Artikel 100-bijdrage aan maritieme veiligheid Rode Zee

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 521Nederlandse deelname aan vredesmissiesNr. 471 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VANDEFENSIE EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL ENONTWIKKELINGSSAMENWERKING Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 8 maart 2024Het kabinet is bezorgd over de aanhoudende aanvallen door Houthi-eenheden op commerciële en marineschepen in de Rode Zee. Deze actiesvormen een bedreiging voor het beginsel van vrij en veilig scheepvaart-verkeer en maritieme veiligheid. De Rode Zee is een cruciale route voor descheepvaart tussen het Suezkanaal en de Indische Oceaan.Nederland zet in op de bevordering van de internationale rechtsorde endaarbinnen het behoud van vrije doorvaart. Het bevorderen vanmaritieme veiligheid en ongehinderd transport van goederen over zee iseen direct Nederlands en Europees veiligheids- en economisch belang.Als gevolg van de verslechterde veiligheidssituatie in het Rode Zee-gebieden de westelijke Golf van Aden informeerde het kabinet de Tweede Kamerover het besluit met maximaal twee stafofficieren bij te dragen aanoperatie Prosperity Guardian (Kamerstuk 27 925, nr. 963, d.d. 20 december2023), en met één stafofficier aan de door de Verenigde Staten en hetVerenigd Koninkrijk geleide coalitie (Kamerstuk 29 521, nr. 467, d.d.12 januari 2024 en Kamerstuk 29 2521, nr. 469, d.d. 19 januari 2024).Tevens informeerde het kabinet de Tweede Kamer conform het Toetsings-kader dat het de wenselijkheid en mogelijkheid onderzoekt om eenaanvullende bijdrage te leveren aan het waarborgen van de maritiemeveiligheid in de Golfregio (Kamerstuk 29 521, nr. 465, d.d. 22 december2023). Het overkoepelend Nederlandse doel is bijdragen aan de-escalatiein de regio.In de Kamerbrief «Samenhangende Nederlandse inzet in het kader van decollectieve verdediging en in missies en operaties ter bevordering van deinternationale rechtsorde 2022–2025» (Kamerstuk 29 521, nr. 446, d.d.17 juni 2022) sprak het kabinet mede om deze reden de ambitie uit eenschip te ontplooien naar de Golfregio en de Indo-Pacific. Eind januari jl. isde Tweede Kamer geïnformeerd over de aanstaande reis van Zr.Ms. kst-29521-471ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4711 Tromp (Kamerstuk 29 521, nr. 521, d.d. 30 januari 2024). De vaarroute vanZr.Ms. Tromp naar de Indo-Pacific gaat door de Rode Zee.In overeenstemming met artikel 100 van de Grondwet informeert hetkabinet u via deze brief over het besluit om met het luchtverdedigings- encommandofregat Zr.Ms. Tromp, gedurende de doorreis van het schip naarde Indo-Pacific, bij te dragen aan de VS-geleide Operation ProsperityGuardian (OPG). Zr.Ms. Tromp zal worden ingezet om luchtaanvallentegen de scheepvaart in de Rode Zee tijdig uit te schakelen. Tevens zalZr.Ms. Tromp associated support 1leveren aan EU-operatie Aspides.Daarnaast is het kabinet voornemens om het Joint Logistic Support ShipZr.Ms. Karel Doorman in te zetten voor Operatie Aspides en het leverenvan associated support aan OPG. Hiervoor wordt gekeken naar eeninzetperiode tussen eind april en eind augustus 2024. De verwachting isdat we uw Kamer spoedig over de uitkomsten van het onderzoek naar deinzet van Zr.Ms. Karel Doorman kunnen informeren.ContextanalyseHet recht op vrije doorvaart is verankerd in het internationaal recht zoalshet VN-zeerechtverdrag UNCLOS.2 Ruim negentig staten zijn partij bijUNCLOS. Het recht op vrije doorvaart geldt tevens als regel van hetgewoonterecht. Als pleitbezorger van versterking van de internationalerechtsorde ziet Nederland een belangrijke rol voor op consensusgebaseerde overeenkomsten en verdragen, waaronder UNCLOS.De Rode Zee is een cruciale route voor de scheepvaart tussen