Reactie ongevraagd advies Kunst en Cultuur in Nederlandse Gebarentaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 820Nieuwe visie cultuurbeleidNr. 539 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 14 mei 2025Op 5 februari 2025 ontving ik van het Adviescollege NederlandseGebarentaal het ongevraagde advies Kunst en Cultuur in NederlandseGebarentaal (NGT). Het document betreft acht adviezen voor beleid, wet-en regelgeving om de participatie van NGT-gebruikers in het domeinkunst en cultuur te bevorderen. Ik wil het Adviescollege NederlandseGebarentaal danken voor dit belangrijke advies.Voordat ik inga op de specifieke adviezen van het Adviescollege, benadrukik graag het belang van een toegankelijke culturele sector en welkestappen worden gezet om ervoor te zorgen dat cultuur van en vooriedereen is, ook voor NGT-gebruikers. Iedereen moet namelijk kunnengenieten van cultuur. Daar werkt mijn ministerie iedere dag aan.Het Ministerie van OCW draagt, gezamenlijk met de andere ministeries, bijaan het opstellen van een werkagenda voor de uitvoering van deNationale Strategie VN-verdrag Handicap. Vorig jaar is deze NationaleStrategie gelanceerd, waar cultuur ook onderdeel van is. Vanuit hetgedachtegoed «niets over ons, zonder ons» zijn ervaringsdeskundigen enbelangenorganisaties betrokken bij de totstandkoming van dewerkagenda. Ook het Adviescollege Nederlandse Gebarentaal heeft zijnbijdrage aan deze werkagenda geleverd. De maatregelen in dewerkagenda zijn – tenzij wettelijk anders bepaald – zoveel mogelijk breedingestoken, zodat de maatregelen toegankelijkheid in de brede zin van hetwoord bevorderen.Om de toegankelijkheid van de culturele en mediasector verder testimuleren ben ik -vanuit de constatering dat kennis over toegankelijkheidin de cultuursector momenteel versnipperd is- bezig met het ontwikkelenvan een Kennispunt Toegankelijke Cultuur. De bedoeling is dat ditkennispunt de cultuursector handvatten biedt om met toegankelijkheidaan de slag te gaan. kst-32820-539ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5391 Ook vraag ik culturele instellingen en organisaties die vanuit de basisinfra-structuur subsidie ontvangen om de Code Diversiteit en Inclusie (net alsde Governance Code Cultuur en de Fair Practice Code) te onderschrijvenen uit te leggen wat zij doen om hun organisatie toegankelijker eninclusiever te maken. Instellingen zijn vrij in de manier waarop ze de codetoepassen en welke keuzes zij hierin maken.Verder heb ik de afgelopen periode een aantal subsidies verleend aaninitiatieven die toegankelijkheid in de cultuursector bevorderen, zoalsbijvoorbeeld aan het project Deaf Perfomers Unite van Possibilize, en deMasterclass Prikkelarm Theater Maken van stichting Onbeperkt Genieten.In het onderstaande ga ik in op de acht adviezen van het AdviescollegeNederlandse Gebarentaal. Voor alle adviezen geldt dat ik mij inzet vooreen toegankelijke sector voor iedereen in Nederland. In dat licht zal ik devragen dan ook beantwoorden.Advies 1: Benoem dove gebarentaalvaardige leden in de Raad voorCultuur, culturele fondsen en het toekomstige Rijkscultuurfonds1 metbijbehorende afdelingen. Deze leden kunnen op basis van hun deskun-digheid en ervaringen optimaal sturing geven aan het ontplooien vankunst en cultuurprojecten in NGT.Leden van de Raad voor Cultuur worden benoemd door de Kroon. AlsMinister van OCW ben ik verantwoordelijk voor de voordrachten voorbenoeming. Dat doe ik op basis van het advies van een onafhankelijkecommissie. Tevens benoem ik op voordracht van de Raad van Toezichtvan de fondsen de leden van de Raad van Toezicht en de bestuurders vande zes rijkscultuurfondsen. De verantwoordelijkheid voor diversiteit indeze benoemingen ligt bij de adviserende of voordragende partij. Bij hetstreven naar diverse