air microfluidics). Innovation Industries investeert50+ miljoen euro per bedrijf en richt zich zowel op start-ups als opscale-ups. De oprichters zijn Chris Sonnenberg, Harm de Vries enNard Sintenie, ondersteund door een team van zestien investerings-professionals. Innovation Industries heeft kantoren in Amsterdam enEindhoven.ABP Netherlands Energy Transition FundHet ABP Netherlands Energy Transition Fund (ANET) werd door ABPbegin 2019 opgericht met een eerste investering van 250 miljoeneuro. Namens ABP investeert uitvoerder APG in relatief kleineprojecten en bedrijven, die zich richten op (technologische)ontwikkelingen en oplossingen gericht op de Nederlandse energie-transitie. Door ze op dit vlak te ondersteunen kunnen langetermijn-voordelen worden geoptimaliseerd en koolstof-reductie wordengemaximaliseerd. ANET belegt ook via Rockstart in startups, eengespecialiseerde fondsmanager en accelerator die veelbelovendejonge bedrijven intensief begeleidt en ondersteunt met financiering,kennis en toegang tot relevante netwerken. Anno 2024 is er 95miljoen euro in de Nederlandse energietransitie geïnvesteerd doorANET. In Januari investeerde ANET bijvoorbeeld in Taylor(Eindhoven), een producent van high-tech elektronica voor zonnepa-nelen, voor productontwikkeling en het verder opschalen van het(inter)nationale team. Het ANET team bestaat uit 4 investmentprofessionals.Box 1. Voorbeelden van durfkapitaalfondsen die zijn opgericht metbetrokkenheid van pensioenfondsen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6577 FondsJaartalBedrag (€)Durfkapitaalfonds investeringenPME201725 miljoenInnovation Industries Fund I201975 miljoenInnovation Industries Fund II202235 miljoenDeeptechXL202240 miljoenGilde healthcare services IV202250 miljoenForbion Growth II202340 miljoenGilde healthcare VG VI202340 miljoenForbion VI202375 miljoenInnovation Industries Fund III202450 miljoenInnovation Industries Strategic Partners Fund202450 miljoenForbion Growth III202450 miljoenForbion VIIPMT201975 miljoenInnovation Industries Fund II202250 miljoenForbion Growth 2202340 miljoenGilde Healthcare VG 6202340 miljoenForbion 6202375 miljoenInnovation Industries Fund III202450 miljoenInnovation Industries Strategic Partner Fund202450 miljoenForbion Growth III202450 miljoenForbion VIIABP2010–2016500 miljoenInkef Capital2021250 miljoenABP Netherlands Energy Transition fund (ANET)2024OnbekendbedragInnovation Industries IIIPFZW2011–2023OnbekendbedragGilde HealthcareVanaf 20241.000 miljoenClimate and Energy Solutions (PE, infrastructuuren energietransitie fondsen in Europa)Vanaf 2024100 miljoenNL HealthBpfBouwTot opheden178 miljoenDiverse VC-fondsen, zowel in NL, Europa enWereldwijd.2024OnbekendbedragInnovation Industries III Tabel 1. Overzicht gecommitteerde investeringen van de vijf grootstepensioenfondsen van Nederland per 23-10-2024. Deze gegevens zijn insamenwerking met de Pensioenfederatie en de pensioenfondsen tot standgekomen en betreffen enkel de fonds-in-fonds investeringen van dezepensioenfondsen.BIJLAGE 1Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6578 Het Franse Tibi initiatiefHet Technologies d’Intérêt et Bénéfices pour l’Industrie (Tibi) initiatief iseen programma van de Franse overheid dat in 2020 is gelanceerd om deontwikkeling van innovatieve latere fase technologiebedrijven (scale-ups)in Frankrijk te ondersteunen. Het doel is het bevorderen van de technolo-gische vooruitgang en het versterken van het concurrentievermogen vanFrankrijk, vooral in de sectoren digitalisering, kunstmatige intelligentie,biotechnologie, duurzame energie en ruimtevaart. Het Tibi initiatief biedtnaast een investeringsstructuur met heldere doelstellingen financiëlesteun, subsidies, mentorprogramma’s en toegang tot netwerken omstartups te helpen groeien. Het programma richt zich op het creëren vaneen faciliterend ecosysteem voor ondernemerschap en technologischeinnovatie door de samenwerking tussen de publieke en private sector tebevorderen. In de praktijk zijn dit vooral fonds-in-fonds investeringen inFrankrijk, maar ook breder binnen Europa.Fase één van Tibi betrof een investering van 6,4 miljard euro doorinstitutionele beleggers en was na drie jaar volledig belegd. In 2023 werdbekendgemaakt dat fase twee van het Tibi initiatief van start was gegaanwat naar verwachting 7 miljard euro aan particuliere financiering zalmobiliseren. Hierbij is de focus verbreed door ook te investeren in jongerestartende bedrijven. Institutionele investeerders spelen binnen hetinitiatief een rol door directe financiële steun te verlenen aan de startupsdie deelnemen aan het Tibi-programma en te investeren inco-investeringsfondsen.Het succes van het Tibi initiatief zit met name op het schetsen van eengezamenlijke ambitie en de realisatie van institutionele beleggers datinvesteringen in hoogproductieve bedrijven zoals start- en scale-upslonen. Het Tibi initiatief richt zich vooral op het voeren van informatievegesprekken met institutionele beleggers, en biedt geen financiële bijdrage.Het grootste deel van het geïnvesteerde bedrag komt van verzekeraars.BIJLAGE 2Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 637, nr. 6579