Voorkomen van hoge terugvorderingen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 066BelastingdienstNr. 1443 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 december 2024De missie van Dienst Toeslagen is om vitale voorzieningen als huur,zorgverzekering, kinderopvang en zorg voor de kinderen betaalbaar temaken voor iedereen. Het is de kerntaak van Dienst Toeslagen om tezorgen voor een tijdige en juiste uitbetaling van toeslagen.Het huidige toeslagenstelsel werkt voor veel mensen goed, maar kent ookproblemen. Toeslaggerechtigden hebben te maken met een stelsel datwerkt op basis van voorschotten en jaarrecht. Kleine wijzigingen kunnendaardoor (grote) gevolgen hebben voor het toeslagrecht, waarbij de kansbestaat dat achteraf moet worden terugbetaald. Er kan veel veranderen ineen mensenleven, zoals een verandering van het inkomen of levensge-beurtenissen die impact kunnen hebben op het recht op en de hoogte vande toeslag. Dit maakt dat voor een deel van de doelgroep het stelsel wordtervaren als te complex. Het kabinet acht het noodzakelijk om langs diversesporen verbeteringen in het stelsel aan te brengen.Op lange termijn streeft het kabinet naar hervorming van het belasting- entoeslagenstelsel.1 Op middellange termijn zet dit kabinet stappen naaronder meer een nieuwe vormgeving van het kinderopvangstelsel, metdirecte financiering. Maar het is ook nodig om op korte termijn maatre-gelen te nemen. Dit doen we in beleid en in de uitvoering. Het is mijnambitie terugvorderingen significant terug te dringen in aantal en inhoogte. Over de toeslagjaren 2020–2021 kregen toeslaggerechtigden temaken met ca. 537.000 hoge terugvorderingen.2 Er is bekend dat dezeterugvorderingen kunnen leiden tot betaalproblemen en dat moet wordenvoorkomen.Daarom heeft het kabinet in het Regeerprogramma (bijlage bij Kamerstuk36 471, nr. 96) een aantal concrete maatregelen aangekondigd om hetstelsel op korte termijn te verbeteren. Om schrijnende gevallen tebeperken, wil het kabinet niet langer met terugwerkende kracht toeslagenaanpassen als gevolg van bepaalde besluiten van andere overheidsorga-1Kamerstukken II, 2024/25, 32 140, nr. 2112We spreken van een hoge terugvordering wanneer 500 euro of meer moet worden terugbe-taald, of bij kinderopvangtoeslag 1.000 euro of meer (Stand van de uitvoering 2023, p. 10 & 11.) kst-31066-1443ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 066, nr. 14431 nisaties, zoals aanpassing van de verblijfsstatus. Verder wil het kabinet datmensen met een partner die noodgedwongen afwezig is vanwegedetentie, vermissing of een vluchtsituatie het recht op toeslagen krijgenals een alleenstaande. Dit zijn belangrijke maatregelen die bijdragen aanhet verminderen van terugvorderingen. Daarnaast wil ik verder kijken naarmogelijke andere verbeteringen en vereenvoudigingsmogelijkheden dieten goede komen aan burgers.Door middel van het programma Werken in de actualiteit wordt dekomende tijd gewerkt om terugvorderingen terug te dringen. De ambitieis om te komen tot significant minder terugvorderingen zodat detoekenningszekerheid voor burgers wordt vergroot. De eerste stappen zijnhiervoor reeds gezet en worden in deze brief verder toegelicht. Tegelij-kertijd is helder dat er meer nodig is voor het daadwerkelijk fors terug-dringen van de circa half miljoen hoge terugvorderingen waar burgersjaarlijks mee worden geconfronteerd. Daarom wordt de komende tijdonderzocht of en welke aanvullende voorstellen mogelijk zijn om deambitie van meer toekenningszekerheid te verwezenlijken.Randvoorwaardelijk voor het terugdringen van hoge terugvorderingen isdat Dienst Toeslagen beschikt over kwalitatieve en actuele contra-informatie om in de voorschotfase het recht en de hoogte van detoeslag(en) correct te bepalen en het juiste bedrag aan de burger uit tebetalen. De bedoeling is om de nadelen van het huidige stelsel teverzachten. Hoge terugvorderingen zijn vaak het gevolg van significanteafwijkingen in feitelijke gegevens over bijvoorbeeld inkomen, (aantal)opvanguren of objectregistraties. Het verbeteren van de kwaliteit van dezegegevens is dan ook politieke prioriteit. Door deze feitelijke gegevens zovroeg mogelijk in het toeslagjaar betrouwbaar vast te stellen, kunnenhoge terugvorderingen worden voorkomen. In het bijzonder zijn verbete-ringen nodig in de kwaliteit van kinderopvanggegevens die noodzakelijk isvoor een betere toekenning van de kinderopvangtoeslag. Aangezienwijzigingen in het