Reactie op verzoek cie inzake draagvlakversterking buitenlands beleid

31700VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar2009Nr.102BRIEFVANDEMINISTERVANBUITENLANDSEZAKENAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,28mei2009GraagbiedikuhierbijdereactieaanophetverzoekvandevastecommissievoorBuitenlandseZakenvan5december2008metkenmerk08-BuZa-B-130inzakedraagvlakversterkingbuitenlandsbeleid.DeministervanBuitenlandseZaken,M.J.M.VerhagenTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1317540809tkkst31700-V-102ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1021 DRAAGVLAKVERSTERKINGBUITENLANDSBELEIDGaarnevoldoeikaanuwverzoekominzichttegevenindeactiviteitendiezijnondernomenophetpuntvanversterkingvanhetdraagvlakvoorhetbuitenlandsbeleidinNederland.1.InleidingDeregeringheeftvanmeetafaanbenadruktdatzijzichinspantvooreenbuitenlandsbeleidwaarinNederlanderszichherkennen:eenbuitenlandsbeleiddatdebelangenvanNederlandenNederlandersdient.WanteenveiligerenwelvarenderwereldisinhetbelangvanNederland.IndezetijdvanglobaliseringgeldtmeerdanooitdatdetoekomstvanNederlandnietloskanwordengezienvanwatzichomonsheenafspeelt.Datgeldtnatuurlijkvooronzeeconomischebelangen.Omdatweonzeboterhamvooreenbelangrijkdeelinhetbuitenlandverdienen,iseenactiefbuitenlandsbeleidnodig:onderandereomdestimuleringvandeeconomiewereldwijdaantepakken,dewereldhandelgaandetehoudenendetoevoervanbetaalbareenergieveiligtestellen.Maardatgeldtevenzeervoordeanderegrensoverschrijdendeuitda-gingendiedeglobaliseringmetzichmeebrengt,zoalsondermeeronzeveiligheid,hetklimaat,envoedselveiligheid.DitzijnstukvoorstukzakendieNederlandenNederlandersdirectrakenenwaarburgersbaathebbenbijeenactieveinternationaleopstellingvanNederland.Intijdenvaneconomischetegenspoedishetbegrijpelijkdatmensenoplossingendichtbijhuiszoeken.Maarjuistdaaromishetbelangrijkdatzijgoedgeïnformeerdzijnoverwatdevoordelenzijnvaneenactiefbuitenlandsbeleid.Omdathetbuitenlandvoorvelenletterlijkenfiguurlijkverwegis,ishetnoodzakelijkomdrempelsteverlagenentestrevennaareengroteretransparantie.Deafgelopentijdzijnerdanookflinkwatinitia-tievengenomenomjuistookdiegroepentebereikendietraditioneelverderwegstaanvanhetbuitenlandsbeleid.OokuwKamerisvandenoodzaakdaarvandoordrongen,getuigeondermeerdeaanvaardemotie(TweedeKamer,31200V,Nr.23),waarinderegeringwordtverzochtomdekennisonderdebevolkingtenaanzienvandeontwikkelingeninhetbuitenlandenhetbuitenlandsbeleidtevergroten.Ikgeefuhierondereenoverzichtvandegehanteerdecommunicatie-strategieen–belangrijker–vandeindatkaderondernomenactiviteiten.Ikrichtmedaarbijmetnameophetbuitenlandsbeleidinbredezin.DeministervoorOntwikkelingssamenwerkingheefteeninventarisatielatenuitvoerennaardraagvlakactiviteitenophetterreinvanontwikkelingssa-menwerking.HijheeftuwKamerhieroverop11meijl.geïnformeerd.SpecifiekoverdeEuropacommunicatieinformeerdedestaatssecretarisvoorEuropeseZakenuwKamerreeds,ondermeermiddelsdebriefvan7december2007(TweedeKamer,31202,Nr.9),alsmedetijdensdiversedebatten.2.UitgangspuntenvandecommunicatieaanpakUitonderzoeknaardebelevingvanmaatschappelijkethema’sblijktkeeropkeerdatdeinternationaleproblematiekniethoogopdeagendavandeburgerstaat.Deaandachtgaat–begrijpelijk–vooraluitnaarzakendieinhetdagelijkslevendirectmerkbaarenvoelbaarzijn,zoalszorg,werkenveiligheid.Alsweeengroterezichtbaarheidenbetrokkenheidwillenreali-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1022 