Onderzoek naar de Illegale handel in vapes

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202632 011TabaksbeleidNr. 134 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 10 april 2026Sinds enkele jaren is er een alarmerende toename van het aantal vapendejongeren in Nederland. In 2023 had 24,6 procent van de Nederlandsejongeren tussen de 12 en 16 jaar ooit een vape gebruikt en 14,3 procentvan de jongeren in de laatste maand.1 Dit is zorgwekkend, omdat vapenernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Veel vapes bevattennicotine en dit verstoort de ontwikkeling van de hersenen bij jongemensen. Daarnaast zijn vapes sterk verslavend vanwege de nicotine. Eennicotineverslaving op jonge leeftijd kan iemand voor de rest van het levenvatbaarder maken voor andere verslavingen. Ook vapes die geen nicotinebevatten, zijn schadelijk voor de gezondheid, doordat daar schadelijkestoffen zoals glycerol en propyleenglycol in zitten die schade aan deluchtwegen kunnen geven.2 Jongeren verdienen extra inzet van deoverheid om zonder nicotine en gezond, fit en weerbaar op te kunnengroeien. De afgelopen jaren zijn er veel maatregelen getroffen om hetvapen tegen te gaan. Voorbeelden hiervan zijn het rookverbod voor vapes,het online verkoopverbod en het verbod op de verkoop en productie vanvapes met een smaakje anders dan tabak.3 Met name de smaakjes zijnvoor jongeren een belangrijke reden om te gaan vapen.4Om een rook- en nicotinevrije generatie in 2040 te bereiken is het cruciaaldat kinderen en jongeren niet beginnen met vapen. Om dit doel te1Rombouts, M., Morren, K., van Dorsselaer, S., Tuithof, M., & Monshouwer, K. (2023). Vape ofe-sigaret. In Scholierenmonitor: Vape, snus en waterpijp. Trimbos-instituut. van https://cijfers.trimbos.nl/scholierenmonitor/vape-snus-en-waterpijp/vape-esigaret2RIVM, 2014. De gezondheidsrisico’s van het gebruik van e-sigaretten.3Stb. 2020, nr. 154 (rookverbod), Stb. 2022, nr. 463 (smaakverbod), Stb. 2023, nr. 141 enStb. 2023, nr. 416 (online verkoopverbod).4Trimbos-instituut. (2025, 10 maart). Jongeren die vapen onderschatten het risico op verslaving.Trimbos-instituut. Jongeren die vapen onderschatten het risico op verslaving – Trimbos-instituut kst-32011-134ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 011, nr. 1341 bereiken is in maart 2025 het Actieplan tegen vapen5 gelanceerd. Hierin isonder meer opgenomen dat het belangrijk is om meer zicht te krijgen opde illegale handelsstromen in vapes.Jongeren komen namelijk nog steeds te makkelijk via illegale handelska-nalen aan vapes met smaakjes, maar ook aan vapes met een te hoognicotinegehalte of met meer vloeistof dan is toegestaan.6, 7 In hetactieplan is daarom een onderzoek naar de illegale handel in vapesaangekondigd. Dit onderzoek is inmiddels uitgevoerd.Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid(hierna: Minister van JenV) het onderzoeksrapport «Donkere Wolken» vanonderzoeksbureau Beke aan, waarin de illegale vapehandel nader in kaartis gebracht. Het rapport laat zien dat een brede aanpak nodig is vanwegede omvang van de illegale markt, de vermenging met andere illegalemarkten en het grensoverschrijdende karakter van de handel ine-sigaretten.Uit het rapport blijkt dat maar liefst 87 procent van de mensen die vapesgebruiken, gebruikmaakt van een vape met verboden kenmerken8 of eenproduct dat via niet-toegestane kanalen9 is aangeschaft. De onderzoekershebben een grove schatting gemaakt van de omvang van de totale illegalemarkt en geven aan dat er mogelijk 257 miljoen euro omgaat in de illegalemarkt van vapes. De (illegale) vapemarkt kent verschillende handelsfasesin verschillende landen: productie, export, import, distributie,doorverkoop en verkoop aan de eindgebruiker in Nederland. Consu-menten kopen de illegale vapes meestal in een winkel in Nederland, maaraanschaf van vapes met een smaakje over de grens voor eigen gebruik endoorverkoop komt ook veel voor.10 Met name voor jongeren speelt dehandel via sociale media een belangrijke rol.Vanuit volksgezondheidsperspectief zijn de bevindingen van hetonderzoek bijzonder onwenselijk. Het ontmoedigingsbeleid dat deoverheid voert wordt op deze manier ondermijnd. Regels zoals het verbodop onlinehandel, reclame en de verkoop aan minderjarigen worden in hetillegale handelskanaal niet nageleefd. Verder kan op de veiligheid enetikettering van vapes in dit handelskanaal geen toezicht wordengehouden. Daardoor is geen controle mogelijk op onder andere demaximale toegestane nicotinehaltes, vloeistofvolumes en het vermeldenvan waarschuwingen. Bovendien worden hierdoor nog veelal