hetSuezkanaal en de Indische Oceaan. Ruim twaalf procent van de wereld-handel en grofweg een derde van de wereldwijde containerschepen gaatdoor het Suezkanaal. Sinds 19 november 2023 hebben Houthi-eenhedenescalerende stappen ondernomen door vele aanvallen uit te voeren in deRode Zee en de westelijke Golf van Aden. Zij hebben tot op heden meerdan veertig commerciële en marineschepen aangevallen met raketten endrones. Tevens houden zij het Bahama’s gevlagde schip Galaxy Leader ende bemanning gegijzeld. De Houthi’s stellen schepen met een Israëlischelink aan te vallen en met deze gewapende aanvallen de Palestijnse zaak testeunen. De Houthi’s hebben ook in het verleden aanvallen uitgevoerd opschepen in de Rode Zee. Om die reden besloot Saoedi-Arabië in 2018tijdelijk geen schepen meer via de Rode Zee te laten varen. De dreigingvan de Houthi’s gaat nu weliswaar primair uit naar schepen met een linkmet Israël, maar ook andere schepen zijn aangevallen. Sinds de start vande Amerikaans-Britse luchtaanvallen op Houthi-doelen in Jemen zijndaarnaast ook koopvaardijschepen met een link naar de Verenigde Statenen het Verenigd Koninkrijk een verklaard doelwit. De aanvallen van deHouthi’s vormen een bedreiging voor de internationale rechtsorde en devrije en veilige doorvaart.Nederland is als open handelsnatie sterk verbonden met internationaleontwikkelingen en heeft daarmee belang bij vrije doorvaart. Op ditmoment mijden meerdere rederijen de Rode Zee hetgeen leidt totvertraging in aanvoerketens en hogere transportkosten. Ook de Konink-lijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR) heeft haar zorgen geuitover de aanhoudende onveiligheid. Voorts worden landen in de regioeconomisch geraakt door deze ontwikkelingen, onder andere vanwegeeen vermindering van tolinkomsten als gevolg van een vermindering van1Associated support: schip valt niet onder de bevelsstructuur van de operatie, maar kan welwaarnemingen delen met en/of op verzoek ondersteuning leveren aan de operatie.2United Nations Convention on the Law of the Sea.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4712 doorvaart van het Suezkanaal. De verslechterde veiligheidssituatie in deRode Zee vormt een bedreiging voor de toevoer van humanitaire hulp aanlanden in de regio, waaronder Jemen. Aanvallen op olie- en chemischetransporten brengen daarnaast ook een groot risico op humanitaire enecologische rampen met zich mee. Een veilige doorgang door de RodeZee is derhalve een Nederlands en Europees belang, en een gezamenlijkeverantwoordelijkheid van de internationale gemeenschap.Internationale responsDe internationale gemeenschap, met inbegrip van Nederland, heeft deHouthi’s meerdere keren opgeroepen tot het staken van hun aanvallen ende-escalatie.3 Op 10 januari is een resolutie aangenomen (UNSC 2722)waarin de VN-Veiligheidsraad eist dat de Houthi’s hun gewapendeaanvallen tegen de scheepvaart in de Rode Zee staken. In weerwil vandeze oproepen zijn de Houthi’s doorgegaan met aanvallen, onder meer opmarineschepen van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Ditonderstreept de relevantie van internationale militaire maritiemepresentie, in aanvulling op diplomatie. De Verenigde Staten lanceerden indecember 2023 daarom OPG, een coalitie van landen gericht op hetbeschermen van vrije doorvaart in de Rode Zee en westelijke Golf vanAden. OPG is onderdeel van de Combined Maritime Forces (CMF), eeninternationaal maritiem hoofdkwartier gevestigd in Bahrein. Nederlanddraagt met maximaal twee stafofficieren bij aan OPG. Deze operatie heefteen defensief mandaat. Nederland draagt ook bij met drie stafofficierenaan de CMF zoals gemeld in de Jaarlijkse voortgangsrapportage overigemissiebijdragen 2022, Kamerstuk 29 521, nr. 460, d.d. 17 mei 2023).Daarnaast hebben