Verslag van de Energieraad op 15 oktober 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202521 501-33Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en EnergieNr. 1094 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 oktober 2024Met deze brief stuurt het kabinet u het verslag van de Energieraad die op15 oktober 2025 plaatsvond in Luxemburg.Tevens brengt het kabinet de Kamer met deze brief op de hoogte van demeegestuurde verklaringen. De twee verklaringen zijn en marge van deEnergieraad van 15 oktober ondertekend en betreffen een verklaring vande «Friends of Renewables» groep en de «Nucleaire Alliantie». Nederlandmaakt deel uit van beide groepen en heeft beide verklaringen kunnenondertekenen omdat deze overeenkomen met het Nederlandseenergiebeleid.Middels deze brief geeft het kabinet ook opvolging aan de toezegging omde Kamer te informeren over het proces van het indienen van plannenvoor het coronaherstelfonds (TZ202410-040). Ik heb hiervoor contactopgenomen met het verantwoordelijke ministerie, te weten het Ministerievan Financiën.Om aanspraak te kunnen maken op middelen uit de Herstel- enVeerkrachtfaciliteit (HVF) konden EU-lidstaten een Herstel- enVeerkrachtplan (HVP) dat aan bepaalde voorwaarden voldeed1 indienenbij de Europese Commissie. De eerste beoordeling van de plannen ligt bijde Europese Commissie die op haar beurt een opinie vraagt in hetEconomisch en Financieel Comité. De uiteindelijke besluitvorming ligt bijde EU-lidstaten en vindt plaats in de Raad. Nederland heeft in juli 2022een eerste plan ingediend. In september 2022 deelde de EuropeseCommissie haar positieve beoordeling en in oktober 2022 is het planformeel goedgekeurd in de Ecofinraad. In 2023 werd het mogelijk omREPowerEU middelen aan het Herstel- en Veerkrachtplan (HVP) toe te1Deze verplichtingen staan in de HVF-verordening (Verordening (EU) 2021/241 van het EuropeesParlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit),waaronder een klimaat/digitale eis en de verplichting om landspecifieke aanbevelingen teadresseren. kst-21501-33-1094ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 10941 voegen. Nederland heeft in juli 2023 het plan gewijzigd met de uitbreidingvan REPowerEU en enkele andere kleine wijzigingen. Het aangepaste planwerd in september 2023 positief beoordeeld door de Europese Commissieen in oktober 2023 goedgekeurd door de Ecofinraad.Als tijdens de implementatie blijkt dat delen van de destijds gemaakteafspraken niet langer haalbaar zijn is het mogelijk conform artikel 21 vande HVF-verordening en de meest recente RRF guidance2 een wijzigingdoor te voeren. Dit is mogelijk als er sprake is van objectieve omstandig-heden waardoor een (onderdeel van een) maatregel niet meer haalbaarblijkt of als de opgetreden objectieve omstandigheden ertoe leiden dateen alternatieve maatregel beter uitvoerbaar blijkt. Zoals vermeld in deKamerbrief van 20 september jl. heeft Nederland in september 2024 eendergelijk wijzigingsverzoek ingediend bij de Europese Commissie. DeEuropese Commissie heeft het aangepaste plan inmiddels positiefbeoordeeld en het zal naar verwachting op korte termijn wordenbehandeld in de Ecofinraad.In dezelfde Kamerbrief is de Kamer geïnformeerd over de voorbereidingvan een volgende wijziging van het HVP. In technische gesprekken met deEuropese Commissie worden oplossingsrichtingen verkend voor de paarmaatregelen die onder druk staan. Als het kabinet in samenspraak met deEuropese Commissie oplossingsrichtingen heeft gevonden, dan zal hetkabinet de Kamer verder informeren. Zodra de wijziging formeel isingediend zal de Europese Commissie het beoordelen alvorens deEU-lidstaten een besluit zullen nemen over het gewijzigde plan in deRaad.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.T.M. Hermans2Commission Notice – Guidance on recovery and resilience plans (europa.eu)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 10942 Verslag formele Energieraad 15 oktober 2024 Op 15 oktober vond in Luxemburg de formele Energieraad plaats. Op deagenda stond een beleidsdebat over het Draghi rapport en de rol van deenergiesector in het Europese Concurrentievermogen. Ook was er eendiscussie gepland over de divergentie in groothandelsprijzen voorelektriciteit in Zuidoost-Europa. De Europese Commissie (hierna:Commissie) gaf een presentatie over de winterparaatheid voor aanko-mende winter en de Oekraïense Minister voor Energie gaf informatie overde energiesituatie in Oekraïne. Ook informeerde de Commissie over deontwikkelingen rondom het Europese energiebeleid en de voortgang vanhet REPowerEU-pakket. Tot slot volgde een aantal diversenpunten. Ervond geen besluitvorming plaats tijdens deze Raad.Draghi rapport en de rol van de energiesector in het EuropeesconcurrentievermogenHet beleidsdebat over het Draghi-rapport en de rol van de energiesector inhet Europese concurrentievermogen stond