Voortgang strategische aanpak batterijen 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 209Schoon en zuinigNr. 262 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 december 2024Met deze brief wordt de Tweede Kamer, mede namens de Minister vanInfrastructuur en Waterstaat, de Minister voor Buitenlandse Handel enOntwikkelingshulp, de Minister van Economische Zaken en de Ministervan Klimaat en Groene Groei, geïnformeerd over de gemaakte voortgangvan de Nederlandse batterijenstrategie in 2024.1Gezien het grote belang van batterijen voor de energie- en mobiliteitstran-sitie en de daarmee samenhangende toename van het aantal batterijen inde samenleving, is een gecoördineerde aanpak binnen de overheidnoodzakelijk. In 2020 is daarom de Nederlandse batterijenstrategie vanstart gegaan. Batterijen zijn onmisbaar voor de energietransitie en voor deverduurzaming van de mobiliteit. Tegelijk geeft deze ontwikkeling demogelijkheid om de strategische onafhankelijkheid van Nederland teverbeteren. Met meer elektrificatie kan Nederland beter in de eigenenergiebehoefte voorzien. De overgang gaat ook met uitdagingengepaard. Over de hele batterijwaardeketen zal de snelheid niet overalhetzelfde zijn. Dit kan leiden tot bijvoorbeeld fluctuaties in grondstoffen-prijzen. Los van fluctuaties is de algemene trend dat de groei vanaantallen batterijen zich doorzet. Het doel van de batterijenstrategie is omde toename van het gebruik van batterijen in de samenleving veilig,verantwoord en duurzaam te laten verlopen en de kansen ervan slim tebenutten.De strategische aanpak heeft vijf pijlers: (1) grondstoffen, (2) circulariteit,(3) veiligheid, (4) economische perspectieven en (5) het energiesysteem.Onder deze pijlers vallen diverse acties, waarbij de meeste doorlopendzijn. In de onderstaande tabel zijn de belangrijkste acties en de verant-woordelijke ministeries genoemd. In deze brief staat op hoofdlijnen eentoelichting per pijler over de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied1Zoals toegezegd in de Kamerbrief over de voortgang van de batterijenstrategie in 2023,Kamerstuk 31 209, nr. 249. kst-31209-262ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 209, nr. 2621 van batterijen, de voortgang van acties en de voorgenomen stappen voorkomend jaar. In de bijlage bij deze brief is de voortgang per actiegedetailleerder beschreven. Bij elke pijler is dit jaar vooruitgang geboekt.Tegelijk zullen de ontwikkelingen de komende jaren doorgaan en blijftinzet op de batterijenstrategie nodig.PijlerActieWieGrondstoffen1. Bevorderen leveringszekerheid grondstoffenEZ, BHO, IenW2. Bevorderen verantwoorde winningBHOCirculariteit3. Implementeren EU-BatterijenverordeningIenW4. Uitvoering producentenverantwoordelijkheidIenW5. Verminderen batterijbranden bij afvalverwerkersIenW6. Stimuleren circulaire batterijenEZ, KGG, IenWVeiligheid7. Verbeteren kennis veiligheidIenW, JenV, VRO8. PGS 37–1 en 37–2 verankeren in OmgevingswetIenW9. Stimuleren Safe-and-Sustainable-by-DesignIenW10. Kenbaarheid veiligheid en regelsIenWEconomische perspectieven11. Bevorderen uitwisseling kennis en samenwerking in de batterijensectorEZ, KGG, IenW12. Stimuleren innovatieEZ, KGG, IenW13. Stimuleren NL participatie in EU-programma’sEZ14. Versterken bilaterale samenwerkingEZ, KGG, IenW15. Invoeren EV-batterijcheckIenW, EZ, KGG16. Vaststellen internationale standaarden laadpalenIenW, KGG17. Opleiden personeel op batterijgebiedEZ, SZW, OCWEnergie-systeem18. Stimuleren innovatie energiedienstenKGG, VRO19. Inzetten flexibiliteit in het energiesysteemKGG, IenW, VRO20. Onderzoek wegnemen dubbele heffing energiebelasting batterijopslagFIN, IenW Pijler 1: GrondstoffenIn 2024 heeft