de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, opbasis van het recht op zelfverdediging, gewapend opgetreden tegen demilitaire infrastructuur van de Houthi’s in Jemen. Nederland heeft, samenmet Australië, Bahrein, Canada, Denemarken en Nieuw-Zeeland aan dezeacties niet-operationele militaire steun verleend. Nederland draagt, binnende bestaande rechtsbasis en voorwaarden, in beginsel tot en met 31 mei2024, met één stafofficier bij aan deze coalitie, genaamd OperationPoseidon Archer. Deze coalitie, met als doel het verminderen van demilitaire capaciteiten van de Houthi’s om het internationale scheepvaart-verkeer te bedreigen wordt daarnaast door verschillende landen politiekgesteund, waaronder door Albanië, Kroatië, Tsjechië, Estland, Duitsland,Guinea, Hongarije, Italië, Kenia, Letland, Litouwen, Montenegro, Noord-Macedonië, Polen, Zuid-Korea en Roemenië.De Europese Unie (EU) heeft op 19 februari 2024 een maritieme operatiegelanceerd, genaamd EU naval force (EUNAVFOR) Operatie Aspides. DeEU neemt hiermee verantwoordelijkheid voor het beschermen vanmaritieme veiligheid en versterkt haar positie als veiligheidsspeler.Nederland draagt met maximaal vijf functionarissen bij aan deze EUoperatie (Verslag Raad Buitenlandse Zaken 19 februari 2024) tot en met31 juli 2025. Deze operatie heeft net als OPG een defensief mandaat en isnet als OPG gericht op bescherming van scheepvaart in de Rode Zee. OPGdoet dit hoofdzakelijk door het wegnemen van luchtdreiging doorluchtaanvallen op de scheepvaart tegen te gaan. Operatie Aspides doet ditdoor begeleiding van de scheepvaart. In de uitvoering van hun mandatenzijn Operatie Aspides en OPG complementair.3Joint Statement on Houthi Attacks in the Red Sea – United States Department of StateTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4713 Regionale contextIn de regio rond de Rode Zee lopen de spanningen op en neemt het risicoop destabilisering toe. De oorlog tussen Israël en Hamas duurt voort envormt een reële dreiging tot verdere escalatie naar o.a. de WestelijkeJordaanoever en Libanon. Het kabinet is zeer bezorgd over de humani-taire situatie in Gaza en roept Israël op onmiddellijk veilige en ongehin-derde humanitaire hulp mogelijk te maken. Nederland roept mededaarom op tot een onmiddellijk tijdelijk humanitair staakt-het-vuren. DeHouthi’s zijn, net als Hezbollah, Hamas en verschillende sjiitische militiesin Irak onderdeel van de zelfbenoemde «As van Verzet», een verzamelingvan aan Iran gelieerde gewapende groeperingen die (zeggen te) strijdentegen westerse en Israëlische invloed in de regio. Deze groeperingenontvangen steun van Iran en worden door Iran gesteund en geadviseerd(en in sommige gevallen direct aangestuurd). De grootste belangen vande Houthi’s liggen echter niet elders in de regio, maar in Jemen zelf.In Jemen woedt al ruim acht jaar een burgeroorlog die het land in eenneerwaartse spiraal heeft gestort van honger, armoede, economischecrisis en grote aantallen burgerslachtoffers. De humanitaire situatie inJemen is zeer zorgwekkend en een groot deel van de bevolking isafhankelijk van noodhulp. Op nationaal niveau strijdt de Jemenitischeregering als onderdeel van de anti-Houthi-coalitie tegen de Houthi’s.Binnen de anti-Houthi coalitie is er een schisma tussen deZuid-Jemenitische Afscheidingsbeweging Southern Transitional Council(STC) en pro-eenheidstroepen, en tussen de STC en de Islah (lokalemoslimbroeders). Regionaal kwam een internationale coalitie onderleiding van Saoedi-Arabië de Jemenitische regering militair en financieelte hulp in 2015. Saoedi-Arabië is inmiddels al jaren in een militaire strijdtegen de Houthi’s verwikkeld, maar zoekt een oplossing via onderhande-lingen. Sinds april 2022 is er in Jemen een de facto wapenstilstand. DeVerenigde Arabische