Reactie op het bericht dat ‘jeugdbeschermingsorganisaties zich terugtrekken uit het landelijk programma Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming’

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 839JeugdzorgNr. 1064 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 februari 2025InleidingUw Kamer deed op 23 januari j.l. het verzoek om een reactie op hetbericht dat «jeugdbeschermingsorganisaties zich terugtrekken uit hetlandelijk programma Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming». Ditbericht van 20 januari j.l. komt voort uit een position paper van JeugdzorgNederland als koepelorganisatie voor onder meer de GecertificeerdeInstellingen (GI’s) die uitvoering geven aan jeugdbeschermings- enjeugdreclasseringsmaatregelen. In deze brief ga ik, mede namens mijncollega de Staatssecretaris van Jeugd, Preventie en Sport en inafstemming met de VNG, eerst in op de huidige stand van zaken in hetToekomstscenario en vervolgens op de stellingname van de GI’s. Hierbijbesteed ik ook aandacht aan een recente verklaring van het LandelijkNetwerk Veilig Thuis.Stand van zaken ToekomstscenarioDoel en eindbeeldHet huidige jeugdbeschermingsstelsel voor gezinnen en huishoudenszonder kinderen waarin sprake is van onveiligheid of een ontwikkelingsbe-dreiging, is complex en knelt al geruime tijd. Dit is bevestigd door deAlgemene Rekenkamer en meerdere inspectierapporten. Ook uw Kamerheeft geregeld aandacht gevraagd voor het effectiever en efficiënterorganiseren van de kind- en gezinsbescherming.Er zijn veel organisaties betrokken die onvoldoende op elkaar aansluitenen aparte schakels vormen, het zogenaamde estafettemodel. Gezinnen engezinsleden voelen zich onvoldoende gehoord, zien te veel verschillendegezichten vanuit verschillende organisaties, weten niet altijd wat hunrechten zijn en voelen zich uiteindelijk onvoldoende passend en tijdigondersteund en geholpen. Daarnaast is vaak nog te weinig aandacht voor kst-31839-1064ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 839, nr. 10641 achterliggende problematiek van diverse aard, zoals psychiatrischeproblemen, verslaving, schulden, echtscheiding en problemen methuisvesting.Als antwoord hierop is in 2021 met het Toekomstscenario een breedgedragen beweging ingezet om tot een structurele verandering te komen.Deze kent vier basisprincipes: gezinsgericht (0–100 jaar),rechtsbeschermend/transparant, eenvoudig en lerend. Deze beoogdenieuwe structuur heeft vijf kernelementen:1.Om gezinnen en huishoudens heen staat het lokale team dat hulp enondersteuning verleent of inzet, met vaste gezichten. Waar nodigbetrekt het lokale team andere organisaties die andere vormen vanzorg en ondersteuning kunnen bieden. Hierbij kan gedacht worden aanschuldhulpverlening of specialistische jeugd- en volwassenhulp. Hetlokaal team heeft daarmee ook een regiefunctie. Het lokaal teamdraagt geen taken over, maar zet (jeugd)hulp in en schakelt waar nodigveiligheidsexpertise in van het regionaal veiligheidsteam (RVT). EenRVT voegt expertise toe aan het werk van lokale teams.2.Het Regionaal veiligheidsteam (RVT) wordt betrokken via het lokaalteam of na meldingen van burgers, politie en andere betrokkenprofessionals. RVT’s zullen specialistische kennis en advies op hetgebied van onveilige thuissituaties beschikbaar stellen. Medewerkersvan de RVT’s beschikken daarnaast over bevoegdheden om onderzoekte doen en waar nodig maatregelen te initiëren en uit te voeren. Indeze nieuwe organisatie komen functionaliteiten van de VeiligThuis-organisaties, de Gecertificeerde Instellingen en de Raad voor deKinderbescherming samen.3.Professionals werken gezins- en systeemgericht en in gezamenlijkheid(integraal) aan het effectief en duurzaam borgen van de veiligheid vankinderen en volwassenen die thuis niet veilig zijn. Professionals doenzorgvuldig feitenonderzoek naar de problematiek, waarbij volwasse-nen, ouders en kinderen