serenbijhetbuitenlandsbeleid,danzullenweaansluitingmoetenvindenbijdedenk-enbelevingswereldvanhetNederlandsepubliek.Dekernboodschapdieaandebasisligtvanallecommunicatieactiviteitenis:eenactiefbuitenlandsbeleidisinhetbelangvanNederlandendeNederlander.Indeuitwerkingvandecommunicatiestrategieishetstartpuntopinieon-derzoekenmediaanalysemetbetrekkingtotdeprioritairethema’svanhetbuitenlandsbeleid.Daarnaastwordtverdiepingsonderzoekverricht(veelalindevormvanfocusgroepen)omdecommunicatiebeteraantekunnenlatensluitenopdekennisenbelevingswereldvandedoel-groepen.Degroteuitdagingdaarbijisomanderedandetraditioneledoelgroepentebereiken.Vanoudsherrichttedecommunicatievanhetministeriezichophet«Haagsewereldje»endemediadiebijdiedoelgroeppassen.WeziendegevolgendaarvanteruginonderzoekenonderNederlandseburgers:Menkentweinigprioriteittoeaanhetbuitenlandsbeleidenerisdusweinigdraagvlakvoor.Hetbuitenlandsbeleidisvoorveleneen«vervanmijnbedshow».Thansproberenwenadrukkelijknieuwedoelgroepentebereikenzoalsjongerenengroependienietvanhuisuiteensterkebelangstellinghebbenvoorbuitenlandsbeleid.Daarhoortbijdatwenieuweinstru-mentenontwikkelen(bijv.rentanambassador),anderekanalenaanboren(twitter),eninonzecommunicatiemeerplaatsinruimenvoornieuwemediaenbeeldengeluid.OokgeloofiksterkinhetpersoonlijkbetrekkenvanNederlandersbijhetbuitenlandsbeleid,zoalsdoorhetmeenemenvanjongerenopreis,hetvoerenvangesprekkenmetleerlingenoverzakenalskinderarbeidetc.MaaralswebeterwillenaansluitenopwensenenzorgenvanNederlan-ders,danmoetenweookwetenwathenraaktenbeweegt.Medeomdieredeniseind2007eennulmetingverrichtnaardebelevingvandeburgertenaanzienvanhetbuitenlandsbeleid.Dezemetingiseind2008herhaald.Dezeonderzoekengeveneengoedinzichtindethema’svanbuitenlandsbeleiddieindebelangstellingstaanvandeburger.Daarnaastbevestigdehetonderzoekdathetbuitenlandenhetbuitenlandsbeleidmeergaanlevenalsereennationaledimensieaangegevenkanwordenenmenzicheenconcretevoorstellingkanmakenvanwathetbeleidople-vertvoorNederlandendeNederlander.Ookweesdemetinguitdatereenverbandistussenkennisentevredenheid:hoebetermenopdehoogteis,hoetevredenermenisoverhetbeleid.Voordecommunicatieaanpakbetekentditdatveelmeerdanvroegergeprobeerdwordtomdeinhoudvanhetbuitenlandsbeleidendaaraangerelateerdegebeurtenissentekoppelenaandebelevingswereldvandeburgerendemeerwaardediehetbeleidvoorhemoplevert.Verderwordenactiviteitenontplooidgerichtophetvergrotenvandekennisvanhetbuitenlandsbeleid.Thematischsluitdecommunicatieaanopdebeleidsprioriteitenvanderegeringendeinformatiebehoeftevandeburger:economie,mensen-rechten,vredeenveiligheid,Midden-Oostenenconsulairedienstverle-ning.Juistnuishetookvanbelangomdeeconomischedimensiegoedoverhetvoetlichttebrengen.MethetministerievanEconomischeZakenwordtintensiefsamengewerktindecampagne«Promotiedienstverleningpostennet».DezecampagneisonlangsgestartdoordeDutchTradeBoardenrichtzichophetNederlandsebedrijfsleven.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1023 