Emiraten, die ook steun verleenden aan de interna-tionale coalitie, heeft zich gedeeltelijk militair teruggetrokken. Voortsblijven de Verenigde Arabische Emiraten diverse zuidelijke separatistischegroepen in Jemen financieren en adviseren. Iran steunt de Houthi’s metonder andere wapenleveranties en technologie.VeiligheidssituatieDe grootste dreiging tegen de scheepvaart op de Rode Zee gaat uit van deHouthi’s. Zij beschikken, mede door Iraanse wapenleveranties, overaanzienlijke middelen en mogelijkheden om schepen in de Rode Zee aante vallen en de doorvaart te verstoren. Hierbij maken zij gebruik vanonbemensde systemen en raketten. Het is te verwachten dat de Houthi’svoorlopig een sterke intentie blijven houden om onder andere schepen inde Rode Zee en de westelijke Golf van Aden aan te vallen die in hun ogeneen link hebben met de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk of Israëlzolang het conflict in Gaza voortduurt en mogelijk erna.Naast de aanvallen door de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijkgeleide coalitie tegen Houthi-systemen sinds 11 januari 2024, hebben deVerenigde Staten eigenstandig, op grond van het recht op zelfverdediging,Houthi-doelen uitgeschakeld als een aanval op schepen werd voorbereiden er derhalve sprake was van een acute dreiging. De aanvallen van deVerenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk hebben de capaciteiten vande Houthi’s verminderd, maar hebben hen er niet van weerhoudenopnieuw aanvallen uit te voeren.Daarnaast ligt het voor de hand dat bepaalde actoren, waaronder Iran, vande gelegenheid gebruik maken om kennis te verwerven over WesterseTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4714 marine-eenheden. Het Iraanse regime keurt de westerse afschrikkings-acties en in het bijzonder de aanvallen op Houthi-systemen af enbenadrukt dat het Westen hiermee de instabiliteit in de regio vergroot.Een kinetische reactie van Iran wordt evenwel niet verwacht.Tot slot is de Rode Zee-regio in de afgelopen jaren sterk gemilitariseerd.Zo heeft China recent een marinebasis geopend in Djibouti, die in debuurt van de Amerikaanse basis ligt. Rusland is in gesprek met Eritrea omeveneens maritieme presentie aan de Rode Zee te krijgen. Tot slot hebbensinds november 2023, na een periode van relatief weinig incidenten, vierkapingen plaatsgevonden door Somalische piraten in de aangrenzendewateren van de Golf van Aden. Naast de dreiging vanuit de Houthi’sbestaat er dan ook een piraterij-dreiging in het gebied.Strategie Nederlandse geïntegreerde inzet maritieme veiligheid inde Rode ZeeDe strategische doelen van de Nederlandse inzet in de Rode Zee zijnonderdeel van een bredere regionale strategie. De situatie in de Rode Zeekan immers niet los worden gezien van de bredere Middle East and NorthAfrica (MENA)-regio, waar de spanningen oplopen en het risico opinstabiliteit toeneemt. De Rode Zee wordt het strijdtoneel van deoplopende spanningen in het Midden-Oosten. De Houthi’s maken deel uitvan de geostrategische inzet van Iran om de invloed van het Westen in deregio te ondermijnen, maar opereren tegelijkertijd relatief autonoom meteigen politieke doelen.Het escalerend vermogen van de Houthi’s wordt beperkt door deprecisieaanvallen van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk opde militaire capaciteiten van de Houthi’s en door het beschermen van descheepvaart door OPG en Operatie Aspides. Dit gaat samen met diploma-tieke druk op de Houthi’s vanuit Nederland, Westerse partners en partnersin de regio. Via verschillende kanalen zijn de Houthi’s verzocht hunaanvallen te staken. Ook is met partners in de regio en met Iran gesprokenover de rol van Iran en het belang van stabiliteit in de regio. Met dezediplomatieke druk pogen we te komen tot stapsgewijze de-escalatie