Actieagenda Digitalisering van het Energiesysteem

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 023Voorzienings- en leveringszekerheid energie26 643Informatie- en communicatietechnologie (ICT)Nr. 602 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 december 2025Digitalisering is noodzakelijk om de overgang naar een toekomstigenergiesysteem mogelijk te maken. Het kabinet heeft daarom in hetNationaal Plan Energiesysteem (NPE)1 aangekondigd om de rol vandigitalisering en data in het energiesysteem verder uit te werken. DeActieagenda Digitalisering van het Energiesysteem (ADE) geeft hierinvulling aan. Deze agenda geeft richting aan de verdere digitalisering vanhet Nederlandse energiesysteem, brengt lopende initiatieven in kaart enformuleert acties om deze te versterken en versnellen. Het is in lijn methet Actieprogramma Duurzame Digitalisering die de Kamer al heeftontvangen.2 Met deze brief biedt het kabinet de Kamer de ActieagendaDigitalisering van het Energiesysteem aan.Een brede nationale agendaDe ADE is tot stand gekomen door een nauwe samenwerking van eenbreed scala aan bedrijven en organisaties uit de energie- en ICT-sector,overheden, netbeheerders en kennisinstellingen.3 Een brede vertegen-woordiging van deze partijen heeft gezamenlijk de actieagenda vastge-steld en is daarmee verantwoordelijk voor het vervolg. In de agenda isook aangegeven welke partijen de actiehouders zijn per actie. Dezeactiehouders zijn en blijven zelf verantwoordelijk voor hun individueleacties en resultaten.Vijf samenhangende thema’sDe ADE omvat vijf samenhangende thema’s die richting geven aan waardigitalisering de energietransitie kan versnellen, met een focus op het1Kamerstuk 32 813, nr. 13192Kamerstuk 26 643, nr. 14363Zie bijlage 1 in de ADE voor een overzicht van de betrokken partijen kst-29023-602ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 6021 elektriciteitssysteem4: (1) Inzicht in het elektriciteitssysteem, (2) Beterbenutten van netwerkcapaciteit, (3) Goed toegeruste deelnemers,(4) Geïntegreerd en weerbaar elektriciteitssysteem en (5) Planning, aanlegen monitoring van het elektriciteitssysteem. Deze thema’s zijn gebaseerdop keuzes uit het NPE en op actuele trends en knelpunten in het elektrici-teitssysteem en het digitale domein. Binnen de thema’s is rekeninggehouden met dat digitalisering meer is dan de toepassing van digitaletechnologieën, het gaat ook om hoe publieke belangen worden versterktof voorkomen wordt hoe ze onder druk komen te staan. Binnen de vijfthema’s benoemt de ADE 29 acties die bijdragen aan de doelen van hetNPE, het tegengaan van netcongestie, het dempen van kosten voorelektriciteitsinfrastructuur, het ondersteunen van het decentrale energie-systeem en het omgaan met digitale vraagstukken zoals cyberweer-baarheid en de macht van digitale platformen. Indirect kan digitaliseringvan het elektriciteitssysteem daarmee ook significant bijdragen aan hetsneller bereiken van de klimaatdoelen.Thema 1: Inzicht in het elektriciteitssysteemEen slim en effectief digitaal energiesysteem begint met inzicht in dewerking ervan. Een deel van het systeem is nog niet of onvoldoendegedigitaliseerd. Daardoor missen we data en informatie over wat er nugebeurt of wat er in de toekomst te verwachten valt. Het belang vaninzicht is onlangs ook weer benadrukt in de kamerbrief over netcon-gestie5: «Gerichte aanpak van netcongestie staat of valt met scherp inzichtin de belasting, capaciteit en inrichting van het elektriciteitsnet, en metgoede prognoses van hoe zich dit in de toekomst ontwikkelt».Het is een uitdaging om de data en informatie die inzicht biedt toegan-kelijk en bruikbaar te maken voor alle partijen met een rol in de energie-transitie. Niet alle data mogen zomaar worden gedeeld, maar we willenwel dat de data goed beschikbaar is ter ondersteuning van de energietran-sitie. Er zijn duidelijke afspraken nodig over wie data verzamelt, wietoegang krijgt en onder welke voorwaarden. Voor een deel van de data zalde in de Energiewet aangekondigde Gegevensuitwisselingsentiteit (GUE)hierin een belangrijke rol spelen.Thema 2: Beter benutten van netwerkcapaciteitHet beter benutten van de beschikbare netwerkcapaciteit is een belang-rijke voorwaarde om de energietransitie betaalbaar en haalbaar tehouden. In het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) is «beterbenutten» daarom één van de drie actielijnen. In het Interdepartementaalbeleidsonderzoek bekostiging van de elektriciteitsinfrastructuur (IBO)6 isbenadrukt dat beter benutten essentieel is voor het bijbuigen en dempenvan de investeringsopgave in het elektriciteitsnet. Digitalisering speelthierin een sleutelrol. Opwek, opslag, verbruik en belasting van het netkunnen beter worden voorspeld en op elkaar worden afgestemd metbehulp van onder andere slimme meters, sensoren, artificial intelligence,slimme apparaten die met elkaar communiceren en automatische sturing.4Deze versie van de actieagenda richt op het elektriciteitssysteem. Deze afbakening is eenpraktische keuze om relatief snel tot een eerste agenda te komen en gegeven de centrale rolvan het elektriciteitssysteem