samenstellingen kan uiteraard ook aandacht zijn voordove gebarentaalvaardige leden.Advies 2: Oormerk financiële middelen voor culturele en kunstzinnigeprojecten in NGT, met name voor en door dove mensen. Dit kan vianieuwe fondsen die specifiek hierop gericht zijn of via bestaande fondsenmet bredere doelstellingen; zie bijvoorbeeld de recente wijzigingen in destatuten en beleidsnota van het Letterenfonds2.Ik onderzoek momenteel of een subsidieregeling kan worden opgestelddie toegankelijkheid en inclusie in de cultuursector (en mediasector) inden brede kan stimuleren. De bedoeling van de regeling is om organi-saties te ondersteunen die toegankelijkheid en inclusie duurzaam willenverankeren. Op deze manier wordt de culturele (en mediasector) in staatgesteld om zelf van binnenuit met deze onderwerpen aan de slag te gaanen de verantwoordelijkheid voor verbetering te nemen. Dit sluit aan bijwensen van de sector en belangenverenigingen. Daarnaast beoogt deregeling ook om met tijdelijke financiële ondersteuning het bestaandeaanbod en de programmering toegankelijker en inclusiever te maken voorde bezoeker. Op deze manier kan er een breder publiek aangetrokkenworden en kunnen meer mensen genieten van cultuur (en media).Advies 3: Bestem substantiële delen van alle fondsen en het toekomstigeRijkscultuurfonds voor het toegankelijk maken van kunst en cultuur inNGT. NGT moet een plaats krijgen in de Fair Practice Code, de Code1Advies toegang tot cultuur op weg naar een nieuw bestel in 2029 | Advies | Raad voor Cultuur2Beleidsplan 2025-2028 | LetterenfondsTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5392 Diversiteit & Inclusie en de Governance Code Cultuur3 op basis van hetVN-verdrag Handicap.De Wet op het specifiek cultuurbeleid heeft als uitgangspunt dat deMinister zorg draagt voor een toegankelijk en pluriform cultuuraanbod. Ditkrijgt vorm langs verschillende wegen. De Code D&I is een specifiekinstrument dat organisaties en instellingen die subsidie ontvangen via deRijkscultuurfondsen stimuleert om hun organisaties en programmeringdivers, toegankelijk en inclusief te maken. Fondsen maken hun regelingenzo toegankelijk mogelijk, onder meer voor mensen met een auditievebeperking. De Code D&I zelf is breed ingestoken, om alle facetten vantoegankelijkheid te stimuleren in de cultuursector. Ook de Fair PracticeCode en de Governance Code Cultuur zijn breed ingestoken wat betreftdiversiteit.Advies 4: Neem modules over de geschiedenis en cultuur van deNederlandse dovengemeenschap en over kunst in NGT op in de vakkenGeschiedenis en CKV in het basis- en voortgezet onderwijs (zowel regulierals speciaal onderwijs).Onlangs zijn alle conceptkerndoelen en een deel van de conceptexamen-programma’s in het onderwijs door SLO (Landelijk Expertisecentrum voorhet curriculum) opgeleverd. Dit zorgvuldig ingerichte proces waarborgteen brede betrokkenheid van experts en belanghebbenden en zorgtervoor dat de kerndoelen evenwichtig zijn. Met een klankbordgroep zijnalle conceptkerndoelen getest op brede toepasbaarheid en toeganke-lijkheid voor leerlingen met een fysieke en cognitieve beperking.Advies 5: Stimuleer de geletterdheid in NGT bij dove kinderen op jongeleeftijd. Samen met hun ouders en opvoeders kunnen zij optimaal metNGT kennismaken door middel van verhalen en andere culturele uitingen.De tweetaligheid in NGT en NL wordt hiermee optimaal ontwikkeld. Zieook ons eerdere advies4 , uitgebracht d.d. 10 oktober 2022, over hetaanbod van lessen NGT aan ouders van dove kinderen. Stichting Lezen enSchrijven kan dit stimuleren en bevorderen in samenwerking met hetNederlands Letterenfonds, het Nederlands Gebarencentrum en anderepartijen waar dove deskundigen en professionals zitting in hebben.Voor een kind tot 4 jaar kan een ouder een beroep doen op