en hetforceren van openingen richting een diplomatieke oplossing voor deinstabiliteit rond de Rode Zee. Aan dit diplomatieke spoor wordt invullinggegeven door middel van het aankaarten van de Nederlandse zorgen voorwat betreft maritieme veiligheid in de Rode Zee gedurende gesprekkenmet regionale actoren, waaronder de Houthi’s, en met partnerlanden.Verder zet Nederland zich binnen de EU in om zo gecoördineerd mogelijkboodschappen richting de regio en de Houthi’s af te geven, om zeker testellen dat directe dialoog met de Houthi’s openblijft, om met (regionale)partners elke vorm van agressie tegen schepen af te wijzen en het belangvan de-escalatie te blijven benadrukken.Nederland heeft een decennialange relatie met Jemen, een van de armstelanden ter wereld. Sinds het conflict in 2015 is de Nederlandse inzet inJemen gericht op het bevorderen van een rechtvaardige en inclusievevrede. Een stabiel en vreedzaam Jemen is in Nederlands en Europeesbelang. Mede in dat licht blijft Nederland, in nauwe samenwerking met deVerenigde Naties, regionale partners, de Verenigde Staten, het VerenigdKoninkrijk en de EU, zich inspannen om ook via diplomatieke kanalende-escalatie te bewerkstelligen in de regio en te komen tot hervatting vanhet vredesproces met Jemen.De strategische doelen van de Nederlandse inzet in de Rode Zee zijn hetbevorderen van vrije doorvaart en de bescherming van scheepvaart. DeRode Zee is een cruciale route voor de scheepvaart tussen het SuezkanaalTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4715 en de Indische Oceaan. Een veilige doorvaart door de Rode Zee is dan ookeen direct Nederlands en Europees belang. De huidige situatie in de RodeZee laat zien dat vrije doorvaart, zoals vastgelegd in UNCLOS, geenvanzelfsprekendheid is. Het belang van het handhaven van het recht vanvrije doorvaart geldt dan ook niet alleen voor de Rode Zee, maar voor hetbeginsel van vrije doorvaart op zichzelf. Nederland zet in op bevorderingvan de internationale rechtsorde, waaronder het beginsel van vrijedoorvaart, en neemt hiermee verantwoordelijkheid.Operation Prosperity GuardianDe operatiedoelstelling van OPG is het bevorderen van de vrijheid vandoorvaart en bijdragen aan maritieme veiligheid in de Rode Zee en dewestelijke Golf van Aden. OPG opereert in overeenstemming met hetinternationaal recht, in bijzonder UNCLOS. Daarnaast kan OPG zichberoepen op het algemeen erkend recht op ad hoc zelfverdediging tegenaanvallen die gaande zijn of onmiddellijk dreigen.OPG betreft een coalition of the willing, opgericht onder Taskforce 153 vande Combined Maritime Forces (CMF). Onderdeel van deze coalitie zijnonder andere Australië, Canada, Denemarken, Italië, Nieuw-Zeeland,Noorwegen, Singapore, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk enZuid-Korea. OPG heeft een defensief mandaat. OPG kent geen formelestructuur van waaruit Nederland invloed uitoefent op wat de operatie kanen mag doen, dit is aan de deelnemende landen zelf. OPG is de overkoe-pelende structuur van waaruit kan worden opgetreden en het netwerkwaarbinnen het beeld van de regio gedeeld wordt. Eventuele wapeninzetwordt binnen dit netwerk gecoördineerd.Operatie AspidesDe operatiedoelstelling van Operatie Aspides is het handhaven vanvrijheid van doorvaart en bijdragen aan maritieme veiligheid. OperatieAspides kan optreden in de gehele Rode Zee, de Golf van Aden en dePerzische Golf. De EU streeft daarnaast naar het leveren van een bijdrageaan de-escalatie in de regio via diplomatieke inspanningen.EUNAVFOR Operatie Aspides is op 19 februari 2024 gelanceerd. OokOperatie Aspides zal, net als OPG, opereren in overeenstemming met hetinternationaal recht, en in bijzonder UNCLOS, en zich beroepen op hetalgemeen erkend recht op ad hoc zelfverdediging tegen aanvallen diegaande