Rapport SEO Economisch Onderzoek 'Integere Bescherming. Naar het beter beschermen van melders van integriteitsschendingen (waaronder klokkenluiders) in Caribisch Nederland'

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 800 IVVaststelling van de begrotingsstaten vanKoninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)voor het jaar 202629 279Rechtsstaat en RechtsordeNr. 58 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENEN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 15 mei 2026Hierbij stuur ik u het onderzoek, uitgevoerd door SEO EconomischOnderzoek (hierna: SEO), naar het beter beschermen van melders vanintegriteitsschendingen (waaronder klokkenluiders) in CaribischNederland. Dit onderzoek is in opdracht van mijn ministerie uitgevoerd inhet kader van de Agenda Goed Bestuur Caribisch Nederland.1 In deAgenda Goed Bestuur geef ik weer op welke wijze ik, in nauwe samen-werking met de eilandsbesturen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba,momenteel werk aan goed bestuur in Caribisch Nederland, wat hierbij deinzet is en welke mijlpalen en resultaten hierbij horen. Hierbij is hetoverkoepelende doel om in te zetten op een goed presterende, integere enweerbare overheid. Het onderzoek van SEO is onderdeel van de pijler«aanpak van integriteitsschendingen en het vergroten van deweerbaarheid van de rechtsstaat» en de integriteitsaanpak die hierin isverankerd.Het rapport beschrijft hoe de bescherming van melders van integriteits-schendingen (waaronder klokkenluiders) in Caribisch Nederland isgeregeld, wat de lokale wensen en behoeften zijn en welke maatregelen ergenomen kunnen worden om melders in de toekomst beter tebeschermen. De onderzoeksresultaten zijn gebaseerd op inzichten uiteerdere onderzoeken alsook op interviews die de onderzoekers opBonaire, Sint Eustatius en Saba hebben gehouden.In de eerste plaats toont het rapport aan dat er in Caribisch Nederlandminder wettelijke kaders zijn dan in Europees Nederland om melders tebeschermen. Daarnaast bestaan er onduidelijkheden en lacunes als hetgaat om procedures voor meldingen over leden van het bestuurscollegeen de gezaghebber. Het rapport concludeert verder dat er over hetalgemeen weinig meldingen van integriteitsschendingen worden gedaanop Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Er bestaat een grote terughou-1Kamerstukken II, 2025/26, 36 600 IV, nr. 73 kst-36800-IV-58ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 581 dendheid om daadwerkelijk een melding te doen. De kleinschaligheid,angst voor represailles, een cultuur van terughoudendheid en een gebrekaan vertrouwen dat meldingen tot actie leiden spelen hierbij een rol, aldusde onderzoekers.Tegelijkertijd bestaat er breed draagvlak op de eilanden om melders beterte beschermen. De kleinschaligheid van de eilanden maakt het onwen-selijk en onhaalbaar om alle wetgeving zoals die in Europees Nederlandbestaat voor het beschermen van melders van integriteitsschendingen(inclusief klokkenluiders) over te nemen. Er kunnen meer resultatenworden geboekt door in te zetten op preventief beleid (het voorkomen vanmeldingen), heldere en uitvoerbare kaders, duidelijke meldprocedures,ondersteuning en cultuurverandering.Deze inzet op preventief beleid wordt in het rapport uitgewerkt in eengroeimodel waarbij vier verschillende ontwikkelingsfasen wordenonderscheiden met een looptijd tot en met 2028/2029 (ad hoc, in ontwik-keling, ontwikkeld en optimaal). Op vier terreinen worden concreteaanbevelingen gedaan waarbij rekening wordt gehouden met ditgroeimodel.1) Investeer in preventie en een gedeeld kader Hierbij adviseert SEO om in te zetten op actuele gedragscodes, frequentecommunicatie, verplichte trainingen voor medewerkers en leidingge-venden, waarbij er onder andere aandacht is voor ethisch leiderschap,sociale veiligheid en betere screening van bestuurders.2) Versterk de wettelijke bescherming van melders SEO adviseert om wettelijk te regelen dat overheidswerkgevers verplichtworden gesteld om een eigen integriteitsbeleid te voeren (gedragscode,meldpunt, onderzoeksprotocol), aangevuld met