Beleidsadvies ten aanzien van maatschappelijk aanvaardbare uitgaven aan geneesmiddelen (MAUG)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 477GeneesmiddelenbeleidNr. 953 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 30 oktober 2025Op 15 oktober 2025 boden Zorginstituut Nederland (het Zorginstituut), deNederlandse Zorgautoriteit (NZa) en de Autoriteit consument en markt(ACM) mij het adviesrapport «Naar maatschappelijk aanvaardbareuitgaven aan geneesmiddelen» aan. Hierbij doe ik u het advies toekomen.Het onderwerp van stijgende prijzen van en de uitgaven aan geneesmid-delen heeft al geruime tijd de aandacht van de Tweede Kamer. Bij MotieKuiken1 heeft de Tweede Kamer in 2021 de toenmalig Minister vanVolksgezondheid, Welzijn en Sport gevraagd om het Zorginstituut, de NZaen de ACM «te vragen te adviseren over een zwaarwegend integraalbeleidsadvies over het geneesmiddelenbeleid, met name gericht opbetaalbaarheid en toegankelijkheid». Op basis van de motie vroeg deMinister van VWS om een gezamenlijke werkagenda op te stellen en eenbeleidsadvies voor wat maatschappelijk aanvaardbare prijzen en uitgavenvan geneesmiddelen zijn. Het gaat dus zowel om een normatief kader, alsom concrete stappen om dat kader na te leven. Het Zorginstituut, ACM enNZa hebben dit toegespitst op de vraag hoe de prijzen van duremedicijnen maatschappelijk aanvaardbaar te krijgen en te houden zijn.Het is bijzonder dat drie zelfstandige bestuursorganen op deze maniersamenwerkten, ieder vanuit de eigen rol en kijk op geneesmiddelenmarkt.Juist bij dit complexe onderwerp is dit van grote waarde. Ik wil dan ookmijn waardering uitspreken voor de inspanningen van de betrokkenen ende uitkomsten ervan. In de aanpak zijn naast literatuuronderzoek,gesprekken met experts en stakeholders ook burgers betrokken bij hunonderzoek. Dit burgerforum werd door de Radboud Universiteit uitge-voerd. De uitkomsten daarvan heb ik al eerder met u gedeeld2.1Kamerstuk 29 477, nr. 7222Kamerstuk 29 477, nr. 943 kst-29477-953ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 477, nr. 9531 Het adviesrapport bestaat grotendeels uit een werkagenda. Zo geven dedrie zelfstandige bestuursorganen weer welke stappen ze zelf gaan zettenin vervolg op het advies en geeft men adviezen aan mij als Minister voorbeleidsaanpassingen. De werkagenda is daarmee de praktische vertalingvan een normatief kader voor wat als maatschappelijk aanvaardbareuitgaven aan geneesmiddelen zou moeten gelden.Allereerst gaat het Zorginstituut het beoordelingskader verder ontwik-kelen op basis van in het advies uitgewerkte uitgangspunten. Dit betekentdat het Zorginstituut de uitgangspunten waar mogelijk gaat kwantificeren,uiteindelijk leidend tot concretere kortingsadviezen in een vergoedings-advies aan de Minister van VWS. De uitgangspunten zijn de volgende.1.Gezondheidswinst centraal – Hoe meer gezondheidswinst eenmedicijn oplevert, hoe meer we bereid zijn voor het medicijn tebetalen.2.Gezondheidswinst bij patiënten met hoge ziektelast heeft hogeremaatschappelijke waarde – Hoe ernstiger de aandoening van depatiënten, hoe hoger de maximale referentiewaarde.3.Onzekerheid over effectiviteit en kosteneffectiviteit beïnvloedt demaatschappelijk aanvaardbare prijs – Hoe minder zekerheid er is dathet medicijn daadwerkelijk gezondheidswinst oplevert voor depatiënt, hoe lager de maatschappelijk aanvaardbare prijs kan zijn.4.Macrokostenbeslag beïnvloedt de maatschappelijk aanvaardbare prijs– Hoe hoger de totale uitgaven aan één medicijn voor alle patiënten(het macrokostenbeslag), hoe lager het maatschappelijk aanvaard-bare prijsniveau voor dat medicijn.5.De maatschappelijk aanvaardbare prijs is dynamisch – Wanneer hetaannemelijk is dat de investeringen zijn terugverdiend, daalt demaatschappelijk aanvaardbare prijs van het medicijn.6.Mate van innovatie beïnvloedt de maatschappelijk aanvaardbare prijs– Bij minder vernieuwende medicijnen, zoals indicatie-uitbreidingen,kan de maatschappelijk aanvaardbare