zijn of onmiddellijk dreigen. Deelnemende landen zijn onderandere Frankrijk, Duitsland, Denemarken, Italië, Griekenland en België.Onder de verantwoordelijkheid van de Raad en de Hoge Vertegenwoor-diger van de Unie voor buitenlands beleid en veiligheid oefent het Politieken Veiligheidscomité (Political and Security Committee – PSC), waar allelidstaten deel van uitmaken, de politieke controle en de strategischeleiding van de missies en operaties onder het GemeenschappelijkeVeiligheids- en Defensiebeleid uit. Door middel van periodieke evaluaties(Strategic Review) beziet het PSC de noodzaak voor heroriënteren,voortzetten of beëindigen van de operatie.Nederlandse bijdrage aan Operation Prosperity Guardian enOperatie AspidesGronden voor deelnameMet de deelname aan OPG en Operatie Aspides draagt Nederland bij aanhet handhaven en bevorderen van de internationale rechtsorde, specifiekTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4716 met betrekking tot het beginsel van vrije doorvaart. Nederland zal doormiddel van een bijdrage van Zr.Ms. Tromp en de voorgenomen inzet vanZr.Ms. Karel Doorman een respectievelijk operationele en ondersteunenderol spelen in de operatiedoelstelling van OPG en Operatie Aspides.Met de inzet wil Nederland een proportionele bijdrage leveren aan debondgenootschappen die belangrijk zijn voor de veiligheid van Nederlanden Europa, en de internationale rechtsorde bevorderen. Dit betreft zowelcoalities geleid door de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, alsde EU. Nederland toont zich met de inzet in OPG en de inzet in OperatieAspides een betrouwbare partner die verantwoordelijkheid neemt.Nederland draagt ook bij aan het versterken van de EU als geopolitiekespeler en het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid alsinstrument daarvan.Doelstelling Nederlandse bijdrageMet de bijdrage aan OPG en Operatie Aspides wil Nederland bijdragenaan het bevorderen van vrije doorvaart en de bescherming van scheep-vaart in de Rode Zee. Het beoogde effect van Zr.Ms. Tromp is het afslaanvan inkomende luchtaanvallen. Daarnaast draagt de presentie van hetschip bij aan het internationale signaal dat het belemmeren van vrijedoorvaart niet geaccepteerd wordt. Het beoogde effect van Zr.Ms. KarelDoorman is het ondersteunen van Operatie Aspides en OPG mettankercapaciteit. Voor beide schepen geldt dat de inzetduur beperkt is, endaarmee ook het effect van de Nederlandse bijdrage.Nationale kaders van de Nederlandse bijdrageHet kabinet zet het luchtverdedigings- en commandofregat Zr.Ms. Trompin ten behoeve van OPG gedurende de doorreis van het schip naar deIndo-Pacific, voor een periode van ongeveer vijfentwintig dagen, waarbijtevens associated support aan Operatie Aspides wordt geleverd. De inzetvan Zr.Ms. Tromp start in de Rode Zee; hier zal het schip eind maart 2024aankomen.Het kabinet is voornemens om het Joint Logistic Support schip Zr.Ms.Karel Doorman in te zetten ten behoeve van Operatie Aspides en inassociated support van OPG. Voor de inzet wordt gekeken naar eenperiode tussen eind april en eind augustus. Uw Kamer wordt hier zospoedig mogelijk over geïnformeerd.Operationele haalbaarheidHet vereiste militaire vermogenZr.Ms. Tromp is een luchtverdedigings- en commandofregat dat geschiktis om een bijdrage te leveren aan de operationele doelstellingen van OPGen Operatie Aspides.Wijze van optreden en bevelstructuurTijdens deelname aan OPG blijft Zr.Ms. Tromp onder nationaal bevel. DeAnti Air Warfare coördinator in Bahrein wijst de taak van Anti Air WarfareCommander (AAWC) toe aan een schip binnen het OPG-verband. DeAAWC coördineert de wapeninzet binnen het verband van de schepen diede capaciteit hebben om een gebied te verdedigen, zoals Zr. Ms. Tromp.Dit gebeurt binnen een netwerk dat zowel