in de energietransitie.5Kamerstuk 29 023, nr. 5976Kamerstuk 29 023, nr. 553Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 6022 Thema 3: Goed toegeruste deelnemersHuishoudens, bedrijven en lokale initiatieven spelen een belangrijke rol inde energietransitie, digitale oplossingen ondersteunen hen daarbij.Energiegemeenschappen hebben energiemanagementsystemen enaangepaste IT-systemen nodig bij het leveren van energie en hetafstemmen van vraag en aanbod.7 Slimme apparaten en applicaties zoalsHome Energy Management Systemen (HEMS) kunnen huishoudens enbedrijven helpen om automatisch rekening te houden met de ruimte ophet net en goedkopere momenten om energie op te wekken of tegebruiken. Om dit technisch goed te laten werken zijn afspraken nodigover standaarden en communicatieprotocollen.8 Ook is het belangrijk datdeze systemen, apparaten en applicaties aansluiten op de digitalevaardigheden van de gebruikers. Gebruikers moeten bovendien controlehouden over hun data en toegang tot energie hebben zonder dat hunprivacy of andere rechten worden geschaad.Thema 4: Geïntegreerd en weerbaar elektriciteitssysteemHet energiesysteem wordt steeds complexer en meer gedistribueerd. Datvraagt om een verregaande integratie van alle onderdelen, zowel in hetfysieke systeem als in de digitale laag. Een samenhangende digitaleinfrastructuur die inzicht biedt in de situatie, afhankelijkheden enafstemming tussen verschillende systeemniveaus, is daarbij cruciaal. Dezegecoördineerde aanpak over schaalniveaus en partijen heen draagt bij aaneen betrouwbaar, veerkrachtig en financieel geoptimaliseerd energie-systeem.Digitalisering brengt naast kansen ook nieuwe uitdagingen. Cyber- enfysieke weerbaarheid is essentieel voor een veilige en betrouwbareenergievoorziening. Dat betekent weerbaarheid tegen natuurlijke en nietnatuurlijke dreigingen én veerkracht bij verstoringen. Tegelijk is hetbelangrijk om ongewenste afhankelijkheden te voorkomen, bijvoorbeeldvan buitenlandse clouddiensten of dominante tech-bedrijven.Thema 5: Planning, aanleg en monitoring van het elektriciteits-systeemHet gebruik van digitale technologie ondersteunt de planning, aanleg enmonitoring van het elektriciteitssysteem door inzicht te bieden inruimtelijke en systeemafhankelijke keuzes. Digitalisering is nodig van hetontwerp van het decentrale energiesysteem.9 Instrumenten zoalsplanningsmodellen, visualisatietools en digital twins helpen energie- enruimtelijke plannen beter op elkaar af te stemmen. Digitale oplossingenzoals dataplatforms, analyse- en monitoringstools maken het mogelijk ombeleidseffecten en projectvoortgang te volgen en tijdig bij te sturen.Digitalisering kan aanlegprocessen versnellen en ontwerp en onderhoudverbeteren. Om deze instrumenten en tools effectief te laten werken, iseen goed georganiseerde en toegankelijke datavoorziening essentieel.Verantwoordelijkheid van het kabinetIn de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) geven we aan datNederland de kansen die digitalisering biedt moet pakken. Met het7Kamerstuk 30 196, nr. 8548In opdracht van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei starten in november 2025 bij hetNEN (Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut) drie trajecten om te komen tottechnische afspraken voor slimme apparaten.9Kamerstuk 29 023, nr. 587Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 6023 opstellen van deze actieagenda geeft het kabinet in lijn met de NDS aanhoe hier in het energiedomein aan wordt gewerkt. Het kabinet neemt deverantwoordelijkheid voor het beleid op de digitalisering van hetenergiesysteem en stelt randvoorwaarden op die dit mogelijk maken.10Er ligt ook een verantwoordelijkheid bij het kabinet bij de uitvoering vande individuele acties.11 Deze verantwoordelijkheid ligt met name bij hetMinisterie van Klimaat en Groene Groei, maar ook het Ministerie vanVolkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en het Ministerie van Econo-mische Zaken hebben een rol in de uitvoering van acties.VervolgDeze actieagenda is het begin van een verdere samenwerking met debetrokken partners in de digitalisering van het energiesysteem. Deactieagenda wordt de komende jaren uitgevoerd en verder dooront-wikkeld. De scope wordt de komende jaren verbreed naar de andereketens van het energiesysteem.Aangezien de ontwikkelingen, met name in het digitale domein, elkaarrazendsnel opvolgen is het noodzakelijk dat de uitvoering van de agendacentraal gecoördineerd wordt. Dit gaat het programma Digitalisering vande Topsector Energie oppakken. Naar verwachting zal de ADE herijktworden als er een nieuw NPE is in 2028, hierover wordt de kameruiteraard geïnformeerd.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.T.M. Hermans10De opgave om de digitale sector (datacenters, etc.) te verduurzamen komt terug in hetActieprogramma Duurzame Digitalisering en is daarmee geen onderdeel van ADE.11Het Ministerie van Klimaat en Groene Groei is bijvoorbeeld de actiehouder van Actie 1.2.1Ontwerpen en inrichten van het ecosysteem voor energiedata en informatie.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 023, nr. 6024