inkomen de grootste oorzaak zijn van terugvorderingenwordt een verkenning gestart naar een verbeterde registratie vaninkomens.Daarnaast wordt de toekenningszekerheid vergoot door burgers te wijzenop de noodzaak en hun verantwoordelijkheid voor het tijdig doorgevenvan wijzigingen. Dit doet Dienst Toeslagen onder andere door bredecommunicatiecampagnes als «Check, Pas aan en door» en door te werkenaan een meer doelgroepgerichte benadering. Het blijft in het huidigestelsel met een voorschotsystematiek van belang dat een burger alertblijft op het doorgeven van wijzigingen, omdat bijvoorbeeld ook in hetresterende deel van het jaar de persoonlijke situatie nog dusdanig kanwijzigen dat ook het recht op de toeslag wijzigt.Met deze brief informeer ik u over een aantal concrete verbeteringen vandienstverlenende aard die de afgelopen periode in gang zijn gezet om hetaantal hoge terugvorderingen te verminderen.Verhoogde inkomensindexering in de jaarovergangJaarlijks lopen toeslagaanvragen van burgers automatisch door in hetvolgende toeslagjaar. Bij deze jaarovergang is het belangrijk dat degegevens van burgers worden geactualiseerd. De meeste burgers krijgennamelijk jaarlijks een hoger inkomen. Veel burgers geven een teverwachte stijging van het inkomen echter niet door, waardoor in hetkomende jaar terugvorderingen kunnen ontstaan. Daarom worden iederjaar bij de jaarovergang de inkomens van toeslagaanvragers geïndexeerdconform de ontwikkeling van het wettelijk minimumloon. DienstToeslagen constateert echter dat deze ontwikkeling in veel situatiesachterblijft bij de werkelijke ontwikkeling van de huishoudinkomens vantoeslaggerechtigden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 066, nr. 14432 Voor de voorlopige toekenning van toeslagjaar 2025 zal Dienst Toeslagende inkomens met 3% extra indexeren. Hierdoor wordt gemiddeld methogere inkomens gerekend, waardoor een lager voorschot wordtuitgekeerd dan zonder deze extra indexering het geval zou zijn. Als gevolghiervan krijgen burgers een lagere terugvordering of een nabetaling inplaats van een terugvordering. Dienst Toeslagen onderzoekt vervolgensook de mogelijkheid om de indexering in de toekomst nog beter te latenaansluiten bij verschillende inkomensgroepen. Omdat gegevensgedurende het toeslagjaar per definitie onzeker zijn, behouden aanvragersaltijd de mogelijkheid om hun gegevens te wijzigen zodat hun voorschot-beschikking wordt aangepast. Het blijft belangrijk dat zij hier alert op zijnals zich wijzigingen voordoen. Ook bij de jaarovergang worden burgersdaarom met de campagne «Check, Pas aan en door» gewezen op hetbelang van het doorgeven van de juiste gegevens.Pilot muterenOm verschillende redenen lukt het burgers niet altijd om juiste gegevenstijdig door te geven. Specifiek binnen de kinderopvangtoeslag ontstaan demeest hoge terugvorderingen doordat ouders voor te veel aangevraagdeopvanguren toeslag ontvangen. Daarom zijn sinds 2022 kinderopvangor-ganisaties verplicht maandelijks gegevens te leveren aan DienstToeslagen over het aantal genoten opvanguren. Op basis van degegevens van kinderopvangorganisaties en inkomensgegevens vanburgers, signaleert Dienst Toeslagen eerder afwijkingen en attendeertburgers hierop. We zien echter dat niet iedere burger naar aanleiding vandeze attendering daadwerkelijk de gegevens in de aanvraag wijzigt. Omdeze burgers toch ondersteuning te bieden in het voorkomen van eenhoge terugvordering, heeft Dienst Toeslagen een pilot uitgevoerd om indeze gevallen zelf de gegevens van de burger te wijzigen.Via de «Update stand van zakenbrief Dienst Toeslagen» van 12 april 2024is uw Kamer ingelicht over deze «pilot muteren».3 Afgelopen septemberzijn hier enkele Kamervragen over beantwoord.4 In de pilot muteren pastDienst Toeslagen ambtshalve inkomens- of kinderopvanggegevens aanals uit beschikbare gegevens blijkt dat een te hoog voorschot wordtuitgekeerd én de burger niet reageert op het een verzoek de gegevens aante passen. Zo voorkomen we dat een te hoog voorschot langer doorloopten achteraf verrekend moet worden. Hoge terugvorderingen worden zovoorkomen of beperkt. In totaal hebben ruim 12.000 burgers een briefontvangen met een aankondiging tot de ambtshalve wijziging. Circa 2.500burgers hebben daarna zelf hun gegevens nog aangepast of aangegevenvan de wijziging door Dienst Toeslagen af te willen zien. Uiteindelijk heeftDienst Toeslagen in september bij bijna 10.000 burgers het voorschotambtshalve