diverseorganisaties die begeleiding of ondersteuning geven bij het aanleren vanNGT zoals hieronder beschreven. Denk hierbij bijvoorbeeld ook aan deorganisatie die de diagnostiek uitvoert bij het kind. Vanaf 4 jarige leeftijd ishet aanleren van NGT de taak van het onderwijs en ligt hiervoor deverantwoordelijkheid bij de school zelf. In deze periode zijn de hierondergenoemde partijen ondersteunend aan dit proces.De stichting Lezen en Schrijven zet zich in om volwassenen op hun eigenniveau en in hun eigen buurt te laten leren. Ook zet de stichting zich in omkinderen goed te leren lezen, schrijven en rekenen als ze van schoolkomen. Hierdoor wordt moeite met basisvaardigheden niet meerdoorgegeven van ouder op kind.Specifiek voor Nederlandse gebarentaal verstrekt het Ministerie van OCWjaarlijks een instellingssubsidie aan het Nederlands Gebarencentrum. Zijverzamelen, ontwikkelen, leggen vast, vertalen, onderzoeken, promotenen verspreiden de Nederlandse Gebarentaal (NGT). Dit doet het Gebaren-centrum om de toegankelijkheid voor mensen die baat hebben bij de NGT3Fonds voor Cultuurparticipatie4Advies aanbod Nederlandse Gebarentaal - Adviescollege NGTTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5393 (of afgeleide vormen daarvan) tot de samenleving, te vergroten. Met de«Vertaalprojecten: verhaaltjes in NGT en NmG» heeft het Gebarencentrumtot doel het lezen van jonge kinderen te bevorderen die gebruikmaken vanNGT of NmG (Nederlands met Gebaren) d.m.v. het vertalen van prenten-boeken en liedjes. Deze zijn te zien via de kindvriendelijke applicatie de«Gebarenschat», waarin onder andere liedjes en rijmpjes in NGT en NmGstaan.Verder is de organisatie Sprong Vooruit bezig met het ontwikkelen vanmeer lees- en prentboekjes met NGT voor het funderend onderwijs.Daarnaast wordt in het kader van de Nationale Strategie ter implementatievan het VN-verdrag Handicap gewerkt aan een gratis toegankelijk NGTwoordenboek en wordt verkend hoe het gebruik van NGT in hetfunderend onderwijs verder gestimuleerd kan worden.Als laatste is in de statuten van het Nederlands Letterenfonds als doelopgenomen: «het bevorderen van de kwaliteit en diversiteit van deNederlands- Fries- en Papiamentstalige letteren en van de kwaliteit endiversiteit van literaire werken in de Nederlandse gebarentaal». Zo goldde pilotregeling leesbevordering voor instellingen in zowel Nederland alshet Caribisch deel van het Koninkrijk en voor de talen: Nederlands, Fries,Papiaments en de Nederlandse Gebarentaal. In het beleidsplan 2025–2028is specifiek beleid voor het Papiaments en de Nederlandse Gebarentaalopgenomen.Advies 6: Ontwikkel richtlijnen op landelijk en gemeentelijk niveau voorhet toepassen van NGT in het domein van kunst en cultuur. Met dezerichtlijn(en) kan een op te richten deskundig en gebarentaalvaardigtoezichthoudend orgaan toetsen of men aan de voorwaarden voldoetalvorens subsidie toegekend wordt. Daarnaast moeten mensen bij eenloket terecht kunnen indien zij klachten hebben over toegankelijkheid c.q.ongelijke behandeling zoals genoemd in het VN-Verdrag. Het loket moetdeskundige en gebarentaalvaardige medewerkers in dienst hebben dieklachten kunnen afhandelen of kunnen doorzetten naar relevanteinstanties. Zowel het loket als het toezichthoudend orgaan dienenstructureel gefinancierd te worden door de rijksoverheid. Er kan ookgebruikgemaakt worden van reeds bestaande toezichthoudende instel-lingen zoals het College voor de Rechten van de Mens.Alle subsidieaanvragers bij het Rijk, of bij de Rijkscultuurfondsen, moetenop dit moment al de Code D&I onderschrijven en aangeven wat zij doenom hun instelling toegankelijk en inclusief te maken voor iedereen uit desamenleving.Zoals ik eerder schreef, is het ministerie momenteel bezig met hetontwikkelen van een Kennispunt Toegankelijke