producten5Bijlage bij Kamerstukken II 2024/25, 32 011, nr. 119.6In de Europese Tabaksproductenrichtlijn (2014/40/EU) zijn normen opgenomen voor hetmaximale gehalte aan nicotine (20 mg/ml) en een maximaal toegestaan volume (2 ml), dezenormen gelden dus, anders dan het smaakjesverbod, binnen de hele Europese Unie.7Agyeman-Prempeh, C., & Piersma, J. (2024, 31 januari). Jongeren komen ook na verbodmakkelijk aan smaakjesvapes. NOS. Jongeren komen ook na verbod makkelijk aansmaakjesvapes.8In het rapport wordt hiervan uitgegaan als is voldaan aan één of meer van de volgendekenmerken: meer dan 20mg/ml nicotine in de vloeistof, meer dan 2 ml vloeistof of een anderesmaak dan tabakssmaak. verkoop op afstand en in supermarkten of horeca-inrichtingen.9In het rapport wordt hiervan uitgegaan als de verkoop op afstand (online of sociale media), insupermarkten of horeca-inrichtingen heeft plaatsgevonden. Dit is namelijk verboden in deTabaks- en rookwarenwet.10In het rapport wordt een onderscheid gemaakt tussen e-sigaretten die in het buitenland zijngekocht en die het toegestane nicotinegehalte en/of de toegestane hoeveelheid e-vloeistofoverschrijden en e-sigaretten die in het buitenland zijn gekocht met een smaak anders dantabak. De eerste categorie is meegenomen in de berekening van de illegale markt, aangeziendit eisen zijn die voortvloeien uit de Tabaksproductenrichtlijn en dus voor alle lidstaten gelden.De tweede categorie is niet meegenomen in de berekening van de illegale markt, omdat inbuurlanden geen smaakjesverbod geldt en deze producten daar mogen worden verkocht. Hetis voorts niet verboden e-sigaretten die niet aan Nederlandse regelgeving voldoen voor eigengebruik de grens mee over te brengen en in Nederland in bezit te hebben.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 011, nr. 1342 gebruikt, waarvoor bijvoorbeeld een verbod geldt op de productie en hetin handel brengen van vapes met een smaakje, die juist vanwege deaantrekkelijkheid en de schadelijke effecten op de volksgezondheid zijnverboden.Vanuit het oogpunt van (jeugd)criminaliteit zijn er zorgen van verschil-lende professionals, zoals jongerenwerkers, dat de handel in vapesmogelijk kan fungeren als instapdelict naar zwaardere vormen vancriminaliteit. Respondenten wijzen daarnaast op het risico vanvermenging met illegale markten, waar ook tabakssigaretten of drugsworden verhandeld. Tegelijkertijd zijn de signalen hierover wisselend:andere respondenten geven aan dat zij dit verband niet of nauwelijks zienen de handel in vapes juist als een relatief losstaand fenomeenbeschouwen.In deze brief geeft het kabinet een korte toelichting op de uitkomsten enaanbevelingen van het onderzoek en kondigt het kabinet aan welkemaatregelen het zal nemen.1. Versterken van het toezicht op vapes Het rapport stelt vast dat de handhaving van de illegale vapehandel nieteenvoudig is. Door verschillen binnen Europa in wet- en regelgeving ishet relatief gemakkelijk om vapes die in Nederland niet zijn toegestaan inbuurlanden te kopen of via internet uit andere (verre) landen te bestellenwaar deze vapes afhankelijk van de regelgeving wel zijn toegestaan.Bovendien is de huidige pakkans en strafbaarstelling bij de bestrijding vande illegale handel in vapes laag. Voor een deel van de dealers is devapehandel een bijverdienste. Volgens interviews met jongerenwerkers enuit recent Deens onderzoek11 blijkt vapehandel voor deze dealers, veelaljongeren, aantrekkelijk omdat het gelet op de pakkans en de teverwachten straffen wordt gezien als een veiliger alternatief voordrugshandel. De handel wordt vanwege deze perceptie van beperkterisico’s daarom vaak niet als criminele activiteit ervaren, maar als eenrelatief onschuldig of maatschappelijk minder heftig alternatief, verge-lijkbaar met de verkoop van snus, illegale sigaretten of namaakmerkkleding. Bij een deel van de dealers is de primaire motivatiefinancieel gewin. Het vergroten van de pakkans en het snel handelen (dussnel beboeten van overtredingen) zouden volgens het rapport kunnenbijdragen aan het stoppen van deze dealers met de handel in vapes. Hetrapport geeft een aantal adviezen over het versterken van de handhaving.Deze worden hieronder besproken.Bevoegdheden NVWAHet rapport signaleert dat de toezichthouder, de Nederlandse Voedsel- enWarenautoriteit (hierna: NVWA), beperkte capaciteit en mogelijkhedenheeft om op te treden tegen illegale vapehandel. Wat de handhavingbovendien bemoeilijkt, is dat het in bezit hebben van illegale vapes nietverboden is: alleen het in de handel brengen leidt tot een economischeovertreding.Het kabinet onderschrijft de constatering dat de handhaving door deNVWA wordt bemoeilijkt door beperkte wettelijke bevoegdheden. Op ditmoment geldt op grond van artikel 3 van de Tabaks- en rookwarenwetalleen een verbod om producten die niet aan de wettelijke eisen voldoenin de handel te brengen. Echter, kan de NVWA niet altijd aannemelijk11Aagesen, K., Moretti, A., & Demant, J. (2025). Social media nicotine markets: Criminogenicaffordances and market displacement. International Journal of Drug Policy, 145, 104943.