aangepast. Er wordt een effectmeting gedaan en de pilotwordt geëvalueerd. Ik verwacht de resultaten hiervan begin 2025 met uwKamer te kunnen delen.Gebruik vermogensgegevens in de jaarovergangVoor de huurtoeslag, zorgtoeslag en het kindgebonden budget geldt eenvermogensgrens.5 Huishoudens met een vermogen boven deze grens,3Kamerstukken II 2023/24, 31 066, nr. 1372.4Aanhangsel Handelingen 2023/24, nr. 2484 (Antwoorden op vragen van het lid Dijk over hetbericht «Dienst Toeslagen gaat zélf toeslagen verlagen bij foute aanvraag bij burgers die nietreageren op belletjes»).5In 2024 voor de zorgtoeslag en het kindgebonden budget € 140.213 voor één- en € 177.301voor tweepersoonshuishoudens. Voor de huurtoeslag € 36.952 voor één- en € 73.904 voormeerpersoonshuishoudens.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 066, nr. 14433 hebben geen recht op deze toeslagen. Dit zorgt jaarlijks voor hogeterugvorderingen, omdat het vermogen pas bij de definitieve toekenningwordt vastgesteld aan de hand van de aangifte inkomensbelasting in hetjaar volgend op het jaar waarop de toeslag betrekking heeft. Er is dan aleen heel jaar aan voorschotten verstrekt. Voor de voorlopige toekenningvan toeslagjaar 2025 neemt Dienst Toeslagen bij de jaarovergang hetmeest recente vermogensgegeven in de aanvraag op als dit vermogenboven de € 200.000 ligt én er in het jaar ervoor ook een vermogen bekendwas bij Dienst Toeslagen6. Uit analyse blijkt namelijk een hoog vermogenin aansluitende jaren een goede voorspeller van vermogen in de toekomstis. Voor deze huishoudens wordt het voorschot op basis van het te hogevermogen berekend op € 0. Zo wordt voorkomen dat mogelijk eenonterecht voorschot wordt uitgekeerd en een hoge terugvorderingontstaat. Naar verwachting registreert Dienst Toeslagen met deze actievoor circa 7.500 burgers een vermogen in de aanvraag. De aanvraagwordt niet stopgezet en de aanvrager behoudt de mogelijkheid om hetvermogensgegeven zelf te wijzigen. Op die manier kan de aanvrager tocheen voorschot ontvangen als bijvoorbeeld in werkelijkheid het vermogenvoor de jaarovergang sterk is gedaald. Overigens gebruikt DienstToeslagen bij de definitieve toekenning uiteindelijk het vastgesteldevermogensgegeven door de Belastingdienst en wordt de toeslagnabetaald als blijkt dat het vermogen toch binnen de vermogensgrensvalt.Voorzichtig voorschotMomenteel verken ik de mogelijkheid om burgers de keuze te geven eeniets lager voorschot te ontvangen. Hierdoor kunnen burgers het risico opeen terugvordering beperken of kan terugvordering in zijn geheel wordenvoorkomen. Uit onderzoek blijkt dat burgers liever eerst te weinigontvangen met een nabetaling als gevolg, dan risico lopen om te wordengeconfronteerd met een hoge terugvordering. Met de mogelijkheid omeen lager voorschot te ontvangen, krijgen burgers meer grip op het risicodat zij lopen met betrekking tot het eventueel terugbetalen van eenvoorschot. Naar verwachting zal de optie van een zogenaamd «voorzichtigvoorschot» voor specifieke groepen burgers leiden tot een lagereterugvordering of een kleine nabetaling, bijvoorbeeld omdat het inkomenfluctueert en zij (nog) niet goed in staat zijn hun inkomen in te schatten ofdie als gevolg van een terugvordering in het verleden huiverig zijn omtoeslagen aan te vragen. Bij de definitieve toekenning ontvangen dezeburgers altijd de volledige toeslag waar zij recht op hebben. Het is daarbijwel de vraag hoe laag het voorschot moet zijn om hoge terugvorderingensignificant terug te dringen en hoe kan worden voorkomen dat burgers alsgevolg van een lager voorschot niet kunnen voorzien in hun maandelijkselasten. De komende periode wordt onderzocht hoe de optie van eenvoorzichtig voorschot kan worden vormgegeven. Ik zal uw Kamer naderinformeren als meer informatie beschikbaar is.Met bovengenoemde verbeteringen worden belangrijke stappen gezet omhet aantal hoge terugvorderingen terug te dringen. Ik ga hier de komendekabinetsperiode mee verder. Daarbij span ik mij op de korte termijn invoor het zoveel mogelijk oplossen van de problemen van het huidigetoeslagenstelsel en werk ik parallel aan het voorbereiden van dehervorming van het toeslagenstelsel.De Staatssecretaris van Financiën,T. van Oostenbruggen6Dienst Toeslagen ontvangt jaarlijks van alle aanvragers het vermogensgegeven van deBelastingdienst boven de vermogensgrens in de huurtoeslag / de oude box 3-grens.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 066, nr. 14434