Cultuur, dat de cultuur-sector handvatten moet bieden om hun organisaties toegankelijker eninclusiever te maken. Graag ontwikkel ik samen met het AdviescollegeNederlandse Gebarentaal een handreiking voor culturele organisaties hoezij Nederlandse Gebarentaal kunnen integreren in hun programmering.Deze handreiking kan een plek krijgen in het Kennispunt ToegankelijkeCultuur, zodat culturele instellingen en organisaties deze makkelijk kunnenvinden en kunnen toepassen. Gemeenten kunnen op hun beurt ook weerverwijzen naar het kennispunt, zodat ook op gemeentelijk niveau dehandreiking goed gevonden kan worden. Een dergelijke verwijzing sluitgoed aan bij afspraken die zijn gemaakt met gemeenten en provincies inde cultuurconvenanten voor de periode 2025–2028, waarin het belang vande Code D&I en de toegankelijkheid van de sector wordt onderschreven.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5394 Mensen die een klacht hebben over toegankelijkheid of ongelijkebehandeling zoals genoemd in het VN-Verdrag kunnen terecht bij hetlandelijke meldpunt discriminatie.nl. Hier kan men ook terecht voor allemeldingen over discriminatie waaronder discriminatie op basis van een(auditieve) beperking. Zoals het Adviescollege Nederlandse Gebarentaalaangeeft, kan men ook terecht bij het College voor de Rechten van deMens.Advies 7: Maak cultureel immaterieel erfgoed van de Nederlandsedovengemeenschap beschikbaar, door het duurzaam te archiveren,(digitaal) beschikbaar te maken voor de gemeenschap, digitaaldoorzoekbaar te maken, en waar mogelijk in te zetten voor sociaal-maatschappelijke doelen, onderzoek en onderwijs. Dit kan vanuitbestaande erfgoedinstellingen, fondsen en richtlijnen. De implementatiekan onder andere worden gefinancierd met gelden die beschikbaargesteld zijn in het kader van het Europese verdrag van Faro5.Het beschikbaar stellen en archiveren van cultureel immaterieel erfgoedvan de Nederlandse dovengemeenschap is belangrijk voor het vormenvan de identiteit van deze gemeenschap. Gemeenschappen kunnen zelfinformatie archiveren en beschikbaar maken, hier heeft het Ministerie vanOCW geen directe rol in. Het Netwerk Digitaal Erfgoed en het Kennis-centrum Immaterieel Erfgoed Nederland kunnen de gemeenschapondersteuning bieden bij het archiveren, beschikbaar en doorzoekbaarmaken van kennis over de cultuur en erfgoed van de dovengemeenschap.Een erfgoedgemeenschap kan zich melden bij het KenniscentrumImmaterieel Erfgoed Nederland om onderdeel te worden van de Inven-taris Immaterieel Erfgoed Nederland. De consulenten van KIEN kunnen deerfgoedgemeenschap bijstaan bij het aanmeldingsproces.De Financiële Regeling Uitvoeringsagenda Faro bij de Rijksdienst voor hetCultureel Erfgoed staat open voor initiatieven vanuit erfgoedgemeen-schappen. Het Adviescollege Nederlandse Gebarentaal kan contactopnemen met het Programma Faro bij de Rijksdienst voor het CultureelErfgoed om in gesprek te gaan over de mogelijkheden en criteria tenaanzien van deze regeling.Advies 8: Stel kunstzinnige en culturele uitingen beschikbaar in de vormvan eenvoudig NGT voor dove mensen met verstandelijke beperkingen entactiele NGT voor doofblinde mensen.Het is aan de culturele sector zelf om kunstzinnige en culturele uitingenbeschikbaar te maken. Daarvan zijn overigens ook al goede voorbeelden,zoals het Sencity Festival waar muziek ook voor mensen met eenbeperking mogelijk wordt gemaakt door andere zintuigen te prikkelen.Ik zet mij ervoor in om dit soort initiatieven te stimuleren. Zo onderzoek ikop dit moment of een subsidieregeling kan worden opgesteld die daar viaprogrammering aan kan bijdragen.Mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,E.E.W. Bruins5Nederland ondertekent Verdrag van Faro | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 820, nr. 5395