het instellen van eenexpliciet benadelingsverbod voor de ambtenaren van de openbarelichamen.3) Versterk de onafhankelijke positie van de integriteitsbureaus van deopenbare lichamen Hierbij stelt het rapport dat integriteitsbureaus van de openbare lichamenhoger in de organisatie zouden moeten worden gepositioneerd, het liefstonder de directe verantwoordelijkheid van de gezaghebber. Daarnaastwordt aanbevolen om een onafhankelijke commissie in te stellen dieadviseert over onderzoek en besluitvorming inzake integriteit.4) Versterk de samenwerking tussen integriteitsbureaus op verschillendeeilanden Er wordt gesteld dat door structureel overleg, capaciteitsdeling engezamenlijke professionalisering de integriteitsbureaus van de openbarelichamen beter zouden kunnen functioneren. Een overkoepelende entiteit,een soort bureau integriteit Caribisch Nederland, is op korte termijn niethaalbaar omdat de integriteitsbureaus momenteel nog volop in ontwik-keling zijn. Dit kan wel op een later moment overwogen worden.Dit rapport past binnen de integriteitsaanpak zoals die naar aanleiding vanhet rapport van het Wetenschappelijk Onderzoek- en DatacentrumTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 582 (WODC) naar ambtelijk-bestuurlijke integriteit is geformuleerd.2 In diebeleidsreactie is destijds aangegeven dat de analyse in het WODC rapportrichtinggevend is bij het versterken van integriteit op de eilanden. HetWODC signaleerde in het rapport kwetsbaarheden in de ambtelijke enbestuurlijke integriteit op Bonaire, Sint Eustatius en Saba waarbijoneigenlijk gebruik van bevoegdheden – door zowel ambtenaren enbestuurders – veel leek voor te komen. Het WODC constateerde tegelij-kertijd in het rapport dat deze kwetsbaarheden over het algemeen nietresulteerden in strafbare feiten, zoals corruptie en fraude. In de integri-teitsaanpak behorende bij de Agenda Goed Bestuur Caribisch Nederlandwerkt mijn ministerie momenteel samen met de eilandsbesturen vanBonaire, Sint Eustatius en Saba om extra waarborgen te creëren omintegriteit te versterken. Daarbij is mijn ministerie verantwoordelijk voorhet scheppen van wettelijke kaders en bestuurlijke randvoorwaarden voorintegriteit en zijn de eilandsbesturen zelf verantwoordelijk voor hetrealiseren van het integriteitsbeleid. Ik ondersteun de eilanden hierbij. Zoworden dit jaar inkoop- en aanbestedingsprocedures door de openbarelichamen vastgelegd en wordt ingezet op het versterken van bestuurlijkeintegriteit. Ook wordt voorzien in periodieke monitoring van integriteit. DeMonitor Integriteit en Veiligheid Caribisch Nederland zal dit jaar voor heteerst worden uitgevoerd. Ook wordt gewerkt aan de voorbereiding vanadequate wettelijke kaders die integriteit versterken, zoals de WetBevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob)in Caribisch Nederland.Deze integriteitsaanpak is zoals aangegeven verankerd in de brede aanpakvan de Agenda Goed Bestuur Caribisch Nederland. Deze aanpak bestaatuit drie pijlers. Ten eerste, het versterken van de overheden en deverbetering van dienstverlening aan burgers en bedrijven. Ten tweede, hetversterken van de instituties en het realiseren van adequate wettelijkekaders en toezicht. Ten derde worden integriteitsschendingen aangepakten wordt de weerbaarheid van de rechtstaat versterkt. Momenteel vindtde uitvoering en implementatie plaats van deze agenda. In deze agenda istoegezegd om verder te onderzoeken hoe melders van integriteitschen-dingen (inclusief klokkenluiders) beter kunnen worden beschermd.Dit onderzoek biedt concrete handvatten om melders beter tebeschermen. In het najaar volgt een uitgebreidere reactie aan uw Kamerwaarin ik aangeef hoe ik opvolging geef aan de aanbevelingen en hetrapport van SEO betrek in de integriteitsaanpak. Ik zal dan tevens inzichtgeven in de voortgang van de uitvoering van de Agenda Goed BestuurCaribisch Nederland en de nieuwe accenten die ik hierin aanbreng.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesE. van der Burg2Kamerstukken II, 2024/25, 36 600 IV, nr. 36Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 800 IV, nr. 583