in het teken van een eersteuitwisseling tussen lidstaten. De lidstaten gaven een eerste reactie over devoor hen prioritaire aanbevelingen uit het rapport op het gebied vanenergie.Er bestond brede consensus over de belangrijke rol die de energiesectoren de energietransitie spelen voor het Europese concurrentievermogen.Ook was er consensus over het belang van het verlagen van de elektrici-teitsprijzen in de Europese Unie (hierna: EU) en het verder integreren vanhet Europese energiesysteem. Over de concrete invulling hiervan en de tenemen maatregelen verschillen de meningen. Zo stelden sommigelidstaten dat hernieuwbare energie in combinatie met meer flexibiliteit eninterconnectie de oplossing is om de energietransitie te laten slagen enlagere energieprijzen te bereiken. Een andere groep lidstaten steldedaarentegen dat kernenergie een grotere rol zou moeten spelen in deenergietransitie en het Europese energiebeleid. Deze lidstaten riepen optot meer technologie neutraliteit in het werkprogramma van de nieuweCommissie. Met betrekking tot het verder integreren van de energie-markten riep een aantal lidstaten op tot het verbeteren van energie-infrastructuur en interconnecties tussen lidstaten.Nederland benadrukte in deze discussie nogmaals dat het delen vankosten en baten voor grootschalige offshore infrastructuur hierbij vanbelang is en wijst tevens op het belang van een sterkere harmonisatie vande netwerktariefmethodiek. Een aantal lidstaten gaf aan dat een gemeen-schappelijke Europese energiemarkt ook gemeenschappelijke marktgeba-seerde controlemaatregelen vereist. Een grote groep lidstaten, waaronderNederland, hebben aangegeven dat versimpelde en versnelde vergun-ningverlening van groot belang is. Tot slot werd er gesproken over definanciering van de energietransitie. Een groep lidstaten heeft gepleit voorhet vergroten van de Connecting Europe Facility (CEF) voor de finan-ciering van energie infrastructuurprojecten die van gemeenschappelijkbelang zijn. Ook pleitte een grote groep lidstaten voor het gebruiken vanEuropese en nationale middelen om daarmee meer private investeringente mobiliseren.Divergentie in groothandelsprijzen voor elektriciteitDe tweede discussie stond in het teken van de divergentie in groothan-delsprijzen voor elektriciteit in Zuidoost-Europa. Deze regio werd in dezomer getroffen door aanzienlijk hogere elektriciteitsprijzen dan de restvan de EU. Deze groep lidstaten heeft de Commissie gevraagd om eenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 10943 diepere analyse naar de oorzaken en om maatregelen te nemen zoals deherinvoering van de inframarginale cap, zoals tijdens de energiecrisis. DeCommissie heeft een eerste analyse gegeven van de oorzaken en wijst ophet gebrek aan flexibiliteit en interconnecties in het energiesysteem indeze regio. De Commissie stelt daarom dat oplossingen gericht moetenzijn op het verbeteren van die elementen. Veel lidstaten, waaronderNederland, steunen de oproep van de Commissie voor meer intercon-nectie en flexibiliteit. Nederland heeft aangegeven de generieke zorgenomtrent de hoge elektriciteitsprijzen te erkennen zoals ook geschetst doorDraghi, met name gezien het Europese concurrentievermogen tenopzichte van andere werelddelen. De situatie in enkele Europese lidstatenvraagt eerst nadere analyse. Lidstaten waaronder Nederland, steunen deCommissie in het oppakken van die analyse. Aanvullend heeft Nederland,ondersteund door een aantal lidstaten, gewaarschuwd voor markt- enprijsingrijpen op Europees niveau zoals tijdens de energiecrisis enverwezen naar andere mogelijkheden om consumenten te beschermentegen hoge energieprijzen.Winterparaatheid 2024/2025 en de energiesituatie in OekraïneDe Oekraïense Minister voor Energie heeft de energiesituatie in Oekraïnetoegelicht in aanloop naar aankomende winter. De Minister heeft de EUbedankt voor alle verleende steun en heeft aangegeven dat dit helpt in deaanloop naar de winter. Echter, hij benadrukte ook dat de frequentie enintensiteit van de aanvallen vanuit Rusland zijn toegenomen waardoor deschade verergert. De Commissie gaf aan Oekraïne te ondersteunen langsdrie pijlers, repareren, verbinden en stabiliseren en dat Oekraïne kanblijven uitgaan van steun vanuit de EU. Veel lidstaten hebben steunuitgesproken voor Oekraïne en voor de aanpak van de Commissie. Tot slotheeft de Commissie stilgestaan bij de voorbereidingen van de EU op deaankomende winter en heeft aangegeven dat de EU de winter stabielingaat. De Europese gasvoorraden zijn goed gevuld wat zal helpen om deprijzen stabiel te houden en ook de olieleveranties zijn stabiel en gunstig.Staat van de Energie Unie en voortgang van het REPowerEU-pakketDe Commissie heeft bij dit agendapunt informatie gegeven over deontwikkelingen in het Europese Energiebeleid. De Commissie benadruktdrie positieve punten. Ten eerste, de Europese Unie loopt