het kabinet kansen in kaart gebracht om de leveringsze-kerheid van kritieke grondstoffen voor batterijen te vergroten en de positievan Nederlandse bedrijven in de keten te versterken. Het versterken vande leveringszekerheid vindt plaats onder de Nationale grondstoffenstra-tegie (NGS). Zo wordt onder meer rond de jaarwisseling het NederlandsMaterialen Observatorium (NMO) gelanceerd. Verder is per 1 maart 2024de heer Allard Castelein als Speciaal Vertegenwoordiger Grondstoffen-strategie benoemd. Ook op het vlak van internationale en bilateralesamenwerking op het gebied van kritieke grondstoffen zijn in 2024verdere stappen gezet. Complementair aan de NGS is de Europese CriticalRaw Materials Act (CRMA). Deze is voorjaar 2024 van kracht geworden.Hierin zijn verschillende kwantitatieve doelstellingen opgenomen om deleveringszekerheid van kritieke grondstoffen richting 2030 te verhogen,onder meer via het doel dat recycling voorziet in 25 procent van dejaarlijkse Europese vraag naar kritieke grondstoffen. Zoals in het regeer-programma (bijlage bij Kamerstuk 36 471, nr. 96) is aangegeven, start hetkabinet met een traject gericht op het aanleggen van reserves voorTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 209, nr. 2622 kritieke grondstoffen. Hier wordt ook gekeken naar de mogelijkheid vaneen Europees stelsel onder de CRMA2.De inspanningen om tot een verantwoorde winning van batterijgrond-stoffen te komen zijn in 2024 voortgezet. Onder meer zijn de eersteprojecten gestart onder het European Partnership for ResponsibleMinerals. Daarnaast is er een expertsessie georganiseerd met hetmaatschappelijk middenveld en kennisinstellingen met betrekking tot deverschillende handelingsperspectieven, zoals geïdentificeerd in de NGS.Pijler 2: CirculariteitEen verbeterde circulariteit verhoogt het aanbod aan grondstoffen envermindert de benodigde primaire gewonnen grondstoffen en deecologische en CO2-voetafdruk van batterijen. Vorig jaar heeft mijnvoorganger de Kamer uitgebreid geïnformeerd over de EuropeseBatterijenverordening die toen aangenomen is. Vanaf 18 februari 2024 zijnde wettelijke eisen in de verordening officieel van toepassing in alleEU-lidstaten. Circulariteit staat in de verordening centraal. De EuropeseCommissie richt zich nu op de praktische uitwerking van de verordening,door diverse uitvoerings- en gedelegeerde handelingen in meer uitge-werkte regels om te zetten. Ook in het Nederlandse recht moetenbepalingen worden geïmplementeerd via een uitvoeringsbesluit. Hetontwerp van een uitvoeringsbesluit ter implementatie van de Batterijen-verordening zal in het eerste kwartaal van 2025 aan de Kamer wordengestuurd. Daarnaast is er blijvende inzet op het verbeteren van deproducentenverantwoordelijkheid en het verminderen van batterijbrandenbij afvalverwerkers.De Europese Batterijenverordening vormt een goed startpunt om totcirculaire batterijen te komen. Om te zorgen voor een goede invulling enuitvoering in de praktijk is er dit jaar gewerkt aan levensduurverlenging,het ontwikkelen van recyclingcapaciteit en innovatie om de hoeveelheidbenodigde kritieke grondstoffen te verminderen. Zo worden Batterijen alsproductgroep uitgewerkt in de context van het Nationaal ProgrammaCirculaire Economie en de Nationale Grondstoffenstrategie. Hiervoor iseen expertteam geformeerd met vertegenwoordigers uit het bedrijfslevenen wetenschap. Dit team ontwikkelt een routekaart op circulaire enweerbare batterijen, inclusief concrete stappen in samenwerking met debatterijensector. Dit wordt gedaan in samenhang met het dit jaar gestarteNationaal Groeifonds (NGF)-programma Material Independence &Circular Batteries. Onder het NGF-programma wordt