betrokken en gehoord worden. Het dossiermoet compleet en helder zijn en de daarin weergegeven besluiten enkeuzes moeten navolgbaar zijn voor de betrokkene(n). De manier vanwerken wordt in het bijzonder uitgewerkt in een handelingskader, insamenhang met handreikingen voor met name de lokale teams vanuitde Hervormingsagenda Jeugd. Naast uniformering van werkwijzengaan deze instrumenten ook over cultuurverandering om te doen watnodig is voor het desbetreffende gezin of huishouden.4.De betrokken organisaties worden gefaciliteerd om samen te werkenen een lerende omgeving te vormen. Hiertoe wordt een kennis- enleerinfrastructuur ingericht, in samenspel met de infrastructuur voorKennis en Blijvend Leren vanuit de Hervormingsagenda Jeugd.5.Dicht bij deze professionals en gezinnen en huishoudens staat eennetwerk van professionals met specialistische kennis overkinderen, volwassenen en specifieke uitingsvormen van geweld.Het succes van de vereenvoudiging van het kind- en gezinsbeschermings-stelsel hangt sterk samen met de inspanningen in het kader van deHervormingsagenda Jeugd. Het gaat hierbij in het bijzonder om deversterking van lokale teams en het verbeteren van de beschikbaarheidvan jeugdhulp. Beide trajecten zullen, mede in het licht van de aanbeve-lingen van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda, nog nauwermet elkaar worden verbonden.11https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2025/01/30/advies-deskundigencommissie-hervormingsagenda-jeugdTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 839, nr. 10642 Geboekte voortgangHet nieuw te vormen Regionaal Veiligheidsteam (RVT) is een belangrijkonderdeel om het estafettemodel te doorbreken. De proeftuinen laten ziendat een dergelijk samenwerkingsverband doeltreffend is, maar dat devolwaardige realisatie hiervan aanpassing van het stelsel en de bijbeho-rende wetgeving vergt. De beoogde opzet van een RVT kent nog veeluitwerkingsvraagstukken.Als eerste stap om te komen tot de realisatie van het Toekomstscenario isop 5 november 2024 in de Voortgangsbrief Jeugd een ontwikkelrichtinggeschetst van de beoogde stelselvereenvoudiging met hierin een RVT,.2De ontwikkelrichting ziet er als volgt uit:•Een nieuwe zelfstandige organisatie heeft de voorkeur bovennetwerk-samenwerking, omdat hiermee doelen, zoals eenvoud engezinsgerichtheid het beste worden bereikt.•In beginsel gaan de meeste functionaliteiten van de Veilig Thuis-organisaties en de Gecertificeerde Instellingen hierin op, evenals naderte bepalen taken van de Raad voor de Kinderbescherming die gerichtzijn op jeugdbescherming.3 Hiermee richt het RVT zich dus oponveiligheid van zowel kinderen als volwassenen (ook wel aangeduidals 0 tot 100 jaar).•Gezien de aard van dit takenpakket valt de keuze op een publiekrechte-lijke organisatie.•Zeer nauwe samenwerking met de lokale teams is een belangrijkevoorwaarde. Tegelijk zal samenwerking van het RVT met organisatiesin het zorg- en veiligheidsdomein stevig worden vormgegeven.•Uitgangspunt is verder een aantal van 25 RVT’s georganiseerd op degeografische schaal van de veiligheidsregio’s. Bij de uitwerkinghiervan is het van belang dat de RVT’s voldoende robuust zijn.Doelmatige bedrijfsvoering en kwaliteit zijn belangrijke toetsstenenvoor de robuustheid van een RVT.•De aansturing van de RVT’s valt onder gemeenten. Met deze aanstu-ring passen de RVT’s in het model van een decentraal georganiseerdsociaal domein. Op deze wijze wordt optimaal aangesloten bijintegrale gezinsgerichte hulp vanuit de (netwerkfunctie van) lokaleteams, bij lokaal en regionaal georganiseerde of bekostigde opvang enhulp, bij maatschappelijke partners, bij samenwerking tussen zorg enveiligheid, en bij informele steunstructuren.