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 011, nr. 1343 maken dat vapes die niet aan de wettelijke eisen voldoen maar zich wel inNederland bevinden, ook bestemd zijn om in Nederland in de handel teworden gebracht. Dit doet zich met name voor bij vapes die niet voldoenaan het smaakjesverbod. Verkopers van vapes met verboden smakenstellen doorgaans dat de vapes die in Nederland niet verkocht mogenworden, bestemd zijn om in het buitenland verkocht te worden. Als hettegendeel niet door de NVWA kan worden aangetoond, kan geenovertreding van de wet vastgesteld worden. Dit betekent dat niet kanworden gehandhaafd en de vapes ook niet in beslag genomen kunnenworden. Dit terwijl in de meeste gevallen de producten naar allewaarschijnlijkheid wel zijn bedoeld om in Nederland in de handel tebrengen. Het voorgaande belemmert de effectieve handhaving van hetsmaakjesverbod.Het kabinet werkt daarom momenteel aan een wetsvoorstel om deTabaks- en rookwarenwet te wijzigen waarin het verbod om producten dieniet aan de wettelijke eisen voldoen in de handel te brengen wordtuitgebreid. Met deze uitbreiding wordt ook het aanbieden en het invoorraad hebben van tabaksproducten en aanverwante producten (zoalsvapes) die niet voldoen aan de verpakkings- en producteisen van deTabaks- en rookwarenwet (zoals het smaakjesverbod) verbodenbehoudens als deze producten voor eigen gebruik aanwezig zijn. Over deuitwerking van wanneer sprake is van eigen gebruik zal het kabinet deKamer nader informeren, zoals toegezegd tijdens het tweeminutendebatVoortgang van het vape- en tabaksbeleid (32 011, nr. 126).12 DeNVWA hoeft door deze wijziging niet meer aan te tonen dat de vapes metverboden smaken in Nederland in de handel worden gebracht. De enkeleaanwezigheid of het (online) aanbieden van producten die niet aan deproduct- en verpakkingseisen voldoen, zal dan voldoende zijn om eenovertreding van de wet te kunnen constateren. Dit leidt er daarnaast toedat deze producten in beginsel in beslag genomen kunnen worden opgrond van de vaststelling dat deze in Nederland aangetroffen worden.Door inbeslagname kan effectiever voorkomen worden dat dezeproducten bij de consument terechtkomen. Met het genoemdewetsvoorstel zal tevens voorgesteld worden de bevoegdheden van deNVWA uit te breiden, zodat de NVWA bijvoorbeeld onder voorwaardenbesloten plaatsen (met uitzondering van woningen) kan doorzoeken. Dezewetswijziging zal de handhaving voor de NVWA vergemakkelijken.Hetzelfde geldt tegelijkertijd voor de politie als via de Wet op de Econo-mische Delicten (Hierna: WED) wordt gehandhaafd (zie hieronder).Recent is een wetsvoorstel aan de Kamer aangeboden waarbij de Tabaks-en rookwarenwet wordt gewijzigd in verband met een verkoopverbodvoor tabaksproducten en aanverwante producten in andere verkoop-punten dan speciaalzaken.13 Hierin wordt voorgesteld een verbod op tenemen om tabaksproducten en aanverwante producten op andereplaatsen dan in een verkoopruimte te verkopen of aan consumenten aante bieden. Met dit verbod wordt de verkoop aan jongeren via straathandelverboden, maar ook bijvoorbeeld huis-aan-huis-verkoop of op festivals.12Motie van het lid Vliegenthart, Kamerstukken II 2025/26, 32 011, nr. 129. Tevens zal de Kamerdaarbij worden geïnformeerd over de mogelijkheid om in dit wetsvoorstel een «three strikesout»-maatregel op te nemen voor verkooppunten die binnen 24 maanden driemaal de regelsovertreden door de verkoop van illegale vapes (motie van het lid Vliegenthart, Kamerstukken II2025/26, 32 011, nr. 130).13Kamerstukken II 2025/26, 36 916, nr. 2.