bijvoorbeeldmateriaalraffinage en recyclingtechnologie ontwikkeld. Met deVoorjaarsnota 2024 zijn door de voormalig Minister van EconomischeZaken en Klimaat middelen toegekend om deze innovaties te onder-steunen.Pijler 3: VeiligheidVeiligheid blijft een prioriteit binnen de batterijenstrategie. Het isnoodzakelijk om door te gaan met het vergroten van kennis overveiligheid en te zorgen dat de benodigde kennis bij de relevante actorenterecht komt. Waar nodig wordt ook regelgeving aangepast.Het Ministerie van VRO heeft het Nederlands Instituut Publieke Veiligheidopdracht gegeven om een onderzoek uit te voeren naar de brandvei-ligheid van thuisbatterijen in woningen. Ook is de Werkgroep Brandvei-ligheid van Lichte Elektrische Voertuigen opgericht. Verder informeerde2Kamerstuk 32 852, nr. 319Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 209, nr. 2623 mijn voorganger de Kamer vorig jaar over de publicatie van tweerichtlijnen in de Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS 37–1 en 37–2)3.Dit zijn technische richtlijnen voor bedrijven en overheden om de risico’ste beperken van lithium-ion batterijen in Energie Opslag Systemen (EOS)en de bedrijfsmatige opslag van lithium-ion batterijen en accu’s. Hetvoornemen is dat deze richtlijnen in 2026 zijn verankerd in deOmgevingswet. Bedrijven en overheden kunnen deze richtlijnen nu algebruiken. Op de website van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO)wordt uitgelegd welk instrumentarium de Omgevingswet hiervoor biedt.4Het concept van Safe-and sustainable-by-design (SSbD) is een belangrijkconcept om de veiligheid en duurzaamheid van batterijen te bevorderen.SSbD houdt in dat in een zo vroeg mogelijk stadium van het product- enprocesontwikkeling de veiligheid en duurzaamheid worden meegewogenin het ontwerp. Om dit concept specifiek voor batterijen verder teontwikkelen laat het Ministerie van IenW het RIVM in 2025 een naderonderzoek uitvoeren.Pijler 4: Economische perspectievenInnovatie is belangrijk om onze welvaartspositie in een veranderendewereld te behouden en uit te breiden. Vanuit Azië en Noord-Amerika zienwe veel ontwikkelingen op het gebied van batterijen, terwijl we in Europageen dominante positie hebben in de batterijwaardeketen. Gezien hetbelang voor ons toekomstig verdienvermogen is batterijtechnologieopgenomen als één van de tien prioriteiten binnen de Nationale Technolo-giestrategie5, als onderdeel van de technologie Energy Materials.Om het Nederlandse batterij-ecosysteem en de bijbehorende waardeketente versterken heeft mijn voorganger in 2022 samen met experts vankennisinstellingen en bedrijven de Actieagenda Batterijsystemen6opgesteld. De uitvoering van de Actieagenda Batterijsystemen ligt bij debetrokken bedrijven en kennisinstellingen, maar wordt ondersteund doorhet Rijk en de Topsectoren. Een grote bron van financiële middelen voorde uitvoering van de Actieagenda zijn programma’s uit het NationaleGroeifonds (NGF). Zo is het programma Material Independence & CircularBatteries, met een budgetomvang van € 296 miljoen subsidie, dit jaar vanstart gegaan. Het Battery Competence Cluster-NL (BCC-NL) speelt eencentrale rol in de ontwikkeling van het Nederlandse batterij-ecosysteemen heeft een coördinerende rol in het NGF-programma.Via motie 36 259, nr. 14, van Kamerleden Van der Lee en Piri heeft deKamer verzocht te onderzoeken hoe Nederland proactief kan deelnemenaan de Europese alliantie voor batterijen (EBA). De EBA is een samenwer-kingsverband tussen enerzijds de Europese Commissie en anderzijds deBatteries European Partnership Association (BEPA). De BEPA bestaat uitbedrijven, kennisinstellingen en sectororganisaties. In overleg metBCC-NL beogen wij