een beeld van de omgeving alsaanvullende inlichtingen biedt. Het besluit om daadwerkelijk totwapeninzet over te gaan ligt te allen tijde bij de commandant van hetTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4717 schip. Bij Operatie Aspides coördineert de staf aan boord van hetvlaggenschip, onder leiding van het operationeel hoofdkwartier inGriekenland, de inzet van deelnemende schepen. De operatie beschiktover een omgevingsbeeld dat is opgebouwd met de eigen sensoren vande eenheden binnen de operatie.De geweldsinstructie (Rules of Engagement)Deelname aan OPG door Zr.Ms. Tromp zal plaatsvinden met een nationalegeweldsinstructie, gestoeld op het algemeen erkende recht op ad-hoczelfverdediging. De commandant van het schip is de Red Card Holder;deze bewaakt namens de Commandant der Strijdkrachten dat opdrachtenin het inzetgebied passen binnen het Nederlandse nationale kader. VoorOperatie Aspides geldt een EU-geweldsinstructie, die eveneens isgestoeld op het algemeen erkende recht op ad-hoc zelfverdediging.Klimaat en terreinomstandighedenDe inzet zal plaatsvinden op zee. Geografische omstandigheden, klimaaten lokale infrastructuur vormen geen onoverkomelijke belemmeringenvoor de operationele haalbaarheid van de inzet.Geschiktheid en beschikbaarheid krijgsmachtGevolgen van de inzet op de operationele gereedheid van de eenheid, demarine en krijgsmacht in geheelZr.Ms. Tromp en haar bemanning zijn operationeel gereed bij aanvangvan de reis. De inzet in de Rode Zee draagt bij aan het bestendigen van degereedheid van de bemanning, omdat zij wordt ingezet in een contextwaarvoor zij is opgeleid. Er worden geen additionele verdringingseffectenverwacht op de marine en de krijgsmacht in zijn geheel.Risico’sVeiligheidsrisico’sZr.Ms. Tromp zal worden ingezet in een hoog geweldsspectrum. Deeenheid is getraind om met de hieruit volgende risico’s om te gaan. Zr.Ms.Tromp heeft luchtverdediging als haar specialiteit. Dit betekent dat desensoren en wapensystemen speciaal gericht zijn op het verdedigen vaneen scheepsverband tegen deze dreiging.Medische risico’sKenmerkend aan maritiem optreden is dat de tijdige afvoer van patiëntennaar een hoger zorgniveau voor medische verzorging niet altijd gegaran-deerd is vanwege afstand en tijdsfactoren. Zr.Ms. Tromp is uitgerust meteen organieke role 1-medische faciliteit en is niet uitgerust om zelfstandigte voorzien in medisch begeleide afvoer van patiënten. Voor zowelmedisch transport als role 2 en role 3-medische faciliteiten moet Zr.Ms.Tromp terugvallen op nabije partnereenheden en/of faciliteiten in de regio.Geschikte zorgfaciliteiten zijn echter beperkt aanwezig in de regio.Momenteel wordt onderzocht tot welke medische faciliteiten op landZr.Ms. Tromp toegang krijgt om eventuele patiënten naar af te voeren. DeVerenigde Staten heeft aangegeven dat Zr.Ms. Tromp kan terugvallen opde medische faciliteiten van de VS Carrier Strike Group (CSG) zolang dezeaanwezig is in het gebied. Afhankelijk van de afstand van Zr.Ms. Tromp tothet role 2-platform van de VS CSG (of andere geschikte medische faciliteitTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4718 op land) en de bestaande dreiging, kan dit gepaard gaan met verlengdeafvoertijden.Risico op burgerslachtoffersDe inzet van Zr.Ms. Tromp vindt plaats op open zee. De aard van de inzetvan Zr.Ms. Tromp is het bestrijden van inkomende raketten en drones,waardoor er enkel kinetische actie tegen deze systemen is voorzien. Hetschip heeft enkel interactie met militaire eenheden binnen de genoemdemilitaire verbanden en blijft op zodanige afstand van de commerciëlevaart, dat ook het risico op ongelukken met civiele actoren zeer klein is.Voorgaande betekent dat de risico’s op burgerslachtoffers als verwaar-loosbaar worden ingeschat. oHHo Er zal