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 011, nr. 1344 Straathandel in vapesHet rapport geeft aan dat een deel van de handel in vapes plaatsvindt viastraatdealers. Bij de aanpak van drugs ligt het toezicht op straathandelhierin primair bij de politie, maar ook gemeenten spelen hierin eenbelangrijke rol.Zo hebben veel gemeenten in de Algemene Plaatselijke Verordening(APV) een bepaling opgenomen op grond waarvan het eenieder isverboden zich op een openbare plaats op te houden met het kennelijkedoel om, al dan niet tegen betaling, middelen als bedoeld in de artikelen 2of 3 van de Opiumwet of daarop gelijkende waar af te leveren, aan tebieden of te verwerven, daarbij behulpzaam te zijn of daarin te bemid-delen. Bij overtreding hiervan kunnen gemeenten gericht optreden tegenhinder, overlast en gevoelens van onveiligheid die samenhangen metdrugshandel en drugsgebruik in de openbare ruimte, bijvoorbeeld doorhet opleggen van een last onder dwangsom.Het kabinet gaat in gesprek met de VNG om te verkennen wat de ervaringvan de gemeenten is met illegale handel in vapes op straat en om teverkennen of het gemeenten hierbij kan ondersteunen, bijvoorbeeld dooreen soortgelijke modelbepaling met de VNG te ontwikkelen diegemeenten in hun APV kunnen opnemen om hinder, overlast engevoelens van onveiligheid die samenhangen met vapeshandel op straattegen te gaan. Het kabinet heeft signalen vanuit gemeenten ontvangen dieaangegeven graag een rol te willen spelen in het toezicht hierop.Gemeenten kunnen dan actiever bijdragen aan het tegengaan van illegalevapehandel op straat en bijvoorbeeld overlast en ongewenste verkoop-praktijken rondom scholen gerichter aanpakken. Daarnaast kan dit ermogelijk toe leiden dat een deel van de toezicht- en handhavingsdruk bijde NVWA wordt verminderd.BoetemaximaUit het rapport volgt dat de hoogte van de huidige bestuurlijke boetesonvoldoende afschrikwekkend is. Overtreders worden hierdoor onvol-doende weerhouden van het overtreden van de regels voor vapes. Ditvanwege het economisch voordeel dat met de illegale verkoop hiervan tebehalen is. Volgens het rapport is voor de effectiviteit van de handhavingeen verhoging van de huidige boetes noodzakelijk.Gelet hierop wordt met het eerstgenoemde wetsvoorstel ook voorgesteldde boetemaxima te verhogen, waarmee wordt aangesloten bij eenaanbeveling in het rapport.Verkenning aanpassing Wet Economische DelictenIn het rapport wordt verder vastgesteld dat de handhaving op illegalevapes, gelet op de doelgroep en de verkoopwijze, een andere werkwijzevan de NVWA vraagt dan de NVWA gewend is bij het toezicht op andereregels in de Tabaks- en rookwarenwet. Zo maken bijna alle respondentende vergelijking met de drugshandel als het gaat over de werkwijze van deactoren. Gelet op de uiteenlopende vormen van vapehandel die raken aande ondermijnende en criminele werkwijzen van drugshandel, wordtdaarom in het rapport de vraag opgeworpen dat bezien moet worden ofde NVWA de enige toezichthouder zou moeten zijn of dat ook de politie enhet Openbaar Ministerie (OM) een rol in de handhaving zouden moetenspelen. Dit zou de pakkans mogelijk kunnen vergroten.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 011, nr. 1345 In reactie hierop is het ten eerste belangrijk om te benaderukken dat depolitie en het OM momenteel al een rol in de handhaving spelen. Depolitie en het OM zijn op dit moment bevoegd op te treden tegenovertredingen van de Tabaks- en rookwarenwet, via de WED. De politieneemt dan ook geregeld verboden vapes in beslag die worden aange-troffen tijdens de uitvoering van de politietaak. Deze producten wordenvervolgens vernietigd. Echter is capaciteit zowel bij de politie als het OMschaars en zijn de bevoegdheden op grond van de WED ook beperktomdat overtreding van de Tabaks- en rookwarenwet in de WED isgecategoriseerd als overtreding en niet als misdrijf.14 Voor overtredingengeldt een andere strafmaat dan voor misdrijven, waardoor de politie nietvan alle opsporingsbevoegdheden gebruik mag maken. Hetzelfde geldtvoor de Inlichtingen- en Opsporingsdienst (IOD) van de NVWA, eenbijzondere opsporingsdienst die onder het gezag van het FunctioneelParket (FP) van het OM valt.15Het kabinet is voornemens te verkennen of het wenselijk is om de WEDaan te passen zodat overtreding van bepaalde voorschriften in de Tabaks-en rookwarenwet (zoals het smaakjesverbod), indien opzettelijk begaan, inde WED als misdrijf wordt geclassificeerd. Het classificeren als misdrijfbinnen de WED versterkt het handhavingsinstrumentarium voor de IODen het OM door het effectiever kunnen inzetten van strafrechtelijkeopsporing en vervolging in die zaken waar sprake is van ernstige,opzettelijke vormen van criminaliteit en fraude. Keerzijde hiervan is datmoet worden bezien of verdere criminalisering gewenst is: ook dekwetsbare jongeren die opzettelijk handelen in vapes zullen bijvoorbeeldna strafrechtelijke handhaving in beginsel een justitiële aantekeningkrijgen. Echter is het de vraag of dit de strafrechtelijke handhaving in depraktijk wezenlijk zal veranderen gelet op de keuzes die moeten wordengemaakt in de schaarse opsporingscapaciteit en