•Jeugdreclassering wordt, gegeven de verantwoordelijkheid van hetRijk voor de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen, ondercentrale aansturing van het Rijk gebracht, maar met een stevige lokaleinbedding. Waarborging van JR-expertise in het RVT zal verder wordenuitgewerkt, waarbij verschillende opties zullen worden beschouwd,inclusief de positionering van de jeugdreclasseringsmedewerkersbinnen elk RVT.De genoemde brief van november 2024 aan uw Kamer benoemt destappen in de komende periode om te komen van een ontwikkelrichtingnaar een definitief besluit. Parallel hieraan lopen de activiteiten in hetprogramma en in proeftuinen en wordt gewerkt aan de ontwikkeling vaninstrumenten, zoals het handelingskader en een kennis- en leerinfra-structuur. Die stappen omvatten nadere uitwerking van de ontwikkel-richting, inclusief de juridische consequenties. Ook moet duidelijkheid2https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2024/11/05/kamerbrief-over-voortgangsbrief-jeugd3In ieder geval gaat het niet de onafhankelijke toets en het advies met het hiertoe benodigdeaanvullend onderzoek zoals eerder vastgelegd in de Beleidsreactie Adviescommissie Rechtsbe-scherming (Kamerstuk 31 839, nr. 1018).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 839, nr. 10643 komen of aan de (financiële) randvoorwaarden kan worden voldaan. Dit isnodig om te bepalen welke aanpassing van het stelsel nodig is, om dewerkwijze van het Toekomstscenario uiteindelijk in het hele landbeschikbaar te kunnen maken.De stellingname van de jeugdbeschermingsorganisatiesDe 13 GI’s geven in het position paper aan zich te verbinden aan hethierboven beschreven eindbeeld van het Toekomstscenario kind- engezinsbescherming. Tegelijkertijd brengen zij twee zorgen naar voren:•In het programma Toekomstscenario gaat volgens de GI’s op ditmoment onevenredig veel aandacht uit naar de stelselvereenvoudi-ging. Gemist worden het integraal werken, de gezinsgerichte focus0–100 jaar, de jeugdreclassering, en aansluiting met de Hervormingsa-genda Jeugd en de volwassenenzorg.•De gekozen ontwikkelrichting voor de stelselvereenvoudiging isvolgens de GI’s qua schaalgrootte, juridische status, reikwijdte enaansturing onvoldoende tot stand gekomen op gronden van doelma-tigheid voor de kwetsbare gezinnen en huishoudens, waardoor hetonvoldoende kan bijdragen aan de vier Toekomstscenario-principeseenvoud, gezinsgericht, rechtsbeschermend/transparant en lerend.Dit maakt dat GI’s pleiten voor herziening van de ontwikkelrichting en deuitwerking daarvan. Omdat de GI’s in de huidige bestuurlijke samenwer-kingsstructuren met de opdrachtgevers voor het Toekomstscenario(Ministeries van JenV en VWS en de VNG) onvoldoende ruimte zien ominvloed op de genoemde punten uit te oefenen, trekken zij zich uit dezestructuren terug.Ook het Landelijk Netwerk Veilig Thuis heeft recent een verklaringuitgebracht.4 Kern is de wens om in de huidige uitwerkingsplannen meerherkenbaar aandacht te schenken aan de noodzakelijke brede samen-werking binnen het sociaal domein, in het bijzonder tussen zorg en straf.Deze verklaring is daarbij bedoeld als inbreng in het landelijke programmavan het Toekomstscenario. Naar aanleiding hiervan zijn we binnen debestuurlijke samenwerkingsstructuren van het Toekomstscenario inconstructief gesprek met het Landelijk Netwerk Veilig Thuis.Reactie op de stellingnameMeer dan alleen structuurIn 2021 is het ambitiedocument Toekomstscenario kind- en gezinsbe-scherming opgesteld.5 Dit document is samen met alle betrokken partnersopgesteld en wordt nog steeds breed gedragen. Het Toekomstscenariogaat over anders werken en alles wat hiervoor nodig is, inclusief eenstructuurwijziging. Ook al in 2021 was duidelijk dat voor een anderemanier van werken aanpassing van het stelsel en van de wet nodig is.Alleen dan kan afscheid worden genomen van het estafettemodel.We zijn het met de GI’s en het Landelijk Netwerk Veilig Thuis eens datvoor een goed werkend stelsel verder gekeken moet worden dan alleenstructuren. In het hart van het programma staat de ontwikkeling, samenmet