prijs lager liggen.De meeste uitgangspunten zijn niet nieuw, en maken al deel uit van deadviespraktijk van het Zorginstituut, maar zijn nu dus herbevestigd ennader onderbouwd. Een aantal uitgangspunten is wel nieuw, of is voor heteerst uitgewerkt. Dit omdat de drie zbo’s, op basis van literatuuron-derzoek, interviews met experts, eigen kennis en ervaring, en eenburgerraadpleging, concluderen dat een aanscherping van het prijs- envergoedingsbeleid van dure geneesmiddelen in Nederland nodig is.Ik zie voordelen van het kwantificeren van de genoemde uitgangspunten.Daarmee wordt een advies aan mij concreter en kan ik hopelijk sneller toteen vergoedingsbesluit komen. Ik hoef kwalitatieve elementen van eenadvies dan niet meer zelf te vertalen naar een kwantitatieve onderhande-linzet. Het gevolg is wel dat ik waarschijnlijk vaker «nee» moet gaanzeggen tegen een vraagprijs van een fabrikant, waardoor patiënten geentoegang krijgen tot geneesmiddelen met mogelijke meerwaarde, omdat ergeen sprake is van een maatschappelijk aanvaardbare prijs. Omdat ik hetbelangrijk vind dat de toepassing van het nieuwe normatieve kader, zekerals dat dergelijke ingrijpende gevolgen kan hebben, ook democratischgelegitimeerd is, wil ik uw Kamer hier nadrukkelijk op wijzen.Uw Kamer heeft zoals gezegd zelf om dit advies gevraagd. Ik ga erdaarom van uit dat uw Kamer, net als ik, de uitgangspunten en dedoorontwikkeling van het beoordelingskader steunt en deze uitgangs-punten actief zal uitdragen in het maatschappelijk debat. Net zoals nu depakketadviezen van het Zorginstituut voor mij leidend zijn in mijn besluitover de vergoeding van geneesmiddelen, zal dit ook zo blijven zodra ikadviezen ontvang op basis van het geactualiseerde beoordelingskader. Ditgeactualiseerde beoordelingskader zal mij ook helpen om nog beterTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 477, nr. 9532 inzicht te geven in de afwegingen bij mijn besluiten tot het wel of nietvergoeden van een geneesmiddel.De NZa gaat verkennen of het mogelijk is om de maximumtarieven voorde add-on geneesmiddelen zo vast te stellen dat deze aansluiten bij watde drie bestuursorganen maatschappelijk aanvaardbaar vinden. Ik gagraag hierover in gesprek met de NZa zodra de resultaten van deverkenning beschikbaar zijn.De ACM wil graag een inroepbevoegdheid krijgen, hiertoe is in juni 2025een wetsvoorstel ingediend door lid Bushoff. Dit houdt in dat de ACM ookfusies en overnames kan beoordelen die niet meldingsplichtig zijn bij deACM (omdat zij de omzetdrempels niet halen), als er gegronde redenenzijn om aan te nemen dat zich mededingingsproblemen kunnen voordoen.De ACM onderzoekt ook de mogelijkheid van een zogeheten newcompetition tool. Hiermee kan de ACM na marktonderzoek aan specifiekeondernemingen voorschriften opleggen die de concurrentie bevorderen.Zonder dat de ACM daarbij een overtreding van de mededingingswetvaststelt. Ik steun deze stappen die de ACM al zet en zal dit ook kenbaarmaken bij mijn collega van Economische Zaken.Ook zijn enkele adviezen specifiek aan mij gericht. Dit betreft hetonderwerp versterking concurrentie. Ik zal daar begin volgend jaar mijnappreciatie op geven. Hierbij betrek ik onder meer de lopende trajectenherziening van de Wet geneesmiddelenprijzen, doorstart Geneesmidde-lenvergoedingssysteem, en toekomstbestendig stelsel geneesmiddelen(TSG).Met de discussie over het meer centraal stellen van de behoefte vanuit desamenleving als basis voor geneesmiddelontwikkeling en -vergoeding3 endie rond maatschappelijke aanvaardbaarheid van uitgaven aan genees-middelen, neemt Nederland een actieve rol in het Europees debat rond dehoudbaarheid van het geneesmiddelenbeleid. Bij mijn appreciatie zal ikdan ook goed bekijken hoe de relevante uitkomsten van dit advies kunnenbijdragen aan de internationale discussie.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,J.A. Bruijn3Kamerstuk 29 477, nr. 947Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 477, nr. 9533