handhavingscapaciteit bijhet OM en de politie. Het OM heeft in dit kader aangegeven dat illegalevape-handel primair om een bestuursrechtelijke aanpak vraagt vanuit deNVWA en dat die aanpak versterkt zou moeten worden.TaskforceParallel hieraan zou het de handhaving helpen om een taskforce op terichten met daarin de Douane, de NVWA en de politie zoals in het rapportaanbevolen. Doel hiervan is om de samenwerking te versterken, kennis uitte wisselen en een multidisciplinaire aanpak te ontwikkelen. Samen metde relevante partijen, zoals Douane, de NVWA, het OM en de politie zalonderzocht worden of dit opportuun is en wat hiervoor aan capaciteit enmiddelen nodig is.Vapes als accijnsgoedVoorts wordt in het rapport opgemerkt dat het aanmerken van vapes alsaccijnsgoed bijdraagt aan een betere handhaving. Met het aanmerken vanvapes als accijnsgoed komen deze goederen namelijk te vallen onder hetEuropese volgsysteem voor accijnsgoederen (het zogenoemde Excisemovement and control system (EMCS)). Via dit systeem wordt het vervoervan accijnsgoederen gevolgd en gecontroleerd, wat kan bijdragen aan dehandhaving. Zo is bijvoorbeeld inzichtelijk of een partij vapes weldaadwerkelijk naar een andere lidstaat gaat, zoals wordt opgegeven.14Zie artikel 1 in combinatie met artikel 2, eerste lid, van de WED.15De Buitengewoon opsporingsambtenaar van de NVWA vallen ook onder het gezag van het FP.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 011, nr. 1346 In dit kader wordt opgemerkt dat goederen alleen op Europees niveaukunnen worden aangewezen als accijnsgoed. De Europese Commissieheeft een herziening van de Richtlijn tabaksaccijns16 voorgesteld waarinonder andere de reikwijdte van de richtlijn wordt uitgebreid naar aantabaksproducten gerelateerde producten zoals vapes.17 Het kabinet isvoorstander van deze herziening en maakt zich hier ook hard voor.18 DeEuropese besluitvorming en de nationale implementatie van de herzienerichtlijn zullen naar verwachting nog enkele jaren duren.Verhogen capaciteitTot slot geven de onderzoekers aan dat er ook meer capaciteit bij detoezichthouders moet komen voor de handhaving. In het Coalitieakkoord2026–2030 «Aan de slag» is benoemd dat dit kabinet zal doorgaan met deambitie om een rookvrije generatie te creëren. Hiervoor wordt onder meeringezet op handhaving. Gelet op de huidige situatie levert versterking vande NVWA op dit punt mogelijk ook meer zaken voor het OM en deafhandeling van de rechtspraak op. Dit wordt ook wel keteneffectgenoemd. De rechtsketen is dit moment al overbelast waardoor extrazaken de keten verder kan belasten. Het kabinet zal in de komende periodemet de betreffende partners uitwerken hoe de handhaving er idealiter uitzou moeten zien.2. Situationele criminaliteitspreventie Een tweede bewezen effectieve aanpak om illegale handel terug tedringen is het toepassen van situationele criminaliteitspreventie.19 Dithoudt in het wegnemen of bemoeilijken van gelegenheden om strafbarefeiten te plegen, door omstandigheden zodanig te veranderen datcriminaliteit wordt ontmoedigd. Het rapport doet op dit terrein meerdereaanbevelingen.Sociale mediaIn het rapport wordt benadrukt dat sociale mediaplatforms een grotereverantwoordelijkheid moeten nemen in het tegengaan van illegale contenten verkoop op hun platforms.In reactie hierop wordt opgemerkt dat dit niet enkel geldt voor vapes,maar speelt bij meerdere verboden producten. Met de inwerkingtredingvan de digitaledienstenverordening (hierna: DSA) is de verantwoorde-lijkheid en aansprakelijkheid van onlinediensten en platforms nadergereguleerd in de Europese Unie. De DSA bevat onder meer zorgvuldig-heidsverplichtingen voor het tegenaan van online illegale content enactiviteiten. Voor een goede werking van de verordening heeft hetMinisterie van Economische Zaken een uitvoeringswet uitgewerkt,waarmee de Kamers in 2024 en 2025 hebben ingestemd. Deze uitvoe-ringswet regelt op nationaal niveau de bevoegdheden voor het toezicht enhandhaving. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) is daarbij aange-wezen als toezichthouder op het grootste deel van de verordening.16Richtlijn 2011/64/EU. European Commission. (2025, 16 juli). Proposal for the revision of theTobacco Taxation Directive (Tobacco Excise Directive). European Commission.17European Commission. (2025, 16 juli). Revision of the Tobacco Taxation Directive (proposal):Main changes. Taxation and Customs Union – European Commission.18Zie: Statement herziening richtlijn tabaksaccijns | Publicatie | Rijksoverheid.nl en Afschrift briefaan voorzitter EC over oproep voorstel herziening richtlijn tabaksaccijns | Brief | Rijksover-heid.nl19Ministerie van Justitie en Veiligheid. (2021, 22 april). Effecten van preventie: een compacteliteratuursynthese https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/04/22/tk-bijlage-effecten-van-preventie (rijksoverheid.nl).