proeftuinen en partners, van een handelingskader voor professionalswaarin de verandering van cultuur en werkwijzen concreet wordtgemaakt. Andere belangrijke elementen zijn betere verbinding met4https://veiligthuis.nl/iedereen-kan-het-verschil-maken-niemand-kan-het-alleen/5Zie https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/03/30/tk-toekomstscenario-kind-en-gezinsbeschermingTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 839, nr. 10644 volwassenenzorg en het versterken van lokale teams op het gebied vanveiligheid. Hierbij ligt een belangrijke verbinding met de inspanningen uitde Hervormingsagenda Jeugd, waar o.a. wordt ingezet op de versterkingvan de lokale teams en het verbeteren van de beschikbaarheid vanjeugdhulp. Ook versterken we de verbinding met het Landelijk NetwerkZorg en Straf. Dit is een intensieve samenwerking van Veilig Thuis, depolitie, het Openbaar Ministerie, de RvdK en de reclassering met als doelde aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling bij de samenloopvan zorg en inzet van het strafrecht te verbeteren.Inhoudelijke en bestuurlijke grondenDe ontwikkelrichting is tot stand gekomen door allereerst te toetsen aande basisprincipes van het Toekomstscenario en vervolgens ook aanbestuurlijke principes, zoals stuurbaarheid en aansluiting op bestaandestructuren. Die toetsing is in 2024 uitgevoerd in een zorgvuldig trajectwaarin alle partnerorganisaties hebben geparticipeerd.6 De gekozenontwikkelrichting is in lijn met het aanvankelijke ideaalbeeld uit 2021 ende voorkeursrichting die uit het genoemde traject naar voren kwam. Hetbeeld in het position paper van een «compromis tussen overheden» doetgeen recht aan de zorgvuldige wijze waarop de ontwikkelrichting tot standis gekomen.TerugtrekkingHet realiseren van een stelsel dat gezinsgericht, rechtsbeschermend/transparant, eenvoudig en lerend is, is leidend in de te maken keuzes.Vanuit verschillende rollen, perspectieven en belangen werken opdracht-gevers en partners juist gezamenlijk aan de verdere uitwerking van deRVT ontwikkelrichting. Daarbij is onvermijdelijk dat er verschillendeinterpretaties en voorkeuren zijn. Alle stemmen zullen goed wordengehoord en gewogen, in de erkenning dat op onderdelen wellicht geenunanimiteit kan worden bereikt. Een reeks vraagstukken werken we nu uitwat tot verdieping en nieuwe inzichten kan leiden. De uitgangspunten vande geschetste ontwikkelrichting voor de RVT’s liggen nog niet definitiefvast en in de uitwerking bestaat nog ruimte voor diverse alternatieven. Ditgeldt ook voor de precieze reikwijdte van de taken van de RVT’s en hetaantal regio’s waarin een RVT komt te bestaan.Daarom betreuren wij het dat de GI’s nu ervoor kiezen zich terug tetrekken uit het bestuurlijk overleg, juist op het moment dat de nadereuitwerking van start gaat. Bij de uitwerking is participatie van de jeugdbe-schermingsorganisaties van vitaal belang. Hernieuwde participatie is danook de inzet van het gesprek dat we aangaan met de GI’s, ook samen metde andere partnerorganisaties. Het proces van besluitvorming over destelselvereenvoudiging zal in ieder geval door moeten gaan, waarbij deuiteindelijke keuze ligt bij ons als stelselverantwoordelijken en bij uwKamer gezamenlijk.De gevolgen van huiselijk geweld en kindermishandeling zijn groot en inhet huidige knellende systeem kunnen we gezinnen niet altijd tijdige enpassende bescherming en hulp bieden. We zien dat gevoel van urgentie6https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2024/11/05/kamerbrief-over-voortgangsbrief-jeugdTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 839, nr. 10645 ook bij de partnerorganisaties. Voortvarendheid met structurele aanpas-singen is nu nodig om gezinnen en huishoudens zo snel mogelijk beter tekunnen helpen.De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,T.H.D. StruyckenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 839, nr. 10646