over de activiteiten wordengecommuniceerd via de wekelijkse online «weekoverzichten Defensieope-raties» en de reguliere voortgangsrapportages. Mocht er toch sprake zijnvan geweldsaanwending die (mogelijk) burgerslachtoffers tot gevolgheeft, dan wordt dit daarin vermeld. Als dit leidt tot onderzoek naar eenvermoeden van burgerslachtoffers dan wordt de Kamer daar afzonderlijkover geïnformeerd (conform Kamerstuk 27 925, nrs. 723, 727 en 746).NazorgOp alle uitgezonden Nederlandse militairen zijn de geldende regelingenvan toepassing. Indien noodzakelijk of gewenst, kunnen leden van eensociaal medisch team in het operatiegebied toezien op het welzijn van demilitairen.Gevolgen voor de nationale veiligheidNederland draagt momenteel met stafofficieren bij aan OPG en de doorde VS en het VK geleide coalitie. De inzet van de Zr.Ms. Tromp in OPG enOperatie Aspides heeft waarschijnlijk een beperkte negatieve impact opde nationale veiligheid ten opzichte van de huidige situatie. Het profielvan Nederland in de regio neemt weliswaar (iets) toe met de inzet vanZr.Ms. Tromp maar het is twijfelachtig dat de dreiging tegen de nationaleveiligheid significant zal toenemen.Dat het profiel van Nederland in de regio iets toeneemt, maakt dat hetvoorstelbaar is dat met de inzet de dreiging tegen Nederlandse maritiemedoelwitten in eerste instantie eerder toe- dan afneemt. Zolang de Houthi’sde capaciteiten hebben om aanvallen uit te voeren en zeer waarschijnlijkzolang de Gaza-oorlog voortduurt en mogelijk nog daarna, lopen (ook)Nederlandse schepen in deze wateren het risico doelwit te worden vanaanvallen. Tevens is het voorstelbaar dat de Nederlandse belangen,bijvoorbeeld (militaire) coalitielocaties en/of diplomatieke posten, eenhoger risico lopen door gewelddadigheden vanuit de Houthi’s of aan hengelieerde sympathisanten. Tot slot is het niet uit te sluiten dat ook vanuitjihadistisch perspectief het Nederlandse profiel toeneemt als gevolg vande inzet.Monitoring, evaluatie & leren van inzetOp basis van geleerde lessen van eerdere missiebijdragen is er tijdens debesluitvorming rekening gehouden met het formuleren van realistischedoelstellingen. Tegen die achtergrond schetst het kabinet in deze brief eenzo realistisch mogelijk beeld van de doelstellingen en risico’s van eenNederlandse bijdrage.Vanwege de beperkte duur van de inzet zijn de mogelijkheden voortussentijdse onafhankelijke monitoring beperkt. Het kabinet zal uiteraardTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 4719 de intern geleerde lessen van deze inzet meenemen in eventuelevervolginzet.Als de inzet wordt beëindigd volgt een onafhankelijk uitgevoerdeeindevaluatie, conform moties Bosman (d.d. 11 februari 2020, Kamerstuk27 925, nr. 697) en Kerstens/Van Ojik (d.d. 11 februari 2020, Kamerstuk27 925, nr. 699). Deze evaluatie behelst de inzet van zowel Zr.Ms. Trompevenals de eventuele inzet van Zr.Ms. Karel Doorman.Daarnaast is in het operationele planningsproces, als geleerde les van debijdrage aan EMASoH (kabinetsreactie op de eindevaluatie van HCSS overde Nederlandse artikel 100-bijdrage aan de missie EMASoH, d.d.6 december 2021 Kamerstuk 29 521, nr. 441), rekening gehouden met decomplexiteit omtrent het verkrijgen van diplomatieke goedkeuring voortoegang tot ziekenhuizen door hier zo spoedig als mogelijk mee te starten.FinanciënDe additionele uitgaven die gemoeid zijn met deze Nederlandse bijdrageaan de inzet van Zr.Ms. Tromp worden geraamd op EUR 120 miljoen. Dezeuitgaven komen meerjarig ten laste van het Budget InternationaleVeiligheid (BIV).De Minister van Buitenlandse Zaken,H.G.J. Bruins SlotDe Minister van Defensie,K.H. OllongrenDe Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,G.E.W. van LeeuwenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 521, nr. 47110