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 011, nr. 1347 Daarnaast heeft het Ministerie van Justitie en Veiligheid in 2023 hetinitiatief genomen voor de inrichting van een overlegplatform waarpartijen uit de Nederlandse internetsector en de overheid samenkomen.Dit is vormgegeven in een publiek-private samenwerking (PPS) onderneutraal voorzitterschap van het Platform voor de InformatieSamenleving(ECP). Dit initiatief biedt open kanalen om in gesprek te blijven over trendsin contentproblematiek, uitdagingen uit de moderatiepraktijk, bestpractices en wet- en regelgeving. Deze samenwerking zal het kabinetbenutten om het gesprek te voeren met de platforms over het aanbiedenvan vapes via deze platforms en in gezamenlijkheid te bekijken hoe weervoor kunnen zorgen dat deze producten online minder wordenaangeboden.De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft in september 2025 eenonderzoek geopend naar Snap Inc., het bedrijf achter Snapchat, vanwegemogelijke overtredingen van de DSA.20 Het onderzoek volgt op eenhandhavingsverzoek van Stichting Rookpreventie Jeugd. De ACMonderzoekt daarbij of Snap Inc. handelt in overeenstemming met de DSAen specifiek of Snap Inc. voldoende maatregelen neemt om minderjarigente beschermen tegen de illegale of schadelijke handel in vapes op hundienst. Bij constatering van overtredingen kan de ACM handhavendoptreden met bindende aanwijzingen, boetes of dwangsommen. Deontwikkelingen van het onderzoek volgt het kabinet met grote interesse.Ondertussen blijft het kabinet zich inzetten om kinderen en jongerenonline te beschermen tegen vapes, maar ook tegen andere schadelijkegedragingen online. De voormalig Minister van VWS heeft daaromonlangs een richtlijn schermgebruik voor ouders en professionalsgepubliceerd.21 Deze zal blijvend onder de aandacht worden gebracht.Andere online verkoopHet rapport concludeert ook dat een deel van de handel in vapes onlineplaatsvindt via webshops in Nederland en het buitenland, en via interper-soonlijke communicatie op platforms.22Onderzocht zal worden hoe de NVWA kan worden versterkt met kennis,handelingsperspectieven en eventuele aanvullende bevoegdheden zodatze gerichter op kunnen treden indien ze signalen opvangen van hetaanbieden en verkopen van vapes op deze wijze.BuitenlandEen ander knelpunt dat het rapport signaleert betreft de legale beschik-baarheid van vapes in buurlanden. De mogelijkheid om deze eenvoudigen bovendien legaal over de grens aan te schaffen, waar de verkoop vanvapes met een smaakje is toegestaan, vergroot de illegale handel inNederland. Ongeveer 15% van de vapende respondenten in het onderzoekkoopt zijn vapes uitsluitend fysiek in het buitenland. Het overgrote deelhiervan (89%) koopt daar vapes met een smaakje. Het aanscherpen van degeharmoniseerde regels voor vapes binnen de EU kan barrières opwerpen20Verordening (EU) 2022/2065 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten en tot wijziging van Richtlijn2000/31/EG.21Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (2025, 17 juni). Richtlijn gezond schermge-bruik 2025 [Rapport]. Rijksoverheid. Richtlijn gezond schermgebruik 2025 | Rapport |Rijksoverheid.nl22Interpersoonlijke communicatie is de communicatie tussen een of meerdere personen in eenbesloten gesprek. Bijvoorbeeld via privéberichten in WhatsApp of in de chatfunctie vanSnapchat. Dit valt buiten het toepassingsgebied van de Digital Services Act.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 011, nr. 1348 om minder gemakkelijk aan vapes te komen. Daarom blijft het kabinet zichin Europees verband inzetten voor een verbod op smaakstoffen in vapes.Hiermee is grensoverschrijdende aankoop niet meer mogelijk in de EU endit vergroot de effectiviteit van handhaving, ook aan de grens. Er zijninmiddels signalen vanuit de Europese Commissie dat de herziening vande Tabaksproductenrichtlijn23 in 2026 verdere voortgang zal vinden.Tot slot wordt in het rapport gesignaleerd dat, ondanks dat vapes met eensmaak zowel in China als in Nederland verboden zijn, deze vapes toch ingrote mate geproduceerd worden in China en geëxporteerd worden naaronder meer Nederland. Om die reden wordt ook aanbevolen om inEU-verband bij China aan te dringen op het tegengaan van de export vanillegale vapes.De inzet van het kabinet is er al op gericht om in EU-verband verstorendehandelspraktijken