3.Watdoenweconcreet?OnderzoekIkrefereerdealaandenul-enéén-metingdieeind2007eneind2008plaatsvonden.Daarnaastvindtopdeelonderwerpenverdiependonder-zoekplaats,zoalsbijv.metbetrekkingtotmensenrechten.Hetonderzoekisveelalkwantitatiefvanaard,maarerwordtdaarnaastregelmatiggebruikgemaaktvanfocusgroepen.Ookmedia-analysehoorttothetvasteonderzoeksinstrumentarium.Onlangsisgestartmeteenmedia-publieksmonitor,eeninstrumentwaarbijopinieonderzoekenmedia-analyseaanelkaarzijngekoppeld.BeteraansluitenopdeinformatiebehoeftevanburgerenbedrijfslevenDeconsulairedienstverleningstaatvanallethema’swaarschijnlijkhetdichtstbijdeburger.Zobehorendereisadviezentotdebestbezochteonderdelenvanwww.minbuza.nl.Indecommunicatierichtenweonsvooralopdienstverlening(watkanmenvanBuitenlandseZakenwelennietverwachten?)enoppreventie.Indatkaderwerkthetministerieonderanderevianetwerkbijeenkomstennauwsamenmetorganisatiesuitdereiswereld,hetverzekeringswezenenparticuliereorganisatiesomdecommunicatiebeteropelkaaraftestemmenenopdiemanieronzedoel-groepenbeterteinformeren.Naasthetaanbiedenvanalgemeneinformatie(ondermeerviadejaar-lijkse«WijsopReis»campagne),ontwikkelenweactiviteitenwaarbijmensenwordengewaarschuwdvoordegevolgenvandrugssmokkel.VoordehoogsteklassenvanVMBO,HAVOenVWOwerdhetlespakket«Datzalmijnietoverkomen»gemaakt.Hetgeeftinzichtinderisico’sengevolgenvandrugssmokkel.Ookzelfvraagikhierbijoptredensinhetlandregelmatigaandachtvoor.Televisieiseenbelangrijkmediumombepaaldedoelgroepentebereiken.Denkdaarbijaandetv-serie«Vreemdetralies»,waarinaandehandvanpersoonlijkeervaringenvaninhetbuitenlandgedetineerdeNederlandersinformatiewordtgegevenoverwatmenvandeconsulairedienstverle-ningmagverwachten.Financieringvanomroepprogramma’sisechtersinds1augustus2008inbeginselnietmeermogelijk,ondermeervanwegedevreesvanuwKamervooroneigenlijkebeïnvloedingdoordeoverheid.Waarmogelijkwordtmetandereministeriesenoverheidsinstantiessamengewerkt,bijv.doorvoorinformatienaarelkaarswebsitesdoorteverwijzen.MeernadrukopandersoortigemediaDecommunicatieoverhetbuitenlandsbeleidwastraditioneelgerichtopeenveelalhogeropgeleidpubliek.Degekozencommunicatiekanalenweerspiegeldendit:eengrotenadrukopgeschrevenmedia,endaar-binneneensterkefocusopdemediaconsumptievanditsegment.DatdezeaanpakhetdraagvlakonderdeNederlandsebevolkingvooreenactiefbuitenlandsbeleidniettengoedekwam,laatzichmakkelijkraden.Tekenendwasindatopzichtdemassalenee-steminhetreferendumoverhetEuropeseGrondwettelijkVerdrag.BZzoektnuactiefnaarmediakanalenomgroepentebereikendiedoordetraditionelemedianietofnauwelijkswordenbereikt.OpdiemanierTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1024 brengenwehetbuitenlandsbeleidbinneninhetdagelijkslevenvanburgers.NieuwemediaDeinzetvannieuwemediavormteenbelangrijkenieuweontwikkeling.Vooraljongemediaconsumentenhalensteedsmeernieuwsenmeningenuitinteractieve,persoonlijkedigitalenetwerken.Beeldwordtbelangrijkerdanhetgeschrevenwoord.ZobenikruimeenhalfjaargeledenbegonnenmetTwitter,eencommunicatiemiddelwaarbijzeerkorteberichtenkunnenwordenuitgewisseld.Inmiddelshebbenzichalmeerdan10000volgersaangemeld.Viadeonlangsvernieuwdewebsitewww.hierisministerverhagen.nlistevolgenwaardeministervanBuiten-landseZakenzichbevindtenwathijdoet.Zomaakjebuitenlandsbeleidconcreetenstajeindirectcontactmetdesamenleving.Ookwordeneropdeinternetsitevanhetministeriesindsruimeenjaarnieuwsberichtengeplaatstoveractueleontwikkelingenenbuitenlandsbeleid.Desitetrektnuruim2,5miljoenbezoekersperjaar.Overeenaantalmaandenzaldesitewordenvernieuwd.Erzijnverderplannenomdesitemultimedialerensocialertemaken.Viadesitesvanonzeposteninhetbuitenlandwordennietalleenbuiten-landers,maarookinhetbuitenlandwonendeNederlandersbereikt.Ditjaarnogzalhetmerendeelvandezesitesineennieuwjasjequavormge-vingeninhoudwordengestoken.Hetzogenaamdepostenwebtrekteven-eenscirca2,5miljoenbezoekersperjaar.Buitenlandsbeleideen«persoonlijkgezicht»gevenDetraditionelemaniervancommunicerenvanBZwasvaakambtelijk,weinigpersoonlijkentekstgericht.Persoonlijkcontactisechtervanonschatbarewaardeinhetoverdragenvaninformatieenhetverschaffenvankennis.Ikhebopeenaantalbuitenlandsereizenjongerenmeegenomenomhenopeenheeldirecteenpersoonlijkemanierinaanrakingtebrengenmetbuitenlandsbeleidindepraktijk.Hetgingomreizennaarresp.hetMidden-Oosten,Genève,MarokkoenAlgerije,deGolf,en–samenmetdeministervoorOntwikkelingssamenwerking–Sudan.Viahuneigennetwerkenenopjongerengerichtemediahebbenzijhunervaringenmetanderengedeeld.In2008werdhetprogramma«rentanambassador»gelanceerd.Instel-lingen,scholenenverenigingenkunnenonzeambassadeurs–alsdezevoorwerkofverlofinNederlandzijn–uitnodigenvooreenspreekbeurtofdiscussie.Hetprogrammadienttweedoelen:hetdraagtbijaaneenbeterbegripvanhetbuitenlandsbeleid,enhetsteltdeambassadeursinstaatombetervoelingtehoudenmetdeNederlandsemaatschappij.Hetlaatstehalfjaarwerdenzo’ntwintigambassadeursviaditprogrammaineigenlandingezet.Viahetprogramma«ooginoogmetBZ»kunnengroepeneenbezoekbrengenaanhetministerie.Inditkadervondenerin200822bezoekenplaats.Hetaantaldeelnemersbeliepzo’n600personen.Ophetgebiedvanmensenrechtengafikzelfonlangseengastlesaanschoolkinderenoverkinderarbeid.AlsgastredacteurvanEenvandaagwijddeikmijnrapportageeveneensaanhetthemamensenrechten.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1025 KenniseneducatieZoalsbekendnamikenigetijdgeledenhetinitiatiefomeenlespakketmensenrechtenvoorscholentelatenontwikkelen.DaarnaastvoerikoverlegmetmijncollegavanOCWomtebevorderendatmensenrechtenookopstructurelewijzeinhetonderwijscurriculumwordenopgenomen.Uwkamerstemdeop18decemberjl.inmeteenmotieoverhetbelangvanmensenrechteneducatie.DitnaaraanleidingvaneenonderzoekvanhetPlatformMensenrechteneducatiewaaruitbleekdatmensenrechtenonvoldoendeinhetonderwijsterugkomen.IkstelmetgenoegenvastdathetPlatformMensenrechteneducatieheeftaangegevendathetministerievanBuitenlandseZakeneen«bijzonderconstructieverol»heeftgespeeldinhetbevorderenvandediscussieovermensenrechteneducatieinonsland.Eenlespakketwerdookontwikkeldoverhetthema«vredeenveiligheid»endanspecifiekgerichtopdeNederlandsebetrokkenheidbijAfghanistan.InopdrachtvanhetministeriewerdeenfototentoonstellinggemaaktoverhetleveninUruzgan,dieondermeerinopenbarebibliothekenineenaantalplaatseninNederlandkonwordenbezichtigd.Detentoonstellingwordtoverigensookmetveelsuccesinhetbuitenlandvertoond.Specifiekvoormiddelbarescholenwerddeproductie«breekbaarnieuws»ontwik-keld.OokdezewasgerichtopAfghanistan.Hetgaatbijlesmateriaalomonderwerpenwaarvooreenbredemaat-schappelijkebelangstellingbestaat.Omdieredenwordterinformatie-materiaalontwikkelddatmetnamegeschiktisvoorgebruikopscholen.Hetisuiteraardaandescholenzelfomtebepalenofenopwelkewijzezijvandatmateriaalgebruikwensentemaken.HetministerievanBuitenlandseZakenhaaltdebandenmetdeNeder-landseuniversiteitennauweraan,ondermeerdoorhetverzorgenvancollegereeksenoverhetNederlandsbuitenlandsbeleid.Dezecollegeswordengegevenindevormvaneenstudiumgenerale,datnietalleenvoorstudenten,maarookvooreenbrederpubliektoegankelijkis.Indeperiodemaart–mei2009zijndergelijkecollegesverzorgdaandeuniver-siteitenvanLeidenenMaastricht.Ookbewindspersonenhaddenhierineenaandeel.Deanderecollegeszijnverzorgddoorhogeambtenaren,onderwieenkeleambassadeurs.OnderwerpenwarenondermeerhetNederlandsebeleidtenaanzienvanvredeenveiligheid,deEuropesesamenwerking,detransatlantischerelatie,ontwikkelingssamenwerking,mensenrechten