voor op anderemondiale spelers door het ambitieuze klimaat en energie raamwerk dat isneergezet voor 2030. Het is nu van belang dat we overgaan tot snelleimplementatie. Ten tweede, de 2020 doelen, het 2030 raamwerk en hetREPowerEU-pakket hebben ervoor gezorgd dat er een snelle opschalingvan hernieuwbare energieproductie in de EU heeft plaatsgevonden. Tenderde, het REPowerEU-pakket heeft gezorgd voor een afbouw vanRussische fossiele brandstoffen zonder dat de leveringszekerheid van deEU in gevaar is gekomen. Echter, de Commissie stelt ook dat de inzet metbetrekking tot het afbouwen van Russische fossiele brandstoffenmomentum aan het verliezen is en dat er in de eerste helft van 2024 eentoename heeft plaatsgevonden in importvolumes. De Commissie roeptlidstaten op om alle nu reeds bestaande mogelijkheden te benutten om destijging in de import tegen te gaan en verdere afbouw te bespoedigen.Nederland heeft de situatie omtrent de toegenomen import van RussischeLNG in Nederland toegelicht en vrijwel alle lidstaten hebben hun zorgenover de toegenomen import geuit. Nederland heeft lidstaten opgeroepenom dezelfde maatregelen te treffen die in Nederland reeds zijn genomenen heeft de Commissie opgeroepen om vooral met concrete maatregelente komen die lidstaten ondersteunen bij het tegengaan van de invoer vanRussisch gas onder bestaande langetermijncontracten, mits geen sprakeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 10944 is van onaanvaardbare gevolgen voor de leveringszekerheid. Daarnaastheeft Nederland, ondersteund door andere lidstaten, de Commissienogmaals opgeroepen om met een routekaart te komen voor de verdereafbouw naar nul en de Commissie heeft toegezegd dat de nieuweCommissie hier mee aan de slag gaat. Een aantal andere lidstaten heeftde Commissie gevraagd om meer transparantie en inzicht omtrent deimport.DiversenpuntenTot slot werd er een aantal diversenpunten besproken. Het eerstediversenpunt ging over fraudebestrijding bij biobrandstoffen uit palmoliederivaten. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, heeft de Commissieopgeroepen om onderzoek te doen naar mogelijke fraude met biobrand-stoffen uit palmolie derivaten. De Commissie reageerde dat het geenbevoegdheid heeft om onderzoek te doen in derde-landen maar datinvoering van de Unie Database hierbij kan helpen en dat verderesamenwerking tussen lidstaten ook nodig is. De Commissie zal daaromeen werkgroep oprichten met de lidstaten.Bij het tweede diversenpunt gaf de Commissie informatie over deimplementatie van het Fit-for-55 pakket. De Commissie wees de lidstatenop het belang van snelle implementatie en riep de lidstaten op om deREDIII-bepalingen voor versnelling van vergunningverlening zo snelmogelijk te implementeren. Ook wees de Commissie erop dat er nogsteeds Nationale Klimaat- en Energieplannen (INEKs) ontbreken. DeCommissie heeft aangegeven dat als de ontbrekende INEKs niet wordeningediend er mogelijk strengere maatregelen nodig zijn, zoals eventueleinbreukprocedures.Bij het derde diversenpunt werd de Commissie door een aantal lidstatenverzocht om de volgende veiling onder de Europese Waterstofbank opente stellen voor koolstofarme waterstof uit kernenergie. Ook vroegen dezelidstaten om een technologie-neutrale aanpak te hanteren bij de gedele-geerde handeling voor koolstofarme waterstof. Een aantal anderelidstaten reageerde negatief op dit verzoek en stelde dat de EuropeseWaterstofbank is opgericht voor het opschalen van hernieuwbarewaterstof. De Commissie heeft aangegeven dat het aan de nieuweCommissie is om te onderzoeken of de toepassing uitgebreid kan wordennaar koolstofarme waterstof.Het vierde diversenpunt ging over een gecoördineerde aanpak voor deuitdagingen bij de implementatie van het 14e sanctiepakket ten aanzienvan LNG-import. Dit diversenpunt was gericht op een Europees gecoördi-neerd mechanisme die de implementatie van het 14e sanctiepakketmonitort, specifiek het verbod op overslag naar derde landen. Nederlandheeft deze oproep gesteund maar heeft ook aangegeven dat dit voorstelniet alle problemen aanpakt en dat er daarom een bredere routekaartnodig is met concrete maatregelen voor daadwerkelijke afbouw vanRussisch gas. De Commissie steunde de oproep van deze lidstaten en gafaan de zorgen serieus te nemen.Tot slot waren er nog drie informatieve diversenpunten. Cyprus gafinformatie over de gezamenlijke verklaring van de MediterraneEU-landen3 die na afloop van de tweede MED9 Energy Ministerial Summitis gepubliceerd. Tsjechië gaf een terugkoppeling over het NucleaireEnergie Forum in Praag op 30 september en 1 oktober 2024. Het3KRO, CYP, FRA, GRIE, ITA, MAL, POR, SLOV, SPATweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 10945 Hongaarse voorzitterschap gaf een terugkoppeling van de GeothermischeConferentie van 20 september 2024.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 10946