van China aan te kaarten. Zo heeft de EuropeseCommissie onlangs de Chinese autoriteiten verzocht om pre-exportchecks te doen op de naleving van de regelgeving voor producten die viaonline shopplatforms worden verkocht en bestemd zijn voor Europa.3. Preventie van de vraag en handel van vapes Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek wordt, gelet op de beperktecapaciteit voor handhaving, de lage risico’s bij de handel (pakkans) enhoge winstmarges, in het rapport ook geadviseerd om bij het tegengaanvan de handel op andere aanpakken in te zetten. Naast het verhogen vande pakkans en het toepassen van situationele preventie, is de inzet vanpreventieve maatregelen essentieel aldus het rapport. Dit geldt zowel voorhet terugdringen van de vraag naar vapes als voor het voorkomen datjongeren in aanraking komen met, beginnen met of doorgroeien inillegale handel en andere criminaliteitsvormen.Preventie van vapehandelHet rapport benoemt dat de handel in vapes niet los kan worden gezienvan andere, bredere mechanismen die ook in de (georganiseerde)(jeugd)criminaliteit zichtbaar zijn. De betrokkenheid bij vapehandel komtmede door risicofactoren zoals laagdrempelige beschikbaarheid enaantrekkelijke presentatie van vapes, de sociale dynamieken vangroepsdruk en statuswerving, de kwetsbaarheid van jongeren die kampenmet armoede, beperkte weerbaarheid of een gebrek aan ouderlijk enschools toezicht. Deze omstandigheden verlagen de morele drempel voorjongeren en volwassenen om zich met illegale vapehandel in te laten. Debovengenoemde kwetsbaarheden vormen de rode draad voor eenfinanciële motivatie om betrokken te raken bij vapehandel.Met de aanpak Preventie met Gezag (PmG) wordt getracht te voorkomendat kinderen, jongeren en jongvolwassenen in de leeftijd van 8 tot en met27 jaar in de (georganiseerde en ondermijnende) criminaliteit terecht-komen, daarin afglijden of doorgroeien. Binnen PmG wordt ingezet opveel van de risicofactoren die worden genoemd in het rapport, zoals eengebrek aan toezicht door ouders of op school en armoede. Gezien uit hetonderzoek ook signalen naar voren komen dat de illegale handel in vapeskan fungeren als opstap naar zwaardere vormen van criminaliteit brengthet kabinet momenteel de problematiek rondom (kwetsbare) vapedealersonder de aandacht bij gemeenten. Via de Preventie met Gezag-websitewordt hier aandacht aan besteed. Hierbij zijn twee inzichten van belang23Richtlijn 2014/40/EU van het Europees Parlement en de Raad van 3 april 2014 betreffende deonderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstateninzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaks- en aanverwante producten entot intrekking van Richtlijn 2001/37/EG.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 011, nr. 1349 die volgen uit het Landelijk Kwaliteitskader Effectieve Jeugdinterventies.24Ten eerste is er niet gelijk aanleiding om specifieke interventies teontwikkelen voor deze problematiek. Het reguliere aanbod aan inter-venties zet veelal al in op de juiste risico- en beschermende factoren. Tentweede is het belangrijk de preventieve inzet vooral te focussen ophoog-risicogroepen met veel risicofactoren op meerdere leefgebieden.Het rapport benadrukt in dit verband ook dat gemeenten in Nederland zichbewust moeten zijn van de ernst van de problematiek en het fenomeenvan vapehandel op de agenda moeten zetten, zowel beleidsmatig als in depraktijk (zoals jongerenwerk, maar ook bij gezinsbeschermers endergelijke). Het kabinet zal hierover het gesprek met VNG en het Centrumvoor Criminaliteitspreventie en Veiligheid voeren.Preventie van gebruikAan de gebruikerszijde benadrukt het rapport dat het van groot belang isdat de vraag naar vapes afneemt.Gelet op de gezondheidsrisico’s en de sterk verslavende werking vanvapes is het inderdaad van groot belang dat voorkomen wordt datjongeren beginnen met vapen. Er zijn in het Actieplan tegen vapen en inde Samenhangende Preventiestrategie25 een groot aantal maatregelenopgenomen dat gericht is op het verminderen van de vraag, waaronderhet beperken van verkoop van vapes tot speciaalzaken, het invoeren vanrook-en vapevrije kindomgevingen, het invoeren van neutrale verpak-kingen voor vapes, de campagne «Nee tegen vapen» en de aanpak«Opgroeien in een kansrijke omgeving voor jongeren». Naast dezemaatregelen zijn aanvullende maatregelen aangekondigd in het coalitieak-koord zoals het verhogen van de leeftijdsgrens voor de verkoop vantabaksproducten en aanverwante producten (waaronder vapes die nogwel zijn toegestaan, namelijk met een tabakssmaak) naar 21+ en hetbereiken van kwetsbare