,enenergieenklimaat.Naelkcollegewasergelegenheidtothetstellenvanvragenendiscussie.SpecifiekgerichtophetthemaMidden-OostenorganiseerthetministerievoortseenlezingencyclusopverschillendeplaatseninNederland.EvenementenenexpertbijeenkomstenSpecifiekeevenementenzijngeorganiseerdomzowelmedia-alspubliekeaandachtterichtenoponderdelenvanhetbuitenlandsbeleid.Ikdenkdaarbijaandeverschillendepublieksactiviteitenopdeinternationalemensenrechtendag(10december),waaronderdeuitreikingvandemensenrechtentulp.ErzijnexpertbijeenkomstengeorganiseerdmetNGO’s,belangengroepen,endewetenschappelijkewereldoverambtsberichtenenasielkwesties.Dezebijeenkomstenbodenhetministeriedekansomuitteleggenwathetdoetendaarnaastkennistenemenvandeopvattingenvanexternepartijen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1026 PublieksdiplomatieHoewelpublieksdiplomatieperdefinitienietopNederlandisgericht,maarophetbuitenland,wilikditpuntnietongenoemdlaten.HetstaatbuitenkijfdatNederlandisgebaatbijeenpositiefimago.Eenlanddateenposi-tiefbeeldoproept,iseenlandwaarmensenhandelmeewillendrijven,willenstuderenofopvakantiewillengaan.Denadruklagvroegervooralop«Hollandpromotie»enophetverstrekkenvanfeitenoverinhetbuitenlandnietaltijdevengoedbegrepensociaal-maatschappelijkekwes-ties,zoalshetbeleidtenaanzienvaneuthanasieofdrugs.TegenwoordigproberenwedesterkepuntenvanNederlandbetertebenutten,zoalsbijv.onzeeconomischeslagkracht,onzekennisenervaringophetterreinvanwater,innovatie,«dutchdesign»etc.Ookdezeactiviteitenzijnnodigomonzebelangentebehartigen.Immers,eenactiefbuitenlandsbeleidisinhetbelangvanNederlandendeNederlander.4.TotslotDenieuwecommunicatiekoersiszo’ntweejaargeledeningezet.Doorhetdoenvanstructureelonderzoekzalgeleidelijkaaneenbeeldontstaanvandeeffecten.Hetblijftlastigomdeeffectenvancommunicatieactiviteitenintermenvan«outcome»specifiekmeetbaartemaken.Debeeldvormingbijhetgrotepubliekkanimmersmaarvooreendeelwordenterugge-voerdopdeactiviteitendiehetministerieonderneemt.Voortskunnenincidentendieveelmedia-aandachtkrijgeneendeelvandeinspanningentenietdoen.ErzijndesalnietteminvoldoendeaanwijzingendathetministerievanBuitenlandseZakenopdegoedewegis.Inhetlaatsteopinieonderzoekwerdhetbuitenlandsbeleidpositievergewaardeerddaninhetonderzoekvan2007.Ookophetterreinvandenieuwemediaheefthetministerievorderingengemaakt.DetoepassingvanTwitteropeenspecialewebsiteisdaarvaneengoedvoorbeeld.Daarnaastneemtbinnenhetministeriehetbeseftoedatopenheidentransparantieessentieelzijnombuitenlandsbeleidtekunnenmakenéntekunnenuitleggen.WemerkendatweerveelvakerdanvroegerinslagenomaandachttekrijgeninmediawaarvoorvroegerbijBuitenlandseZakennauwelijksaandachtbestond.Voor-beeldenhiervanzijnbladenalsLibelleenEsta(waarinondermeeraandachtwerdbesteedaanonzevrouwelijkeambassadeurs)enrecenteartikelenindeGayKrantenKidsweek,maarookdiscussiesopjongeren-sitesalsfok.nlofophetradiostationFunX.Watuiteindelijkteltzijnnatuurlijkderesultatendiewemethetbuiten-landsbeleidbereikenvoorNederlandendeNederlanders.Communicatieisnodigomdieopbrengstenzichtbaartemaken,maarcommunicatiekannooiteensubstituutzijnvoorresultaat.Juistnuheteconomischtegenzit,moetenweduidelijkblijvenmakendateenactiefbuitenlandsbeleidwezenlijkisvoordetoekomstvanNederlandendebelangendientvanalleNederlanders.Vooronzebanen,vooronzeveiligheid,vooronzegezondheidenonsklimaatiseenactieve,internationaleopstellinggeenluxemaarnoodzaak.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.1027