dat BCC-NL toetreedt tot de BEPA. Daarbij zijn eenaantal Nederlandse bedrijven en een instelling al individueel lid van deBEPA. Het kabinet geeft hiermee uitvoering aan deze motie.Een belangrijke schakel voor de verdere ontwikkeling van de Nederlandsewaardeketen en het verzilveren van het verdienpotentieel op batterijtech-nologie is internationale en bilaterale samenwerking. Daarom zijn in 2024innovatie-, handels- en economische missies georganiseerd, onder meer3https://publicatiereeksgevaarlijkestoffen.nl/4https://iplo.nl/thema/externe-veiligheid/pgs-37-1-37-2-houden-wijziging-bal.5Kamerstuk 33 009, nr. 140.6Kamerstuk 31 209, nr. 239.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 209, nr. 2624 om kansen te verkennen en bedrijven de gelegenheid te geven om hunactiviteiten in het buitenland uit te rollen. Voor 2025 blijft inzet opbilaterale samenwerking belangrijk om de Nederlandse economischekansen te vergroten en onze strategische onafhankelijkheid te versterken.Voor gebruikers van de grotere type batterijen, zoals in elektrisch vervoer,is het belangrijk om te weten wat de gezondheidsstatus van de batterij is.Via motie 32 813, nr. 751, van Kamerlid Peter de Groot heeft de Kamerverzocht om een uniforme batterijcheck in te voeren en inzichtelijk temaken hoe deze batterijcheck door de consument zelf gedaan kan wordengedurende de levensduur van het batterijpakket. Via de Batterijveror-dening wordt met een typegoedkeuring na invoering van Euro 7 inzicht inde gezondheidsstatus van het batterijpakket verplicht. De markt biedtinmiddels een breed scala aan merkonafhankelijke en universelebatterijmeetsystemen aan. De motie wordt hiermee als afgedaanbeschouwd en deze actie vanuit de batterijenstrategie is daarmeeafgerond.Pijler 5: EnergiesysteemIn een volledig CO2-vrij elektriciteitssysteem is vooral sprake van beperktregelbare en variabele bronnen, namelijk zon en wind. Door eigen opweken interconnectie van het elektriciteitsnet met andere landen in Europa iser een grotere strategische onafhankelijkheid van onze energievoor-ziening. Dit toekomstige energiesysteem vraagt ook om meer flexibiliteit,batterijen zijn hier één van de oplossingen voor. Batterijen kunnen, doorop de juiste momenten flexibiliteit te leveren, een rol spelen in hetoplossen van netcongestie en het waarborgen van leveringszekerheid inhet toekomstig energiesysteem. In alle gevallen is het belangrijk ombatterijen congestieneutraal aan te sluiten en dus netcongestie niet teverergeren. Een belangrijke stap hierin voor grootschalige batterijen is hettijdsduurgebonden transportrecht (ATR85), waarbij aangeslotenen eenkorting krijgen op de nettarieven in ruil voor aanpassing van het netge-bruik. Via de pijler energiesysteem ligt er een belangrijke link met deRoutekaart Energieopslag. Vanuit de Routekaart wordt gewerkt aan eenupdate waarover de Kamer eveneens eind 2024 wordt geïnformeerd.Net als afgelopen jaren ontwikkelt de batterijensector zich snel. Dit biedtkansen voor Nederland. Het benutten ervan versterkt tegelijk ook destrategische onafhankelijkheid, zeker in Europees verband. In lijn met deNederlandse grondstoffenstrategie zetten wij onder andere in op hetstimuleren van innovatie en het bevorderen van circulariteit. Hetbatterij-ecosysteem in Nederland kent veelbelovende startups en debedrijven worden steeds volwassener. Naast de economische aspectenwil het kabinet de veiligheid en duurzaamheid van batterijen verderverbeteren. Eind 2025 wordt de Kamer wederom over de voortgang vande Nederlandse batterijenstrategie geïnformeerd.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,C.A. JansenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 209, nr. 2625