groepen via een wijkgerichte aanpak. Het kabinetzal dan ook onverminderd doorgaan met het streven naar een rookvrijegeneratie en het verminderen van de vraag naar vapen.4. Regulering De resultaten van het rapport kunnen de vraag oproepen of strenge regelsvoor vapes zoals het smaakjesverbod nog wel effectief zijn. Echter is hetgoed om te benadrukken dat het kabinet nog steeds achter het verbod opvapes met een smaakje staat. De eerste signalen van de effecten van hetsmaakjesverbod zijn namelijk positief. Zo blijkt uit de eerste resultaten vanhet RIVM-onderzoek onder vapende jongeren dat 22% van de onderzochterespondenten gestopt is met vapen vanwege het smaakjesverbod en dater maar zeer beperkte overstap naar andere tabaksproducten plaats-vindt.26 Daarnaast lieten recente cijfers van het CBS zien dat het vapenonder jongvolwassenen (18–25 jaar) is teruggelopen sinds de invoeringvan het smaakjesverbod. Dit zijn signalen dat het smaakjesverbod effectiefis om het gebruik van vapes terug te dringen, en bijdraagt aan een normdat vapen ongezond en schadelijk is. Daarbij worden vapes met namegebruikt door jongeren onder de 18 jaar. De verkoop van alle tabakspro-ducten en aanverwante producten aan minderjarigen is al verboden via deleeftijdsgrens in de Tabaks- en rookwarenwet. Ook als smaakjesvapes24Landelijk kwaliteitskader effectieve jeugdinterventies voor preventie van jeugdcriminaliteit |Rapport | Rijksoverheid.nl25Kamerstukken II 2024/2025, 32 793, nr. 846.26Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (18 Maart 2025). Twee op de vijf vermindertgebruik e-sigaretten na invoering smaakjesverbod https://www.rivm.nl/nieuws/twee-op-vijf-vermindert-gebruik-e-sigaretten-na-invoering-smaakjesverbod.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 011, nr. 13410 weer toegestaan zouden worden, zouden minderjarigen hier geen legaletoegang toe krijgen en dus blijven uitwijken naar de illegale markt.Bovendien heeft het smaakjesverbod niet alleen het doel om huidigevapers te helpen stoppen, maar dient het juist uitdrukkelijk ook het doelom het product minder aantrekkelijk te maken voor jongeren die dezeproducten nog niet gebruiken.Belangrijk is ook om te realiseren dat nicotine één van de meest versla-vende stoffen is die er bestaan. Nicotine is na heroïne en crack zelfs demeest verslavende drug27. Vanuit volksgezondheidsperspectief is hetdaarom onwenselijk om het verbod op vapes met een smaakje op teheffen. De overheid heeft de plicht om burgers, en in het bijzonderjongeren, te beschermen tegen schadelijke en verslavende producten.5. Overig Het rapport adviseert tot slot ook de opkomst van cannabis-vapes (metTHC of HHC) en vapes met andere (illegale) ingrediënten in het vizier tehouden en onderzoek te doen naar de ontwikkeling hiervan.In het kader van het experiment gesloten coffeeshopketen houdt hetkabinet zicht op de ontwikkeling van deze producten en staat het wehierover in contact met het Trimbos-instituut. Het Trimbos-instituut isonlangs gevraagd onderzoek te doen naar de gezondheidseffecten vanproducten met een hoog THC-gehalte. De resultaten hiervan worden eindvan dit jaar verwacht. De Kamer zal dan nader worden geïnformeerd.Ook wordt aanbevolen verder onderzoek te doen naar de rol vanimporteurs, groothandelaren en internationale distributielijnen, naarverkopers op festivals en naar de mate waarin fysieke winkels betrokkenzijn bij de illegale markt. We laten het aan de NVWA over om af te wegenof het opportuun is hier verder onderzoek naar te verrichten ten behoevevan hun taak bij het handhaven. Als het voorts opportuun wordt geachtom een taskforce op te richten zou deze zich ook hierop kunnen richten.SlotHet aanpakken van de illegale handel in vapes vraagt dus om een breedpakket aan maatregelen waar aan de ene kant wordt ingezet op hetversterken van de handhavingsbevoegdheden van de toezichthouders,zodat ze sneller en beter kunnen optreden en de pakkans wordt verhoogd.Hierbij dient wel rekening gehouden te worden met het te verwachtenketeneffect. Aan de andere kant moet worden gewerkt aan het vermin-deren van de vraag naar deze producten en het voorkomen dat mensenbeginnen aan de vapehandel. Situationele criminaliteitspreventie middelshet aanscherpen van de geharmoniseerde Europese regelgeving is voorzowel het verminderen van de vraag als het optimaliseren van het toezichtbelangrijk. Het kabinet zal zich onverminderd voor al deze maatregeleninzetten.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,S.Th.M. Hermans27RIVM, ranking the drugs (2009).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 011, nr. 13411